‘Blog over (financieel) bewust leven’ staat er al een aantal jaren boven mijn weblog. Daar wijdde ik zelfs al eens een schrijfsel aan. Mijn schrijfsels gaan al lang niet meer alleen over geld, financieel nieuws, en spreadsheets. Dan zou ik na 7 jaar ook wel uitgeschreven zijn. Ze gaan ook over jaardoelen, gezond leven, hoe ik mijn werk doe, en over opgeruimd leven. En bij ‘opgeruimd leven’ hoort voor mij ook het opruimen van mijn eigen sporen op deze planeet, inclusief mijzelf. Vanuit die overtuiging heb ik nagedacht en geschreven over euthanasie.

Het was een blogpost die in verschillende omgevingen tot discussie leidde. Dat was, eerlijk gezegd, niet helemaal onverwacht. De dood is een taboe, en taboe roept discussie op. Ik kreeg veel vragen, deels in de reacties, en deels via de e-mail. En ook bij andere gelegenheden ontstond er een levendige (pun intended…) discussie. Voer dus voor een vervolg-blog.

Geef ‘m maar een spuitje dan…

Veel gesprekken gingen over het subjectieve karakter van de begrippen ondraaglijk en uitzichtloos lijden, kwaliteit van leven, en de menselijke waardigheid. Daar kun je inderdaad zeer verschillend over denken. Daarvan is er geen eenduidige definitie. Dat is dus heel persoonlijk inderdaad, en juist daarom is het van belang om er goed over na te denken en met mensen over te praten. Voor mij zit de definitie in de volledige afhankelijkheid van anderen voor dagelijkse dingen als toiletgang, aan-/uitkleden, dat soort zaken, en ook in het niet meer zelfstandig kunnen genieten van de dingen die het leven mooi en waardevol maken.

Sommige mensen hebben ook de zorg dat wat je opschrijft uiteindelijk ’tegen je’ gebruikt kan worden als een arts een beslissing zou moeten nemen. Je krijgt bijvoorbeeld een dwarslaesie zult dagelijks verzorgd moeten worden maar je kunt nog wel lezen, gesprek voeren en genieten van natuur. Dat is volgens mij een van de grootste misverstanden over euthanasie. Het is nooit de arts of iemand anders die beslist over euthanasie, maar altijd jijzelf. Ook op het moment zelf. Ben je wilsonbekwaam, dan krijg je dus geen euthanasie meer. Vandaar bijvoorbeeld mijn scherpe definitie over dementie, dat ik dan euthanasie wil terwijl ik nog wilsbekwaam ben. Ben je wilsonbekwaam, dan kun je met het behandelverbod en de medische volmacht wel voorkomen dat je behandeling eindeloos gerekt wordt, maar er is geen arts meer die dan euthanasie zal verlenen.

Overigens vond ik ook een paar heel mooie blogs over euthanasie. Vooral deze, over het perspectief van de arts, greep mij erg aan. Samen euthanasie meemaken vraagt volgens mij een heel intense en persoonlijke arts-patiënt relatie.

Falen als samenleving

Een andere interessante discussie ging over de vraag of we als samenleving niet enorm aan het falen zijn. Vorige week las ik nog een bericht over de sterk verslechterde geestelijke gezondheid van jongeren. De samenleving maakt mensen kapot, of maakt het leven op z’n minst heel erg moeilijk voor ze. Als die persoon vervolgens zegt ‘ik wil dood’, is dat dan een moment van zelfreflectie, of is het dan humaan om die wens in te willigen? Zijn wij als samenleving humaan genoeg om die verantwoordelijkheid aan mensen te geven? Gegeven alle crises van de laatste tijd zijn er mensen die moeite hebben daar volmondig ‘ja’ op te zeggen.

Want iemand kiest dan voor de meest impactvolle oplossing, die je als samenleving had kunnen (of zelfs moeten) voorkomen. Ik kan me goed voorstellen dat je daar als samenleving een grens trekt. De overheid trekt voortdurend grenzen die een individu beperken. Dat schept ook plichten voor de overheid, en daardoor zijn die twee verbonden met elkaar.

Toch heb ik daar een paar overwegingen bij. Ten eerste, iemand die echt dood wil vindt een weg. Maar dat is vaak ook lijden in stilte en eenzaamheid. Ik ben de afgelopen 20 jaar twee keer mensen tegengekomen die op die manier een naaste verloren hebben. Dat heeft ook een enorme impact op de achterblijvers. Ik denk dat, als we mensen een waardige uitweg bieden middels een Voltooid Leven wet met vergelijkbare waarborgen als de euthanasiewetgeving, dat er (a) meer ruimte ontstaat voor het gesprek of dit wel de juiste keuze is (want dat is nodig, we falen als samenleving), en (b) dat er een situatie is waar door dat gesprek en de waardige uitweg de achterblijvers meer vrede kunnen hebben met de keuze van hun naaste.

Ten tweede weegt voor mij persoonlijk de keuzevrijheid van het individu altijd het zwaarst. De overheid stelt grenzen, daar is de overheid ook voor. Maar die grenzen liggen meestal in de sfeer van de last die mensen elkaar mogen bezorgen en de omgangsvormen met elkaar (een ander niet in gevaar brengen door 150 km/u te rijden, we hebben er met elkaar voor gekozen dat dat verstandig is). In mijn wereldbeeld weegt de keuze van het individu om waardig uit het leven te stappen dus zwaarder dan de moeite die een ander daar mee heeft. Al is er natuurlijk altijd het risico dat kinderen dan enige druk op hun ouders uit gaan oefenen om…. Daar ga ik geen last van hebben. Ouders met kinderen lopen dat risico wel. 🤣

Wanneer is een leven Voltooid?

Euthanasie en Voltooid Leven zijn (denk ik) twee van de zwaarste thema’s in het maatschappelijk debat. Veel zwaarder dan dat andere taboe-thema, Geld, waar ik hier op mijn blog wel vrijer dan de meesten over praat. Maar ook niet helemaal vrij, want ik verberg mijn getalletjes meestal.

Ik schreef in mijn eerdere blog al dat ik liefst mijzelf op een dag uit het leven zie stappen. Wanneer dat zal zijn weet ik niet, maar er is een moment dat het ‘klaar’ is en dan heb ik liefst zelf de keuze en de mogelijkheid. Zonder daar iemand anders, bijvoorbeeld een huisarts, mee te bezwaren. Zelf zou ik het heel fijn vinden als dat op een humane manier kan. Ik wil niet kiezen tussen allerlei manieren die allerlei nadelen hebben.

Waarom wil je dan stoppen? Niet omdat ik ondraaglijk lijdt of ziek ben. Maar vooral omdat ik zélf wil bepalen wanneer mijn leven voltooid is. Dat is geen actieve doodswens, want ik wil het niet vandaag of morgen. Het is vooral een verlangen om zelf te kiezen voor het tijdstip en de manier van het einde. En dat is ook lastig om uit te leggen.

Wanneer je als 100-jarige volledig zelfstandig functionerend bent en vitaal, dan kan jouw leven dus nog steeds als ‘voltooid’ voelen. Maar het kan ook zo zijn dat je dan nog voldoende kansen ziet en vrolijk met je zesde partner, die 70 jaar jonger is, op huwelijksreis gaat. (On)Voltooid leven hangt dus ook sterk afhangt van je lichamelijke en geestelijke vitaliteit. Ik heb het ook gezien bij mijn grootouders: vrienden en kennissen van hun leeftijd gingen allemaal dood, (klein)kinderen kwamen ook niet elke dag langs, en de deur uit gaan was niet heel makkelijk, dus ze waren er eigenlijk wel klaar mee. Het was mooi geweest. De overtuiging ‘het is mooi geweest‘ hoeft overigens niet leeftijdsafhankelijk te zijn. Dat kan dus wat mij betreft ook gelden voor een 25- of 40-jarige, en is niet alleen het voorrecht van 70+.

Als iemand zijn/haar leven voltooid vindt (om de juiste redenen), dan vind ik het belangrijk dat het voor die persoon mogelijk is daar een punt achter te zetten. Dat het niet schimmig hoeft, of als naasten het begrijpen, dat zij bang moeten zijn vervolgd te worden. Wanneer je zover bent dat je die keuze maakt én ook doorzet, dan zit daar meer kracht achter dan ik me nu voor kan stellen.

Natuurlijk moet er vooraf goed gesproken worden of het écht voltooid is. Het kan en mag geen impulsieve handeling zijn. Maar het antwoord is wat mij betreft aan de persoon zelf, of het nu ja/nee is. Je kan niet in iemands hart en hoofd kijken en hetzelfde voelen of denken. Door het juridisch mogelijk te maken, schep je volgens mij juist ruimte voor een eerlijk gesprek.

Ziekte en euthanasie is rationeel nog makkelijker dan voltooid leven, en toch al zo moeilijk. Voltooid leven is nog minder tastbaar. Maar ik snap voltooid leven zeker wel. Mensen de optie bieden om zelf die keuze te kunnen maken vind ik geen falende samenleving, maar een zachte empathische samenleving. Wat je volgens mij dan vooral wilt verifiëren is of er enige externe druk is, en/of het niet een bevlieging is. Als aan die voorwaarden is voldaan dan is de reden verder niet zo relevant. Want heel persoonlijk.

De dood als taboe

Traditioneel is de dood een van de grootste taboes. Omdat we niet weten wat er daarna komt. Hele religies zijn rond die onzekerheid geconstrueerd. Maar ook hele normen- en waardenpatronen. De medische wetenschap is gericht op het verlengen van het leven. Niet vreemd dus dat de wens om niet te leven, of zelf je moment te kiezen om eruit te stappen, ook onderdeel is van de taboesfeer. Ik zie het maar als teken van een ontwikkelende beschaving dat die discussie nu eindelijk wel gevoerd wordt. De persoon in kwestie is de enige is die die keuze kan maken. Of iemand anders de reden kan begrijpen is niet relevant.

Hier gaan denk ik Voltooid Leven en Euthanasie ook van elkaar verschillen. Bij Euthanasie moet een ander (de arts) de handeling verrichten. Bij Voltooid Leven kun je dat hopelijk zelf, daar moet alleen een ander legaal het middel kunnen leveren. Dat is toch anders. Zie ook de discussies rond het werk van Coöperatie De Laatste Wil.

Wat denkt Geldnerd?

Het moge duidelijk zijn, ik zit zelf redelijk extreem aan de ‘een mens heeft het recht om te sterven’ kant. Of andersom gezegd, ik vind dat er geen plicht zou moeten zijn om te leven. Alsof levend zijn zaligmakend is en de dood iets wat koste wat het kost vermeden moet worden. Dat is namelijk erg geredeneerd vanuit de gedachte van mensen die zich niet kunnen voorstellen dat je misschien niet meer zou willen leven.

Geldnerd houdt ook graag zelf de controle. De gedachte dat ouderdomskwalen, een ziekte met bijbehorend lijden, een ongeval of iets anders uiteindelijk mijn levenseinde bepaalt vind ik dan ook moeilijk te verteren. Maar de controle nemen over mijn levenseinde blijft een uitdaging. Met de wilsverklaringen rond euthanasie en het behandelverbod doe ik op dit moment het maximale van wat er wettelijk mogelijk is. Echt zelf bepalen wanneer mijn leven voltooid is, en op welk moment en hoe ik er uit stap, vraagt een Voltooid Leven wet. Daar ben ik dan ook een warm voorstander van, ik hoop dat die er is tegen de tijd dat ik mijn leven voltooid vind.

Belangrijke data

Aanstaande 1 oktober is het de Dag van de Wilsverklaring. De NVVE organiseert dan allerlei activiteiten, juist ook toegankelijk voor niet-leden, om over dit onderwerp te praten.

En op 10 oktober is de zitting van het proces dat de Coöperatie Laatste Wil (CLW) vorig voorjaar heeft aangespannen tegen de Staat der Nederlanden over het verbod op hulp bij zelfdoding. In de Grondwet staat een aantal grondrechten, in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) ook. Deze grondrechten beschermen het recht van mensen om te kunnen leven zoals zij willen leven. Maar ook dat zij mogen sterven zoals zij willen sterven, humaan en waardig.

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft dit recht al eerder erkend. Tegelijkertijd is hulp bij zelfdoding in Nederland verboden volgens artikel 294, lid 2 van het Wetboek van Strafrecht. En de Staat werkt ook de toegankelijkheid van een legaal, veilig zelfdodingsmiddel tegen. CLW vraagt de rechter om te verklaren dat de Staat hiermee onrechtmatig jegens zijn burgers handelt.

Heb jij nog nagedacht naar aanleiding van mijn blog over het levenseinde?

Graag wil ik speciaal E , J1 , J2 , K , R1 en R2 bedanken voor hun inbreng in deze discussie! Jullie weten wie jullie zijn!

Denk je aan zelfdoding? 113 Zelfmoordpreventie is er om je te helpen!