Beleggen met GnuCash (deel 2)

In GnuCash wil ik graag één totaaloverzicht van mijn financiën creëren. En daar horen dus ook mijn beleggingen bij. Ik heb al mijn transacties sinds 1 januari 2013 overgezet. Twee weken geleden schreef ik in deel 1 over alle voorbereidingen en de inrichting van GnuCash voor mijn beleggingen. En vandaag dan deel 2, met meer informatie over hoe ik aankopen en verkopen administreer in GnuCash, en hoe ik dividend verwerk in de administratie.

Aandelen kopen en verkopen

In de documentatie van GnuCash worden verschillende manieren beschreven om aandelentransacties te verwerken in je administratie. Ik neem de transacties op tegen inkoopprijs. Eventuele transactiekosten boek ik apart op de kostenrekening die ik daarvoor heb aangemaakt. De grootboekrekening voor een aandeel ziet er iets anders uit dan een reguliere grootboekrekening. Je werkt met het Number (aantal aandelen) en de Price.

Een aankoop ziet er bij mij zo uit als in onderstaande tabel. Ik werk hier met een Split Booking, een transactie die is uitgesplitst naar meerdere grootboekrekeningen. Het voorbeeld is een aankoop van 10 stuks VWRL tegen een koers van € 98,50 per stuk met € 6,00 aan transactiekosten.

Je maakt dus een transactie aan van +10 aandelen met een Price van 98,50 op de rekening ‘Activa: Investeringen:Beleggingsportefeuille EUR:VWRL Vanguard FTSE All-World UCITS ETF’. De transactiekosten worden geboekt op de rekening ‘Uitgaven:8000 Overige:8040 EUR Transactiekosten Beleggingen’. Het totale bedrag van de transactie (10 * 98,50 + 6,00 = 991,00) wordt afgeboekt van mijn beleggingsrekening rekening ‘Activa:Huidige Activa:Beleggingen Saxo EUR’. In GnuCash ziet dat er uit als volgt:

AccountSharesPriceBuySell
Activa:Investeringen:Beleggingsportefeuille EUR:VWRL Vanguard FTSE All-World UCITS ETF1098,50985,00
Uitgaven:8000 Kasgeld en Overige:8040 EUR Transactiekosten Beleggingen6,00
Activa:Huidige Activa:Beleggingen SAXO EUR991,00

En in onderstaande tabel zie je een verkooptransactie van 10 stuks VWRL tegen een koers van € 105,00, ook weer met € 6,00 aan transactiekosten.

Je maakt hiervoor dus een transactie aan van -10 aandelen met een Price van 105,00 op de rekening ‘Activa: Investeringen:Beleggingsportefeuille EUR:VWRL Vanguard FTSE All-World UCITS ETF’. De transactiekosten worden geboekt op de rekening ‘Uitgaven:8000 Overige:8040 EUR Transactiekosten Beleggingen’. De totale netto opbrengst van de transactie (10 * 105,00 – 6,00 = 1.044,00) wordt bijgeboekt op mijn beleggingsrekening rekening ‘Activa:Huidige Activa:Beleggingen Saxo EUR’. In GnuCash ziet dat er uit als volgt:

AccountSharesPriceBuySell
Activa:Investeringen:Beleggingsportefeuille EUR:VWRL Vanguard FTSE All-World UCITS ETF-10105,001.050,00
Uitgaven:8000 Kasgeld en Overige:8040 EUR Transactiekosten Beleggingen6,00
Activa:Huidige Activa:Beleggingen SAXO EUR1.044,00

Je ziet hier heel mooi de eenvoud en logica van het dubbel boekhoudsysteem. De optelsom van de bedragen in de Buy en Sell kolom moet gelijk zijn. Anders ontbreekt er ergens iets.

Schrobben (‘Scrub’)

Ik heb in het voorbeeld in de voorgaande paragraaf 10 aandelen gekocht voor 98,50 per stuk, en ze weer verkocht voor € 105,00 per stuk. Er is dus winst gemaakt, er zijn opbrengsten uit vermogen gerealiseerd. In het dubbele boekhoudsysteem moet je die zichtbaar maken. Er zijn in GnuCash verschillende manieren om de opbrengsten van een dergelijke transactie (of de negatieve opbrengst als je de aandelen met verlies verkocht hebt) te verwerken. Die staan beschreven in paragraaf 9.7 van de Tutorial and Concepts Guide (‘Conceptengids’).

Ik gebruik de methode voor het automatisch berekenen van winst (of verlies) zoals beschreven in paragraaf 9.7.2. ‘Selling Shares with Automatic Calculation of Capital Gain or Loss Using Lots’. Binnen GnuCash wordt dat ‘scrubbing’ (schrobben) genoemd. In dat proces combineer je aankoop- en verkooptransacties bij elkaar in ‘Lots’ (kavels).

Om te ‘scrubben’ open je de Account van een specifieke belegging. Dan klik je op ‘Action | View Lots’. In het venster dat dan verschijnt klik je op ‘New Lot’ (1), en vervolgens selecteer je in het venster rechtsboven de Lot die dan verschenen is (2).

In het venster linksonder (‘Splits free’) (3) kies je dan de relevante transacties en met de knop ‘>>’ (4) verplaats je die naar het venster ‘Splits in lot’ rechtsonder (5). Vervolgens druk je op de knop ‘Scrub’ (6) en sluit je het venster weer af met ‘Close’ (7).

Op dat moment wordt er een boeking ‘Realized Gains / Loss’ (gerealiseerde opbrengsten / verliezen) gecreëerd, een boeking op (in mijn geval) de rekening ‘Inkomsten:700 Gerealiseerde Opbrengsten:720 Beleggingen EUR’ tegenover de rekening van de belegging die we ‘gescrubt’ hebben. In het eerdere voorbeeld van de aankoop en verkoop van VWRL ziet die boeking er als volgt uit:

AccountChargeIncome
Activa:Investeringen:Beleggingsportefeuille EUR:VWRL Vanguard FTSE All-World UCITS ETF59,00
Inkomsten:700 Gerealiseerde Opbrengsten:720 Beleggingen EUR59,00

Als ik verlies gemaakt zou hebben, dan stonden de bedragen in de tegenovergestelde cellen. Het dubbel boekhoudsysteem kent geen negatieve getallen, alleen debet en credit. En als het een fonds in Amerikaanse dollars betreft, dan wordt de ‘Realized Gains / Loss’ boeking gedaan op de rekening ‘Inkomsten:700 Gerealiseerde Opbrengsten:730 Beleggingen USD’.

Dividend verwerken

Een aantal fondsen in mijn portefeuille betaalt periodiek dividend uit. in mijn geval altijd ‘cash dividend’, ik krijg dus een geldbedrag gestort op mijn beleggingsrekening. Ook dit kun je op verschillende manieren verwerken in GnuCash, dat staat beschreven in paragraaf 9.8 van de Tutorial and Concepts Guide (‘Conceptengids’).

In onderstaand voorb eeld heb ik op een bepaalde datum € 300,00 aan contant dividend ontvangen op VWRL. Ik boek dat als Income op de inkomstenrekening ‘Inkomsten:600 Opbrengsten Vermogen:620 Dividendinkomsten EUR:VWRL Vanguard FTSE All-World UCITS ETF’. Onder de Placeholder ”Inkomsten:600 Opbrengsten Vermogen: 620 Dividendinkomsten EUR’ heb ik voor ieder fonds dat dividend in Euro’s betaalt een specifieke inkomstenrekening aangemaakt. En ik heb uiteraard dollarrekeningen voor de fondsen die dividend in Amerikaanse dollars betalen onder ”Inkomsten:600 Opbrengsten Vermogen:625 Dividendinkomsten USD’.

Een boeking moet altijd in balans zijn. Ik boek dus ook € 300,00 als Charge op mijn beleggingsrekening ‘Activa:Huidige Activa:Beleggingen SAXO EUR’. Bij dividend in Amerikaanse dollars gaat het uiteraard naar ‘Activa:Huidige Activa:Beleggingen SAXO USD’.

Tenslotte ziet je in deze Split Booking een lege regel ‘Activa:Investeringen:Beleggingsportefeuille EUR:VWRL Vanguard FTSE All-World UCITS ETF’. Die is er alleen maar voor bedoeld om deze boeking te ‘linken’ aan de specifieke investering. Zo houd ik daar een overzicht van alle dividendtransacties op dat specifieke fonds.

In GnuCash ziet deze boeking er dan als volgt uit:

AccountChargeIncome
Inkomsten:600 Opbrengsten Vermogen:620 Dividendinkomsten EUR:VWRL Vanguard FTSE All-World UCITS ETF300,00
Activa:Huidige Activa:Beleggingen SAXO EUR300,00
Activa:Investeringen:Beleggingsportefeuille EUR:VWRL Vanguard FTSE All-World UCITS ETF

Tenslotte

Al mijn beleggingstransacties worden nu bijgehouden in GnuCash. Maar ook hier moet ik nog aan de slag met de rapportages. Dat wordt het volgende deelproject in mijn overstap naar GnuCash. Op mijn startpagina vind je een overzicht van al mijn blogposts over GnuCash tot nu toe.

Hoe beheer jij jouw beleggingsportefeuille?

Het logo van GnuCash aan het begin van dit artikel is eigendom van de GnuCash developers.

Beleggen met GnuCash (deel 1)

De afgelopen acht jaar heeft Geldnerd zichzelf zwaar verwend met zijn beleggingsspreadsheet in Excel. Alle beleggingstransacties sinds 1 januari 2013 zitten in deze spreadsheet, en ook alle financiële transacties rond mijn beleggingsportefeuille sinds die datum. En in elk weekend sinds 1 januari 2013 is die spreadsheet bijgewerkt met de actuele koersen en waarde van de fondsen die ik op dat moment in portefeuille had. Eerst door het downloaden van een rapportje van mijn broker, en sinds een jaartje door Excel de koersen automatisch online op te laten halen (het Aandelen data type). Dat kan ook met terugwerkende kracht voor elke gewenste datum, dus na een vakantie hoef ik niet meer handmatig te knoeien voor de gemiste weekenden… In die spreadsheet zitten al mijn rapportages, al mijn grafieken, al mijn statistiekjes om mijn beleggingen in de gaten te houden.

Maar in GnuCash wil ik graag één totaaloverzicht van mijn financiën creëren. En daar horen dus ook mijn beleggingen bij. Ik heb al mijn transacties sinds 1 januari 2013 dus over gezet. In deze blogpost neem ik je mee in hoe ik dit heb ingericht. Inclusief de functionaliteit om automatisch de waarde bij te werken door actuele aandelenkoersen binnen te halen.

Het is nogal een uitgebreid verhaal. Daarom is het in twee delen gesplitst. Vandaag deel 1, met alle voorbereidingen en de inrichting van GnuCash voor mijn beleggingen. Binnenkort volgt deel 2, met meer informatie over hoe ik aankopen en verkopen boek in GnuCash, en hoe ik dividend verwerk in de administratie.

Rekeningschema

Beleggingen horen bij jouw Assets, de activa. Ik heb hiervoor een rekening ‘Activa: Investeringen:Beleggingsportefeuille EUR’ aangemaakt, met valuta Euro. Het is een Placeholder Account waaronder ik de afzonderlijke fondsen aanmaak. Dat ziet er bij mij zo uit.

Daarnaast heb ik bijvoorbeeld ook een rekening ‘Activa: Investeringen:Beleggingsportefeuille USD’ met als valuta USD voor de fondsen die in Amerikaanse Dollars genoteerd staan. Mijn versie van GnuCash (4.9) kon niet omgaan met fondsen in Dollars onder een Placeholder die in Euro genoteerd stond.

En vergeet niet om via ‘File | Properties | Accounts’ de optie ‘Use Trading Accounts’ aan te zetten als je ook in andere valuta dan de eigen Euro handelt. Dat scheelt een hoop zoeken naar balansverschillen…

Verder heb ik drie Expense rekeningen aangemaakt. Op kostenrekening ‘Uitgaven:8000 Overige:8030 Servicefee Beleggingen’ boek ik de maandelijkse servicefee van mijn aandelenbroker. Op rekening ‘Uitgaven:8000 Overige:8040 EUR Transactiekosten Beleggingen’ boek ik de transactiekosten van Euro-genoteerde fondsen. En op rekening ‘Uitgaven:8000 Overige:8050 USD Transactiekosten Beleggingen’ boek ik de transactiekosten van Dollar-genoteerde fondsen.

En ik heb twee bankrekeningen voor mijn beleggingen aangemaakt. ‘Activa:Huidige Activa:Beleggingen Saxo EUR’ respectievelijk ‘Activa:Huidige Activa:Beleggingen Saxo USD’. Die komen overeen met mijn twee bankrekeningen bij mijn broker. Hierop vinden alle banktransacties rond mijn beleggingen plaats.

Een fonds aanmaken

Een fonds dat je wilt kopen maak je in GnuCash aan in twee stappen. Ik laat het zien aan de hand van de bekende ETF Vanguard FTSE All-World UCITS ETF (VRWL), genoteerd aan de beurs in Amsterdam. Allereerst maak je een aparte grootboekrekening aan voor het fonds onder ‘Activa: Investeringen:Beleggingsportefeuille EUR’.

Het is belangrijk dat je hierbij het juiste rekeningtype ‘Stock’ kiest (1). Druk daarna op de knop ‘Select’ bij de Security/Currency (2). Nu gaan we het echte aandeel aanmaken.

Op dit scherm moet je even goed opletten.

Het juiste ‘Symbol’ (1) is van belang als je automatisch actuele koersen wilt binnenhalen. Daar kom ik verderop in deze blogpost op terug. Het is even pielen om het juiste Symbol voor elk fonds te vinden. Meestal hebben die als format <afkorting fonds>.<beurs>. Dus de bekende ‘Vanguard FTSE All World UCITS ETF’ genoteerd aan de beurs in Amsterdam heeft als code VWRL.AS. En mijn obligatie-ETF ‘Xtrackers II Global Gov Bond UCITS ETF’ genoteerd aan de Duitse XETRA-beurs heeft als code DBZB.DE. Als je dat eenmaal door hebt kun je de meeste fondsen vrij eenvoudig vinden.

Ik gebruik het ‘Type’ (2) om vast te leggen op welke aandelenbeurs ik het fonds koop en verkoop. AEX staat uiteraard voor Amsterdam. Als een beurs niet in het lijstje voorkomt kun je gewoon intypen wat je wilt, dat wordt automatisch aan de lijst toegevoegd

Ook de juiste ‘ISIN-code’ (3) is van belang als je automatisch actuele koersen wilt binnenhalen. En let ook op de ‘Fractions’ (4) als je bij een broker zit waar je in delen van aandelen kunt handelen.

Als je de extra software voor het automatisch binnenhalen van aandelenkoersen geïnstalleerd hebt (zie hieronder) kun je de optie ‘Get Online Quotes’ (5) aanvinken. Ik kreeg de API van Alphavantage niet aan de praat, maar ‘Yahoo as JSON’ (6) doet het prima met de fondsen die ik in portefeuille heb.

Opslaan via ‘OK’, en je eerste fonds is klaar om in te beleggen!

Koersen automatisch binnenhalen

Geldnerd is natuurlijk een enorm luie ambtenaar. Ik heb mijn spreadsheets zo gebouwd dat ik zo min mogelijk handelingen nodig heb om mijn administratie bij te werken. Ook voor het bijwerken van mijn beleggingen in Excel is maar één druk op de knop nodig. Dat wil ik ook in GnuCash. In Windows 10 ga je hiervoor naar ‘Start | GnuCash’ en daar vind je een optie ‘Install Online Price Retrieval for GnuCash’. Als je die geïnstalleerd hebt dan wordt de functionaliteit actief.Die module heet Finance::Quote. Ik gebruik voor de Online Quotes de API van Yahoo Finance (‘Yahoo as JSON’).

En daarmee werkt het voor mij net zo makkelijk als in Excel. Eens in de week open ik GnuCash en ga naar ‘Tools | Price Database’. Daar druk ik op de knop ‘Get Quotes’. Voor alle fondsen waar ik ‘Get Online Quotes’ heb aangevinkt en de juiste code heb ingevuld wordt er dan automatisch de meest recente koers opgeslagen in de Price Database.

Beheerd Beleggen (bijvoorbeeld Meesman) in GnuCash

Yahoo (en andere online services) beschikken natuurlijk alleen over de gegevens van fondsen die op effectenbeurzen verhandeld worden. Dat geldt niet voor beleggingen bij bijvoorbeeld Meesman en andere vergelijkbare aanbieders.

Een vergelijkbare situatie had ik in het verleden in mijn eigen spreadsheet, toen ik nog een deel van mijn vermogen via Alex Vermogensbeheer belegde. In die tijd voerde ik wekelijks handmatig de waarde van mijn portefeuille daar in mijn spreadsheet in. Zoiets kun je natuurlijk ook doen voor Meesman in GnuCash. Wel gewoon een rekening en een Security aanmaken, en dan periodiek handmatig de koers invoeren in GnuCash.

Echte nerds bouwen dan natuurlijk zelf een API om de koersen van de website van Meesman te ‘schrapen’, en in te lezen in GnuCash. En ik hoorde ook dat de koersen van Meesman wel beschikbaar zouden zijn via Bloomberg. Dat kun je ook gebruiken in Finance::Quote. Maar ik heb dit niet zelf kunnen verifiëren, ik beleg niet via Meesman.

Wordt vervolgd…

Tot zover deel 1 van mijn inrichting van GnuCash voor mijn beleggingsportefeuille. Volgende week gaan we verder! Op mijn startpagina vind je een overzicht van al mijn blogposts over GnuCash.

Hoe beheer jij jouw beleggingsportefeuille?

Het logo van GnuCash aan het begin van dit artikel is eigendom van de GnuCash developers.

We houden geld over?

Het leven wordt duurder, lezen we overal. Ook in Huize Geldnerd zagen we de inflatie binnenkomen. We verhoogden ons maandelijkse budget voor 2022 met € 100 om dit op te vangen. Ook omdat we in 2021 regelmatig voor het einde van de maand iets bij moesten storten op de gezamenlijke bankrekening. En gingen met angst en beven januari 2022 in…

Maar tot mijn verbazing constateerde ik eind januari dat we nog geld over hadden op de gezamenlijke rekening. Meer dan de € 100 waarmee we het budget verhoogd hadden. En eind februari was er weer een hoger bedrag over, weer een stijging van meer dan € 100. En eind maart was er zelfs een enorm bedrag over op de gezamenlijke rekening, ruim € 800. Waar ik verwacht (en begroot) had dat we meer uit zouden geven, hielden we ineens massaal geld over. En dat terwijl ik afgelopen week las dat de inflatie in maart was uitgekomen op 9,7%, de hoogste sinds april 1976.

Tijd dus voor een analyse over het eerste kwartaal. Wat is er gebeurd? Hoe kan het dat we geld over hielden? Heb ik verkeerd begroot? Of is er iets groots veranderd in ons uitgavenpatroon?

Analyse

Ik heb de afgelopen 9 kwartalen op een rijtje gezet. Het voordeel van een jarenlange administratie, die gegevens heb ik snel bij de hand. Het eerste kwartaal van 2020 tot en met het eerste kwartaal van 2022. Daarmee heb ik eerst gekeken naar posten die opvallend afwijken. Hiervoor het ik het eerste kwartaal van 2022 (2022Q1) vergeleken met het eerste kwartaal van 2021 (2021Q1) en het vierde kwartaal van 2021 (2021Q4), en ook gekeken naar de trend over de 9 kwartalen.

En het eerste wat ik vond was een foutje van mijn kant. Ik maak de maandelijkse bijdrage voor onze Vereniging van Eigenaren automatisch over op de tweede dag van elke kalendermaand. En die automatische overboeking was eind februari afgelopen zonder dat ik het gezien had. Ik heb dus snel de bijdrage voor maart overgemaakt en vanaf april weer een nieuwe maandelijkse overboeking ingesteld. Dat verklaart in elk geval een stukje van het bedrag.

Er zijn verder veel posten die niet of nauwelijks veranderd zijn. De maandbedragen voor energie en water bijvoorbeeld. De tarieven van ons huidige energiecontract, al houd ik mijn hart vast voor de vernieuwing later dit jaar. Ook onze grootste maandelijkse uitgaven, de rente en aflossing voor de hypotheek, zijn constant. Steeds minder regulier, steeds meer sneeuwbal. Eigenlijk zijn er in onze huishouding maar heel weinig variabele lasten. Ik dacht eerst nog even dat ook het betaalritme van de waterschapsbelasting een rol speelde, want die betalen we hier in tien maandelijkse termijnen. Maar die termijnvrije maanden moeten nog komen, nota bene…

Maar nee.

De besparing in het eerste kwartaal van 2022 is volledig het gevolg van onze gezondere levensstijl. De besparingen zitten in onze huishoudelijke uitgaven (met name de supermarkt) en de maaltijden van ‘buiten de deur’.

CategorieTen opzichte van
2021Q1
Ten opzichte van
2021Q4
Huishoudelijke uitgaven-/- 700-/- 450
Afhalen en Thuisbezorgd-/- 325-/- 200

Geen snacks en snoep, geen frisdrank, geen alcoholische versnaperingen. In maart een enkele keer Thuisbezorgd, verder niets. Ook elders in de administratie zijn er een paar kleine plusjes en minnetjes. Maar dit zijn de grote posten. Gezamenlijk waren Geldnerd en Vriendin eind maart ruim 18 kilo afgevallen sinds 1 januari. Met de € 800 die we overgehouden hebben besparen we dus iets minder dan € 45 per kilo.

Het wordt dit jaar vast nog wel zwaarder. Ik ben benieuwd wat de energielasten gaan doen. En ook onze uitgaven voor boodschappen en horeca zullen echt nog wel wat ‘normaliseren’. Maar dit meevallertje in het eerste kwartaal is in elk geval binnen! We hebben het overigens vorig weekend voor een heel groot deel uitgegeven tijdens een bezoekje aan de IKEA. Want ons beddengoed en badtextiel was dringend aan vervanging toe.

Hoe gaat het met jouw financiën in 2022?

Budgetteren met GnuCash

Veel mensen hebben een haat-liefde verhouding met budgetten. Maar Geldnerd gebruikt al meer dan 15 jaar met veel plezier budgetten om zijn financiën onder controle te houden. Die functionaliteit zit in mijn administratiespreadsheet. En gelukkig ook in GnuCash, het boekhoudpakket dat ik aan het inrichten ben om mijn spreadsheets te vervangen. Ik vond zelfs een Wiki-pagina met de veelbewogen historie van deze functionaliteit. Tijd dus om te kijken hoe ik dat in wil richten.

Budgetteren is het plannen van jouw inkomsten en uitgaven op de korte en de langere termijn. Dat kunnen het makkelijkste doen door het maken van een begroting, oftewel een overzicht van uw inkomsten en uitgaven. Een begroting is altijd persoonlijk. Iedereen maakt daarin andere keuzes en heeft andere wensen. Zelf maak ik altijd een jaarbegroting. Dat is gedetailleerd genoeg voor mijn doelstellingen. In mijn spreadsheets splits ik die wel weer uit naar maanden. Dat is vooral handig om zicht te houden op uitgaven die niet elke maand terugkomen. Dus eigenlijk zou ik op maanden moeten willen budgetteren.

Nadenken over mijn Budget

Op de GnuCash website vind je een goede Conceptengids (‘Tutorial and Concepts Guide’) die je meeneemt in de diverse onderdelen van een boekhouding. In die gids is een apart hoofdstuk gewijd aan budgetteren.

De gids geeft (terecht) aan dat je jouw rekeningenstructuur goed op orde moet hebben om te budgetteren. In mijn Excel-administratie had ik bijvoorbeeld maar één (1) rekening voor ‘Water’. Hierop budgetteerde ik zowel de rekeningen van het drinkwaterbedrijf als van het waterschap. In GnuCash heb ik nu aparte grootboekrekeningen voor drinkwater en water.

Ik heb lang nagedacht over wat ik precies wil budgetteren. Het gaat verder dan alleen de uitgaven en de inkomsten. Ik wil in de breedte van mijn financiën weten dat ik altijd genoeg geld op de juiste plek heb. Daar is immers ook mijn Potjessysteem voor ingericht. Ik wil, in termen van GnuCash, dus niet alleen een ‘Expense Budget’, maar ook een Cashflow Budget en een Capital Budget. De Budgetperiode is gebaseerd op jaren, met in elk jaar 12 maandelijkse termijnen.

Aan de slag!

Als je dit soort belangrijke beslissingen genomen hebt, dan kun je aan de slag. Binnen GnuCash klik je op ‘Actions | Budget | New Budget’. Er verschijnt dan een leeg budget. Als je vervolgens op de knop ‘Options’ klikt kun je de instellingen van jouw budget aanpassen. In de bijgevoegde Figuur 1 zie je de instellingen die ik gebruikt heb.

Figuur 1: GnuCash Budget Options

Als je één van jouw grootboekrekeningen selecteert kun je met de knop ‘All Periods’ eenvoudig je budget vullen met een standaardbedrag per maand (Figuur 2). Dat werkt bijvoorbeeld handig voor de vaste maandelijkse abonnementskosten van mijn mobiele telefoon. Je kunt ook gewoon op de maand-cel klikken en een getal invullen. Ik heb dat bijvoorbeeld gedaan voor de grootboekrekening voor de kosten van de hosting van geldnerd.nl, een vast bedrag in één jaarfactuur in een vaste maand van het jaar.

Figuur 2: GnuCash Budget All Periods

Wat ik een hele slimme functie vond was ‘Estimate’ (Figuur 3). Als je een grootboekrekening selecteert en die knop indrukt, dan kijkt GnuCash op basis van jouw historische transacties vanaf de door jou gekozen startdatum wat een logisch budget zou zijn. Je kunt daarbij ook kiezen voor een gemiddelde. Ik heb die functie bijvoorbeeld gebruikt om te budgetteren voor een aantal grootboekrekeningen met variabele lasten op basis van de werkelijke uitgaven van het voorgaande jaar.

Figuur 3: GnuCash Budget Estimate

In mijn Excel spreadsheet had ik ook een aantal ‘jaarbudgetten’. Bedragjes die ik reserveerde voor een specifieke grootboekrekening zonder het nader te specificeren per maand. Dat kan helaas niet in GnuCash, in elk geval niet de meest recente versie 4.9 waar ik mee werk. Op zich is dat geen probleem, ik vind de ‘Estimate’ functie eigenlijk nuttiger. Of ik deel mijn oorspronkelijke jaarbudget door 12. Ook heb ik nog even gekeken hoe ik budgetten kan kopiëren, bijvoorbeeld voor volgende financiële jaren. Dat scheelt namelijk veel werk. Dat is gelukkig eenvoudig te doen via ‘Actions | Budget | Copy Budget’.

Op deze manier heb ik in een paar uurtjes mijn bestaande budgetten ingevoerd. Dus ook deze functionaliteit is nu succesvol overgezet van mijn spreadsheets naar GnuCash. Het wordt nog wel eens wat! Er valt natuurlijk nog meer te vertellen over de budgetten, zo zijn er ook nog allerlei rapportages die je kunt gebruiken. Maar over Rapportages komt er nog wel een aparte blogpost.

Hoe heb jij jouw budgetten ingericht?

Het logo van GnuCash aan het begin van dit artikel is eigendom van de GnuCash developers.

NB: Op mijn startpagina vind je een overzicht van al mijn blogposts over GnuCash.

Potjes in GnuCash

Is er een boekhouder of accountant in de zaal? Ik heb even jullie hulp nodig…. Want ik weet wel iets van boekhouden, maar ik ben geen boekhouder. En daar heb ik nu even last van.

Mijn potjessysteem is sinds 2020 een belangrijk onderdeel van mijn financiële systeem. Hiermee reserveer ik geld voor grote en/of onregelmatige uitgaven. Ook begin dit jaar heb ik nog flink lopen schuiven met geld tussen deze voorzieningen.

Voor mij werkt dat rustgevend. Dus wil ik de potjes ook graag gebruiken in GnuCash, het open-source boekhoud programma waarin ik mijn administratie stapsgewijs op aan het zetten ben.

Het valt nog niet mee om GnuCash helemaal naar wens in te richten voor persoonlijke financiën. Online vind ik betrekkelijk weinig informatie en voorbeelden van mensen die er zelf mee werken voor hun persoonlijke financiën. Daarom probeer ik zelf in deze serie blogposts wel te documenteren hoe ik met GnuCash werk, in de hoop dat anderen er iets aan hebben.

Definitie van de potjes

Mijn potjes beschouw ik eigenlijk als boekhoudkundige voorzieningen (provisions). Daarover lees ik ‘A provision is a liability of uncertain timing or amount, meaning that there is some question over either how much will be paid or when this will be paid’. Dan zou ik ze dus bij de liabilities/passiva op moeten voeren. Het zijn voor mij eigenlijk vooruitbetaalde uitgaven (Expenses). Dan is het in boekhoudkundige termen een Liability.

Dit is overigens een bewuste persoonlijke keuze. Zie ik het als spaarpotje (dan is het een asset) of als vooruitbetaalde expenses (dan is het een liability)? Ik kies dus voor die tweede optie. Het staat vast dat het uitgegeven wordt, alleen het moment (en soms de precieze omvang) van de uitgave is nog onzeker. Dan zou ik mezelf voor de gek houden als ik het als spaarpotje meetel. iets wat ik in mijn Excel administratie overigens jarenlang gedaan heb…

Boekhoudkundig is een Voorziening onderdeel van het vreemd vermogen. Het heeft immers een vaste bestemming en is niet meer vrij beschikbaar. Een voorziening telt dan ook niet mee in mijn eigen vermogen. Door deze boekhoudkundige keuze word ik op papier iets ‘armer’ dan voorheen. Of ik heb een reëler beeld van hoe ik ervoor sta. Het is maar net hoe je het bekijkt.

Grootboekrekeningen en Journaalposten

Oké, nu is het tijd voor wat boekhoudnerderij… Ik gebruik het voorbeeld van mijn potje voor het betalen van de jaarlijkse premie voor de Zorgverzekering. Hiervoor zet ik elke maand € 100 opzij op mijn spaarrekening. In december boek ik dat geld terug naar mijn lopende rekening en betaal de premie in één keer vooruit. Dat doe ik zo sinds eind 2017, de zorgverzekering was het allereerste potje in mijn administratie.

Ik twijfel nog tussen drie methodes. Bij de ene boek ik maandelijks het bedrag naar een aparte voorzieningenrekening. Bij de tweede methode boek ik maandelijks rechtstreeks naar de uiteindelijke uitgavenrekening. En ik kan het ook gewoon simpel houden, de derde methode.

Methode 1 – Aparte Uitgavenrekening Voorzieningen

In GnuCash heb ik hiervoor de onderstaande rekeningen aangemaakt:

  • Onder Expenses (Uitgaven) de rekening Uitgaven:9500 Voorzieningen:9510 Voorziening Zorgverzekering.
  • Onder Liabilities (Passiva) de rekening Passiva:950 Voorzieningen:951 Voorziening Zorgverzekering.

De nummering is een overblijfsel uit mijn Excel-administratie. Ik heb de rekeningen in GnuCash zoveel mogelijk genummerd op de manier waarop ze ook (sinds 2003) genummerd zijn in mijn Excel-spreadsheet. Die nummers zitten goed in mijn hoofd, zo kan ik dingen snel terugvinden. Geen boekhoudkundige logica, wel Geldnerd-logica…

In mijn GnuCash administratie heb ik voor elke maand van het jaar 2021 de onderstaande bankoverboeking staan. Die is onderdeel van de serie automatische overboekingen die elke maand plaatsvindt nadat mijn salaris betaald is.

DateAccountDepositWithdrawal
25-mm-2021Activa:Huidige Activa:Lopende Rekening100
25-mm-2021Activa:Huidige Activa:Bufferspaarrekening100

Voor de verwerking van mijn Voorziening voeg ik daar twee regels aan toe, ik ‘splits’ de boeking zoals dat mooi heet. Voor het egaliseren van de uitgaven over het jaar heen boek ik elke maand maandelijks de kosten (debet dus) aan voorziening (credit). Mijn kosten gaan daarmee maandelijks omhoog, mijn resultaat (voor mij is dat het spaarpercentage) gaat omlaag. De boeking ziet er dan als volgt uit.

DateAccountDepositWithdrawal
25-mm-2021Activa:Huidige Activa:Lopende Rekening100
25-mm-2021Passiva:950 Voorzieningen:951 Voorziening Zorgverzekering100
25-mm-2021Activa:Huidige Activa:Bufferspaarrekening100
25-mm-2021Uitgaven:9500 Voorzieningen:9510 Voorziening Zorgverzekering100

Aan het einde van het jaar gaat er een boeking terug van de spaarrekening naar de betaalrekening. Dat geld gebruik ik vervolgens om de premie voor het daaropvolgende kalenderjaar. Mijn jaarpremie van € 1.155 was iets lager dan het totale opgebouwde bedrag van € 1.200, er bleef dus € 45 over op de spaarrekening dat ik heb gebruikt om een ander potje bij te vullen.

DateAccountDepositWithdrawal
21-12-2021Activa:Huidige Activa:Bufferspaarrekening1.155
21-12-2021Activa:Huidige Activa:Lopende Rekening1.155
21-12-2021Activa:Huidige Activa:Lopende Rekening1.155
21-12-2021Uitgaven:1200 Financiën, Zorg en Overheid:1230 Zorgverzekering1.155

Deze boeking heb ik als volgt aangevuld voor de verwerking van mijn voorziening:

DateAccountDepositWithdrawal
21-12-2021Activa:Huidige Activa:Bufferspaarrekening1.155
21-12-2021Activa:Huidige Activa:Lopende Rekening1.155
21-12-2021Uitgaven:9500 Voorzieningen:9510 Voorziening Zorgverzekering1.200
21-12-2021Passiva:950 Voorzieningen:951 Voorziening Zorgverzekering1.200
21-12-2021Activa:Huidige Activa:Lopende Rekening1.155
21-12-2021Uitgaven:1200 Financiën, Zorg en Overheid:1230 Zorgverzekering1.155

Je ziet dat ik ‘stiekem’ het hele bedrag van de voorziening heb teruggeboekt. In dit scenario begint de voorziening dus met een saldo van nul (0) aan het financiële jaar 2022.

Nadeel van deze aanpak is dat ik geen rechtstreekse relatie leg tussen het opbouwen en aanhouden van de voorziening en de uiteindelijke betaling van de zorgverzekeringspremie. De voorziening is in deze methode zuiver een boekhoudkundig iets. Vandaar dat ik ook methode 2 overweeg.

Methode 2 – Voorziening Rechtstreeks Naar Uitgavenrekening

In deze aanpak heb ik maar één extra rekening nodig, onder Liabilities (Passiva) de rekening Passiva:950 Voorzieningen:951 Voorziening Zorgverzekering. Bij deze methode boek ik maandelijks de kosten (debet) aan de voorziening (credit). Ik betaal maandelijks een ‘fictieve premie’ middels de voorziening. De maandelijkse boeking ziet er dan als volgt uit.

DateAccountDepositWithdrawal
25-mm-2021Activa:Huidige Activa:Lopende Rekening100
25-mm-2021Passiva:950 Voorzieningen:951 Voorziening Zorgverzekering100
25-mm-2021Activa:Huidige Activa:Bufferspaarrekening100
25-mm-2021Uitgaven:1200 Financiën, Zorg en Overheid:1230 Zorgverzekering100

Bij de werkelijke betaling van de zorgverzekeringspremie boek ik dan de voorziening (debet) aan de uitgave (credit). Op deze manier is de uitgave losgekoppeld van het moment dat ik de kosten neem. Het daadwerkelijke betalen van de zorgverzekeringspremie heeft dan ook geen impact op mijn resultaat of spaarpercentage.

DateAccountDepositWithdrawal
21-12-2021Activa:Huidige Activa:Bufferspaarrekening1.155
21-12-2021Activa:Huidige Activa:Lopende Rekening1.155
21-12-2021Uitgaven:1200 Financiën, Zorg en Overheid:1230 Zorgverzekering1.200
21-12-2021Passiva:950 Voorzieningen:951 Voorziening Zorgverzekering1.200
21-12-2021Activa:Huidige Activa:Lopende Rekening1.155
21-12-2021Uitgaven:1200 Financiën, Zorg en Overheid:1230 Zorgverzekering1.155

Hiermee haal ik de voorziening weg uit de uitgavenrekening, en ‘vervang’ ik deze door de daadwerkelijke premiebetaling.

Om deze methode compleet te maken zou ik eigenlijk ook het restantbedrag van € 45 (het verschil tussen de opgebouwde € 1.200 en de daadwerkelijk te betalen € 1.155) nog een bestemming moeten geven. Die kan ik vrij te laten vallen zonder dat er kosten tegenover staan. Er valt er een verantwoordelijkheid weg en ik heb weer vrije beschikking over dat deel van het vermogen. Het is dus weer eigen vermogen geworden.

Een verschuiving van vreemd naar eigen vermogen is boekhoudkundig een opbrengst. Ik boek dan de voorziening (debet) aan de opbrengst (credit). Dit komt ten goede aan mijn spaarpercentage. Maar misschien overdrijf ik dan een beetje? Of overdrijf ik sowieso? Hoe zouden jullie dat doen?

Methode 3 – Keep It Simple

Naar aanleiding van mijn vorige GnuCash-blog stuurde lezer Abel mij een mail met uitleg hoe hij zijn potjes-systeem geïmplementeerd heeft in GnuCash. Een methode die uitblinkt in eenvoud!

Hij heeft zijn potjesrekening aangemaakt als ‘Placeholder Account’. Dat is zeg maar een titelrekening, waar je zelf geen boekingen op kunt doen. Daar onder heeft hij voor elk potje een aparte rekening gemaakt. Dat is waar hij de afzonderlijke reserveringen op boekt. Je ziet dan in één oogopslag het saldo van het potje, en (omdat de ‘placeholder’ wel de optelsom van de rekeningen daar onder laat zien) op de placeholder-regel ook het totale saldo op de potjesrekening, zodat je kunt bewaken dat de balans in GnuCash klopt met de balans in de internetbankieren-omgeving.

In zijn geval ziet dat er als volgt uit (de bedragen zijn door mij vervaagd).

Om dit te laten werken is het van belang dat je de kolom met het actuele saldo zichtbaar maakt. In de Engelstalige versie van GnuCash heet die ‘Present’ of ‘Total’ met daarachter tussen haakjes de basisvaluta van jouw administratie (in mijn geval EUR). Je maakt die kolom zichtbaar door in de Accounts Overview in de rechterbovenhoek op het neerwaartse pijltje te drukken.

Abel zet eerst al het geld al op een subaccount (in zijn geval het potje Rest), en verdeelt het van daar uit Je doet dus geen boekingen meer op het ‘hoofdaccount’ van de potjesrekening. Door de autocomplete/historie van transacties invoeren moet je de eerste periode wel even goed opletten dat transacties niet meer naar het top-spaaraccount gaan, maar specifiek naar de juiste potjes.

Het is wat mij betreft een briljant eenvoudige manier om het zo in te richten, die goed aansluit bij hoe ik nu in Excel werk. En ‘Onverwacht Kapot Spul’ is natuurlijk een prachtige naam voor een potje! Het is wel volledig boekhouden op basis van cashflow.

Tenslotte

Drie methodes. Ik ben er nog niet uit. Maar ik zie nog een verschil met mijn kasboekhouding in Excel. In de kasboekhouding is het handig om elke voorziening als aparte bankoverboeking te doen. In het dubbel boekhoudsysteem van GnuCash zou ik net zo makkelijk één bankboeking kunnen doen, en de uitsplitsing in afzonderlijke voorzieningen in GnuCash toe kunnen voegen aan die ene bankoverboeking door de boeking te splitsen.

Help!

Dus… Is er een boekhouder of accountant in de zaal? Methode 1 of Methode 2 of Methode 3? Of is er nog een briljantere Methode 4? Doe ik nou erg gekke dingen als ik er zo mee omga in het dubbel boekhoudsysteem?

Financiële ratio’s

Zoals jullie weten is Geldnerd dol op het bijhouden van statistiekjes. De een is nuttiger dan de ander. Maar omdat ik mijn financiën goed bijhoud, kost het geen enkele moeite om al die statistiekjes bij te houden. Ze worden automatisch berekend, zolang ik mijn hongerige datamonsters maar blijf voeden met actuele gegevens van mijn banktransacties en beleggingen.

Maar ‘less is more’, zegt de minimalist in mij. Dat vind ik nog wel moeilijk. Toch is het belangrijk om mijzelf te beperken. Goed in beeld te hebben wat nou de indicatoren zijn die er echt toe doen. Tegelijkertijd, welke ratio’s voor jou persoonlijk van belang zijn hangt ook af van jouw persoonlijke situatie. Iemand met vooral schulden zou naar andere dingen moeten kijken dan iemand met vooral vermogen. En een huisjesmelker particuliere verhuurder kijkt weer naar andere dingen dan een belegger. Iets om over na te denken dus.

Wat zijn financiële ratio’s?

Financiële ratio’s zijn statistiekjes die je helpen in één oogopslag laten zien hoe je er financieel voor staat. Ze helpen je om bewuste beslissingen te nemen over jouw financiële planning en financiële toekomst. Als je ze volgt door de tijd kun je ook zien hoe jouw financiële situatie zich ontwikkelt. Ze geven een beeld van jouw financiële gezondheid.

Veel mensen maken de fout om financiële ratio’s te gebruiken om zichzelf te vergelijken met anderen. Ik vind dat persoonlijk onverstandig. Ik schreef ooit al eens dat de weg naar financiële onafhankelijkheid geen wedstrijd is met anderen. Het is alleen een wedstrijd met jezelf. De grote valkuil van financiële ratio’s is namelijk dat ze eendimensionaal zijn. En achter ieder getalletje zit een wereld die je niet kent. Jezelf vergelijken met een ander is dus alleen maar vragen om teleurstelling en frustratie. En die kan ik missen als kiespijn.

Goede financiële ratio’s vertellen een waarheid over jouw eigen situatie die je niet kunt ontkennen. Dat kan confronterend zijn, maar soms is dat nodig om tot actie te komen. Dat is mij in de afgelopen 15 jaar regelmatig overkomen… Als het goed is zijn de ratio’s niet moeilijk om uit te rekenen. Ze helpen je om problemen tijdig te signaleren of (nog liever) te voorkomen.

Wat houd ik bij?

Het spaarpercentage en mijn eigen vermogen blijven de twee belangrijkste getalletjes. Het Spaarpercentage is het deel van mijn inkomen dat ik niet uitgeef, maar gebruik om te sparen, als inleg in beleggingen, of voor de aflossing van de hypotheek. Ik heb al eens een uitgebreide blog geschreven over hoe ik dit bereken. Ik volg dit per maand en per jaar. Op basis van mijn Budget weet ik ongeveer waar ik op uit zou moeten komen. Bij grote afwijkingen naar beneden en naar boven ga ik op onderzoek uit naar de oorzaken van de afwijking. Ja, ook als mijn spaarpercentage veel hoger is dan verwacht. Want misschien ben ik dan wel een rekening vergeten of zo.

Ook over het Eigen Vermogen heb ik al wel eens uitgebreid geschreven. Dit is het geld dat ik overhoud als ik al mijn bezittingen verkoop en al mijn schulden aflos, en dat ik vervolgens in mijn zak heb zitten als ik de wijde wereld intrek. Die definitie is erg belangrijk voor mijn gevoel van vrijheid.

Toch zegt eigen vermogen ook niet alles. Je kunt een duur huis hebben of een grote aandelenportefeuille, maar toch onvoldoende geld om de rekeningen te betalen. ‘Asset-rich and cash-poor’. Daarom is het ook van belang om je Liquiditeit in de gaten te houden. In financieel jargon: kun je aan je kortlopende verplichtingen voldoen? In gewone mensentaal: kun je al je rekeningen betalen? Dit is de voornaamste functie van mijn financiële administratie. En het is de reden dat ik een aantal potjes heb. Een van de dingen die ik regelmatig met dit doel bekijk zijn mijn gemiddelde en laagste saldo per maand. Daar heb ik een standaardgrafiek voor in mijn administratiespreadsheet zitten.

Mijn Budget is ook een essentieel onderdeel van de financiële administratie. Daarmee bewaak ik of het geld wel naar de dingen gaat die ik belangrijk vind. Na bijna 20 jaar budgetteren heb ik inmiddels een aardig idee hoe dat werkt. Veel dingen zijn makkelijk te budgetteren, met name de vaste lasten. Maar ook in de variabele lasten valt er heel goed te budgetteren als je jouw eigen gedrag een beetje analyseert. En dan zie je het sneller als er afwijkingen ontstaan.

Ons huis is een belangrijk onderdeel van ons vermogen. En dat is dus ook iets om in de gaten te houden. De kern daarbij is de Loan-to-Value Ratio (LTV). Die is heel simpel te berekenen, ik hanteer de Resterende Hypotheek gedeeld door de meest recente WOZ-waarde. Maar daar zijn allerlei keuzes in te maken.

Verder vind ik de Resterende Aflostijd van onze hypotheek nog van belang. Die is dan ook altijd onderdeel van mijn hypotheekupdate.

De andere belangrijke component van mijn vermogen is mijn beleggingsportefeuille. Ook daar zijn dus enkele ratio’s aan gekoppeld. Redelijk eenvoudig allemaal, want ik heb een eenvoudige luie beleggingsstrategie.

Ik houd uiteraard de Actuele Waarde van mijn beleggingsportefeuille bij. Die wordt elke week bijgewerkt in mijn spreadsheet. En verder houd ik bij wat mijn Totale Inleg is geweest in mijn beleggingsportefeuille. Ik stort elke maand een bedrag waarmee ik bijkoop, en indexeer dat bedrag jaarlijks. De actuele waarde en de totale inleg komen samen in mijn favoriete beleggingsgrafiek.

Ik houd veel meer bij dan het lijstje hierboven. Maar dit zijn wat ik op dit moment de essentiële ratio’s vind.

Wat kun je allemaal nog meer bijhouden?

Je kunt beter vragen: wat zou je niet bij kunnen houden? Met Spaarpercentage, Eigen Vermogen, Liquiditeit, Budget, Loan-To-Value, Aflostijd, en de Waarde en Inleg in mijn beleggingen, heb ik zelf al een aardig rijtje verzameld.

Heb je veel schulden in jouw financiële plaatje, dan is het best verstandig om een paar ratio’s te gebruiken om die te volgen. Bijvoorbeeld Schulden versus Bezittingen. Je telt alle schulden bij elkaar op, hypotheek, studieschuld, creditcard, persoonlijke leningen, noem maar op. En ook alle bezittingen (waarde van je huis, spaargeld, beleggingen, et cetera). Vervolgens deel je de schulden door de bezittingen. Is de waarde groter dan 1, dan heb je meer schuld dan bezit. Dat hoeft geen probleem te zijn, zolang er elke maand voldoende geld binnenkomt om de schulden af te betalen. Maar het maakt je wel kwetsbaar als je bijvoorbeeld je inkomen kwijtraakt. Door deze ratio een tijdje te volgen (en geen nieuwe schulden te maken) wordt’ ie hopelijk steeds lager. Ik zit zelf rond de 0,26, met alleen een stuk resterende hypotheek.

In de financiën kennen we ook de Current Ratio. Die geeft aan of je in staat bent om aan je korte-termijn verplichtingen te voldoen. De Current Ratio wordt berekend door je contante bezittingen te delen door de korte-termijn verplichtingen. Contante bezittingen zijn die bezittingen die je eenvoudig op korte termijn in contant geld om kunt zetten. Je spaargeld, je beleggingsportefeuille (mits direct te verkopen via je broker), dat soort dingen. Niet j]de waarde van je huis dus. Je korte-termijn verplichtingen bestaan uit alle betalingen die je in het komende jaar moet voldoen voor je schulden. Een jaar aan hypotheekbetalingen bijvoorbeeld, en een jaar aan aflossing van andere schulden. De waarde van deze Current Ratio kan maar beter groter dan 1 zijn, want anders ben je niet in staat om het komende jaar aan je verplichtingen te voldoen.

Je kunt ook kijken naar het percentage van je inkomen dat je nodig hebt om je schulden te betalen, in het Engels ook wel Debt Service Ratio genoemd. Dat wil je natuurlijk het liefst zo laag mogelijk hebben. Boven de streep neem je jouw (netto) inkomen voor het hele jaar, en onder de streep de korte-termijn verplichtingen van de Current Ratio. Hoe lager de uitkomst, hoe beter jouw financiële gezondheid.

Ook afkomstig uit de financiële wereld is de Solvabiliteitsratio. Die bereken je door jouw Eigen Vermogen te delen door de totale waarde van jouw bezittingen. Dat geeft een indicatie of je met jouw bezittingen in staat bent om al jouw schulden te betalen. De Solvabiliteitsratio wil je zo hoog mogelijk hebben, of in elk geval stijgend door de tijd heen. Bij een daling ten opzichte van een jaar geleden is jouw financiële gezondheid verslechterd.

Tenslotte

Meer dan genoeg keuze dus. Maar Persoonlijke Financiën zijn geen exacte wetenschap, het wat mij betreft deels ook een kunstvorm. Bedenk ratio’s die passen bij jouw financiële situatie, en volg ze door de tijd heen. Zo krijg je een beeld van jouw eigen financiële gezondheid. Maar blijf ook nadenken en luisteren naar je gevoel! Want financiële ratio’s vertellen soms ook niet het volledige verhaal.

Welke financiële ratio’s gebruik jij? En hoe financieel gezond voel jij je?