Jaardoelen 2022

Elk jaar geef ik mijzelf een aantal doelen mee. Ergens in de zomer kijk ik hoe het daarmee gaat en aan het eind van het jaar maak ik de balans op. Dat deed ik onlangs ook met de doelen voor 2021. En inmiddels is het hoog tijd dat ik mijn doelstellingen voor 2022 met jullie deel.

Vorig jaar deelde ik mijn doelen op Blue Monday. De dag waarop de meeste mensen zich treurig, neerslachtig of weemoedig voelen, omdat het uitvoeren van goede voornemens al mislukt is en de vakanties nog ver weg zijn, terwijl ook de dagen nog donker zijn en het pas de eerste dag van de werkweek is. Ook dit jaar deel ik mijn doelen op Blue Monday. Ik geniet wel een beetje van die ironie, misschien maak ik er wel een jaarlijkse gewoonte van.

Ik maak in 2022 (net als in 2021) een onderscheid tussen Doelen en Systemen. Systemen zijn goede gewoontes die ‘vanzelf’ succes brengen. Doelen zijn idealiter specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden (SMART) geformuleerde concrete dingen die ik wil bereiken.

Systemen

Uiteindelijk identificeerde ik vorig jaar drie belangrijke ‘systemen’ in mijn leven. Verzamelingen van gewoontes, werkmethodes, handelingen, al dan niet ondersteund met (ICT) gereedschap, die me helpen om succesvol te zijn op een bepaald gebied.

Ik heb mijn Financieel Systeem, de reden dat Geldnerd ooit dit blog begonnen is. Het helpt me met rust en structuur in mijn persoonlijke financiën en mijn vermogensopbouw. Op weg naar financiële onafhankelijkheid. In 2022 wil ik GnuCash verder inrichten om in de toekomst mijn administratiespreadsheet te kunnen vervangen. De administratie van de gezamenlijke huishouding zit er al helemaal in, ik werk nu aan mijn persoonlijke administratie. Verder voorzie ik geen grote aanpassingen in mijn Financieel Systeem..

Ook mijn Werk Systeem draait in 2022 gewoon door. Begin januari zijn er een paar personele wijzigingen in mijn team geweest die mij weer iets meer mogelijkheden biedt in de rolverdeling. En we hebben een nieuw kabinet, en dus mag ik ook weer wennen aan een nieuwe minister met nieuwe gewoonten en eigenaardigheden. Nu dat nieuwe kabinet er eindelijk zit wordt dit jaar hopelijk iets minder rommelig dan het afgelopen jaar.

Het Gezond Leven Systeem moet wel weer stevig(er) aan de slag. Iets teveel kilo’s en iets te weinig conditie. De teugels zijn inmiddels weer aangetrokken. Sinds medio december is de sportschool weer gesloten vanwege de corona-lockdown, maar ik heb andere wegen bewandeld (ook letterlijk), ik ben weer gaan hardlopen. Vanaf deze week ga ik het hardlopen combineren met een wekelijks bezoek aan de sportschool.

In de evaluatie van mijn jaardoelen voor het afgelopen jaar heb ik al opgemerkt dat mijn goede gewoontes onder druk komen te staan als ik niet goed in mijn vel zit. Dan gaat het Gezond Leven Systeem als eerste de deur uit, en andere activiteiten die goed zijn voor mijn geest (zoals lezen) volgen snel daarna. Ik heb daar over nagedacht, en er zullen altijd gebeurtenissen zijn die mij op een vervelende manier raken. ook als ik zou stoppen met werken en als een kluizenaar in een hutje op de hei ga wonen. Het is dus wat mij betreft een illusie om te proberen een leven te creëren zonder negatieve energie.

Dat laat één andere optie open, namelijk leren om er beter mee om te gaan. De geestelijke gezondheid wordt daarom vanaf 2022 ook onderdeel van het Gezond Leven Systeem. De komende periode ga ik bekijken hoe ik dat verder in wil vullen. Ik ben in elk geval bij wijze van experiment per 1 januari begonnen met een Gratitude Journal. Niet met een fancy boekje en creatieve tekeningetjes, daar is Opa Geldnerd niet zo van. Gewoon eerst maar eens een dagelijks lijstje in mijn Evernote, op dezelfde manier als ik mijn Eetdagboek bijhoud.

Verder wil ik, mede naar aanleiding van deze blogpost, nadenken over een Opgeruimd Leven Systeem. Daarin kan niet alleen mijn minimalisme een plekje krijgen, maar ook mijn reguliere check van de kledingkast. Verder wordt mijn reguliere check van het Achterblijversdocument ook onderdeel van dit systeem, net als mijn systematiek van jaardoelen. En in 2022 willen Geldnerd en Vriendin weer eens goed kijken naar de testamenten, die hebben we opgesteld in 2013. Ook ben ik voornemens om dit jaar een Levenstestament te gaan maken, een samenstel van behandelverbod, euthanasieverzoek, verzoek om toepassen van comfortbeleid en medische volmacht. Mijn huisarts heeft daar gelukkig geen ethische bezwaren tegen, want dan zou ik op zoek moeten naar een nieuwe huisarts.

Doelen

Voor 2021 had ik een beperkt aantal concrete meetbare doelen. Allemaal gaan ze ongewijzigd door voor 2022. Op het terrein van mijn gewicht en het aantal pagina’s dat ik lees is er dus werk aan de winkel. Ik hoop met de uitbreiding van mijn Gezond Leven Systeem en met mijn Opgeruimd Leven Systeem (in ontwikkeling) de randvoorwaarden te creëren om in 2022 succesvoller te zijn.

In de reacties bij mijn Evaluatie Jaardoelen 2021 sprak blog-collega Uitklokken over het onderscheid tussen ‘procesdoelen’ en ‘resultaatdoelen’. Waarbij als voorbeeld het resultaatdoel is om 3 kilo af te vallen en het procesdoel om elke dag 10.000 stappen te zetten. Bij mijn gezondheidsdoelstellingen heb ik dit onderscheid ook meegenomen.

Financieel houd ik het nog steeds simpel, met alleen de doelstelling van een spaarpercentage van minimaal 40,0%. Volgens mijn begroting zou dat moeten lukken, ook als corona op zou houden en het leven weer ‘zoals vroeger’ wordt. Ik heb verder geen doelstellingen voor de groei van mijn eigen vermogen. Dat wordt namelijk vooral beïnvloed door de WOZ-waarde en de ontwikkelingen op de aandelenmarkten. En daar heb ik geen invloed op. Dus wil ik er ook geen doelen op stellen, want dat leidt alleen maar tot door mijzelf veroorzaakte teleurstellingen.

Ook voor het lezen is de procesdoelstelling ongewijzigd, 10.000 pagina’s. Waarvan ik inmiddels weet dat het vooral mijn geestelijke gezondheid is die bepaalt of ik dat ga halen. Verder wil ik gezond blijven leven, en dus weer terug naar mijn ‘gewichtsrange’, het resultaatdoel is hier -/-3 kilo ten opzichte van 1 januari. Wel heb ik hier een extra procesdoelstelling toegevoegd. Ik probeer in 2022 gemiddeld minimaal twee ‘sportmomenten’ per week te creëren. Minimaal één keer per week trainen in de sportschool, en dan liefst ook nog één of twee keer per week hardlopen. Deze gewoonte heb ik in mijn Kerstvakantie stilletjes weer opgepakt, na de sluiting van de sportscholen. Sinds 28 december heb ik elke tweede dag een hardloopronde gedaan. Ik loop dus al een paar ‘sportmomenten’ voor op de planning, maar die buffer ga ik vast en zeker nog wel nodig hebben later dit jaar.

Ook mijn blogambities blijven bescheiden. Doorgaan met schrijven, met het delen van kennis over mijn eigen financiële reis, zolang ik inspiratie heb. Vrij blijven van commerciële belangen. Zodat ik niet aangesproken ga worden door de AFM zoals sommige andere internetvervuilers blogschrijvertjes.

OmschrijvingDoelstelling 2022
Spaarpercentage 40,0%
Gewicht‘in range’ – minimaal 3 kilo gewichtsverlies ten opzichte van 1 januari 2022
Sportmomentenminstens 2x / week
Pagina’s lezen10.000 pagina’s
Blog2 berichten / week behalve tijdens vakanties

Welke systemen heb jij in jouw leven? En welke doelen heb jij in 2022?

Jaarafsluiting 2021

Welkom in 2022! We hebben 2021 inmiddels achter ons gelaten. Een jaar geleden zag ik een sprankje hoop na een ingewikkeld coronajaar, er waren inmiddels vaccins en een campagne. Uiteindelijk is ook Geldnerd in de zomer van 2021 volledig gevaccineerd en heb ik zelfs eind december nog een ‘boosterprik’ gekregen. Maar het bleef een ingewikkeld jaar, dat 2021. Met als klap op de ook in 2021 niet toegestane maar in Geldnerd City wel in grote aantallen afgestoken vuurpijl een lockdown vanaf medio december.

Wat betekende dat allemaal voor het vierde kwartaal van Geldnerd? En hoe is het jaar 2021 financieel geëindigd? Lees het in kwartaalrapport nummer 22!

Aandelenmarkten

In het vierde kwartaal gingen de aandelenmarkten gewoon verder omhoog, zoals vrijwel elk kwartaal sinds 2009 en in elk geval sinds de initiële schok van de coronapandemie. maar begin november kwam de klad er een beetje in. Er waren coronazorgen, met name ook door de nieuwe, onbekende en dus onzekere omikron-variant. Er waren geopolitieke zorgen, met name over de spanningen tussen Rusland en ‘het Westen’ over de Oekraïne. En er waren energieprijzen die maar bleven stijgen tot nieuwe recordhoogten. Er waren zorgen over de sterk oplopende inflatie. Allemaal onzekerheden. En dat is iets waar ‘de markten’ niet van houden. Dus in november en december zagen we vooral ‘zijwaartse bewegingen’. Er ging wat van af. Er kwam weer wat van terug. En dat nog een paar keer. Netto effect: het stond allemaal een beetje stil. Maar door een kleine ‘eindejaarsrally sloten we toch weer af op een piek.

In Europa patronen op de beurs die vergelijkbaar zijn met de Verenigde Staten. Maar het lukte de EuroStoxx 600 index niet om het jaar op een piek af te sluiten.

In het afgelopen kwartaal hebben de Bank of England (BoE) en de Amerikaanse Federal Reserve (FED) aangekondigd hun rente het komende jaar te gaan verhogen. De BoE heeft zelfs al een voorzichtig eerste stapje gezet. De Europese Centrale Bank (ECB) hobbelt er naar verwachting wat achteraan, omdat ze ook proberen de rente in de eurolanden een beetje bij elkaar in de buurt te houden. We zullen zien hoe dat uit gaat pakken in 2022. Maar het lijkt er wel op dat we de tijden van ‘gratis geld’ een beetje achter ons gaan laten. En dat wordt nog spannend. Want al dat ‘gratis geld’, eerst om de naweeën van de financiële crisis te dempen en de afgelopen jaren vanwege de coronapandemie, zorgde voor enorm veel geld op de beurzen. Als dat wegvalt zal dat ongetwijfeld effect hebben op de aandelenmarkten. Maar als kleine belegger kun je weinig anders doen dan meedeinen op de golven die politici en centrale banken veroorzaken…

De rente op de US 10 Years Treasuries bewoog het afgelopen kwartaal een beetje als er nieuws was van de centrale banken, maar kwam per saldo nauwelijks van z’n plek.

Inmiddels krijg je voor € 1,00 iets minder dan US$ 1,14, dat was US$ 1,16 aan het einde van het derde kwartaal. Ik ontvang nog steeds een behoorlijk deel van mijn dividend in Amerikaanse dollars, en heb nog maar één ETF in mijn portefeuille die in dollars genoteerd staat. Het rechtstreekse belang van de dollar in mijn portefeuille neemt dus af. Maar indirect heb ik, door de wereldwijde spreiding van mijn ETFs, nog wel een grote blootstelling aan de dollar. Volgens de Morningstar X-Ray hebben de Verenigde Staten een aandeel van 57,3% in mijn portefeuille, tegenover 21,4% voor Europa en 17,2% voor Azië en Australië.

Mijn portefeuille

Mijn portefeuille is nog steeds goed gespreid over de wereldwijde aandelenmarkt en de markt voor staatsobligaties, met dank aan VWRL en DBZB aangevuld met enkele dividend-ETFs. En mijn portefeuille beweegt dus zoals altijd keurig mee met de wereldwijde aandelenmarkten. Ik heb ook dit kwartaal elke maand normaal bijgekocht met mijn maandelijkse storting, steeds het fonds dat mijn spreadsheet adviseerde om dichter bij de gewenste portefeuilleverdeling uit te komen.

In onderstaande tabel voor elke maand van dit kwartaal de transactie die ik uitgevoerd heb, met per maand de ETF, het aantal aandelen dat ik gekocht heb, en de aankoopkoers (in EUR tenzij anders vermeld).

MaandFondsAantalKoers
OktoberVanguard FTSE All-World High Dividend Yield (VHYL)2554,6200
NovemberVanguard FTSE All-World High Dividend Yield (VHYL) 2556,4648
DecemberiShares MSCI World Small Cap (IUSN)2756,553

Ook dit kwartaal steeg mijn portefeuille weer redelijk door. Ik heb weer een aantal keren een Virtual All Time High (VATH) aangetikt, en het jaar ook op een VATH afgesloten. Het VATH bereken ik door het vorige reële All Time High te nemen plus alle inleg sinds die datum. De totale waarde van mijn beleggingsportefeuille staat nu 74,2% boven mijn totale inleg. Aan het einde van Q3 was dat 68,0% .

Hoe lees je deze grafiek? De (op dit moment) bovenste zwarte lijn geeft de actuele waarde van mijn beleggingsportefeuille op de betreffende datum. De (op dit moment) onderste zwarte stippellijn geeft de totale inleg tot die datum weer. Je ziet dat ik de afgelopen jaren elke maand een inleg doe. Het groene vlak tussen de twee lijnen is mijn huidige papieren beleggingswinst. Als ik op verlies zou staan (de portefeuille is minder waard dan de inleg) dan wordt er een rood vlak zichtbaar. Zie ook mijn nadere uitleg over hoe ik deze grafiek opgebouwd heb.

De ROI YTD is per einde van het vierde kwartaal 26,5%. De 12-maands XIRR staat op 25,5%.

Indicator2020Q42021Q12021Q22021Q32021Q4
% boven inleg46,3%60,3%63,3%68,0%74,2%
ROI YTD4,1%11,1%14,9%17,1%26,5%
XIRR 1Y3,2%46,6%29,3%29,0%25,5%

Kosten van Beleggen

In mijn Jaarafsluiting 2019 gaf ik voor het eerst inzicht in de kosten van mijn beleggingen. Ik keek naar twee indicatoren. De eerste is de Total Expense Ratio (TER) van de fondsen in mijn portefeuille met behulp van de Morningstar X-ray. Daarnaast maak ik kosten bij mijn broker, transactiekosten en een maandelijkse fee. Procentueel zijn mijn beleggingen in 2021 iets goedkoper geworden. In absolute bedragen was ik duurder uit, dat komt vooral door de sterke stijging van de portefeuille en dus van de servicefee (die een percentage van de portefeuillewaarde is).

Indicator201920202021
Total Expense Ratio (TER)0,26%0,21%0,21%
Kosten Broker (percentage portefeuillewaarde op 31-12)0,24%0,17%0,16%
– waarvan Servicefee Broker44%61%74%
– waarvan Transactiekosten56%39%26%

In 2021 heb ik 12 aankooptransacties verricht, elke maand eentje. Ook heb ik 1 verkooptransactie verricht bij de herijking van mijn portefeuille, destijds is SPDR S&P Euro Dividend Aristocrats ETF (SPYW) uit mijn portefeuille verwijderd.

Dividend en Spaarrente

In het vierde kwartaal van 2021 ontving ik netto € 746,46 aan dividend op mijn rekening. In het vierde kwartaal van 2020 was dat nog € 713,06 en in het derde kwartaal van 2021 was het € 1.113,52 (maar was het beeld vertekend door een nabetaling uit het tweede kwartaal).

Ik registreer mijn dividend op netto contante basis in Euro’s, de basisvaluta van mijn administratie. Dat betekent dat ik het netto dividendbedrag opneem in mijn administratie op het moment dat het op mijn beleggingsrekening bijgeschreven wordt. Als het een dividend in buitenlandse valuta (US dollar) is, dan reken ik het om naar Euro’s tegen de wisselkoers van het moment van ontvangen op mijn rekening.

De afgelopen dagen ontving ik maar liefst € 21,15 aan rente op mijn kleine en grote bufferrekening. Nu heb ik, behalve mijn potjes, ook nauwelijks spaargeld meer, alles zit in de beleggingsportefeuille en het huis. Maar ik kan mij ook nog wel de dagen herinneren dat deze hoeveelheid spaargeld honderden euro’s aan rente opbracht.

Mijn verwachting is nog steeds dat de spaarrente nog een behoorlijke tijd laag blijft. Lloyds Bank heeft mij medio december laten weten de rente per gisteren (5 januari 2022) te verlagen van 0,15% naar 0,05%. Die rente was 0,30% toen ik medio 2021 de spaarrekening opende. Op de kleine bufferspaarrekening bij mijn huisbank is de rente al tijden 0,01%.

Spaarpercentage

Het spaarpercentage voor het hele jaar 2021 staat op een gezonde 53,9%. Mijn doelstelling voor 2021 was 40,0%. Het is uiteraard grotendeels te danken aan de coronapandemie. Of liever gezegd, alle lockdowns en reisbeperkingen en andere dingen die maakten dat ik meer thuis zat en minder uitgaf dan voor corona. Weet iemand nog hoe dat voelde?

Ook meerjarig is dit geen slechte score. 2021 was het negentiende jaar waarin ik mijn spaarpercentage berekende, 2022 wordt dus een jubileumjaar!

Mijn administratie houdt ook voor mij bij hoeveel No Spend Days (NSDs) ik heb. Dat zijn dagen waarop ik niks betaal met mijn creditcard, pinpas, Apple Pay, of contant geld. Corona zorgt er nog steeds voor dat het aantal NSDs hoger is dan ‘vroeger’. Gemiddeld had ik er toen een stuk of 10 per maand. Dit jaar zijn het er nog steeds minimaal 20 per maand.

Eigen Vermogen

Dit kwartaal was er regulier salaris, inleg in mijn beleggingen, reguliere en extra aflossingen van de hypotheek, en natuurlijk de bewegingen van de beleggingsportefeuille op de golven van de aandelenmarkten. Niets bijzonders dus.

En dat leidt tot onderstaande ontwikkeling van mijn vermogen per kwartaal. In het vierde kwartaal van 2021 is mijn eigen vermogen gegroeid met 5,2%.

Over het hele jaar 2021 is mijn eigen vermogen gegroeid met 25,5%. Dat is voor 21,6% veroorzaakt door de stijging van de WOZ-waarde van onze woning. De maandelijkse inleg in de beleggingen en de aflossing van onze hypotheek dragen elk iets minder dan 16% bij, en de stijging van de aandelenmarkten zorgt voor 47% van deze groei. De ontvangen rente is minder dan 0,1%.

Beste Uitgave(n)

De coronamaatregelen maakten het moeilijker om geld uit te geven. Dit kwartaal heb ik een donatie gedaan aan Loesje, het meisje van de posters. Ik ben verder blij met mijn abonnement op de sportschool, ondanks de huidige sluiting van de sportscholen vanwege de coronamaatregelen. En ik heb mijzelf in het vierde kwartaal ook weer getrakteerd op het jaarlijkse doosje Whisky voor de lange koude donkere winteravonden.

Hoe was jouw vierde kwartaal?

Je kunt oude kwartaalberichten teruglezen via mijn overzichtspagina.

Evaluatie jaardoelen 2021

En we zijn er weer! Allereerst wil ik iedereen het allerbeste wensen voor 2022! Moge jouw dromen vervuld worden in dit nieuwe jaar, nieuwe rondes nieuwe kansen immers…

Sinds een paar jaar stel ik elk jaar doelen voor mijzelf. Dat deed ik ook begin 2021. Dingen die ik wil bereiken of waar ik mijzelf en mijn leven wil verbeteren. Een soort goede voornemens. Delen van die doelen helpt. Ze worden er ‘echter’ van.

Halverwege het jaar (in 2021 iets later) maak ik altijd even een tussenstand. Hoe gaat het met de doelen en moet ik eventueel ergens bijsturen? Want een jaar vliegt voorbij maar is toch ook best een lange periode. En prioriteiten in het leven kunnen veranderen.

De cyclus van de doelen is natuurlijk pas rond als ik ook evalueer wat ik bereikt heb, en verantwoording afleg. En daarna nieuwe doelen stel voor komend jaar. Maar dat wordt een aparte blogpost. De evaluatie is niet bedoeld om boos te worden op mijzelf, of (erger nog) teleurgesteld te raken in mijzelf. Zo zit ik niet in elkaar. Maar wel om te zoeken naar manieren om dingen het volgende jaar (nog) beter te doen.

Systemen

Een van de belangrijkste inzichten van het jaar 2021 (voor mijzelf dan) was dat ik voor veel onderdelen eigenlijk helemaal geen doelen wilde stellen. Ik wilde goede gewoontes aanleren en/of vasthouden, gewoontes die ‘vanzelf’ succes brengen. Uiteindelijk identificeerde ik drie belangrijke ‘systemen’ in mijn leven. Verzamelingen van gewoontes, werkmethodes, handelingen, al dan niet ondersteund met (ICT) gereedschap, die me helpen om succesvol te zijn op een bepaald gebied.

Aan twee van die systemen heb ik dit jaar een uitgebreide aparte blogpost gewijd. Dat zijn mijn Werksysteem en mijn Gezond Leven systeem. Het uitschrijven van deze systemen heeft mij geholpen om ze beter te maken. Aan mijn Financiële Systeem heb ik geen aparte blogpost gewijd. Dat komt omdat gemiddeld 8 van de 10 berichten op mijn blog hierover gaan. Het is de reden dat Geldnerd ooit ontstaan is. En alledrie deze systemen functioneren wat mij betreft uitstekend.

Ook heb ik een aantal kleinere systemen en gewoontes. Denk bijvoorbeeld aan mijn Kledingkast-systeem. Ik merk dat ik het leuk en nuttig vind om met een systeembril naar mijn leven te kijken. Het geeft rust en structuur. Daarmee komt er ruimte voor andere dingen. Op het punt van de systemen beschouw ik 2021 als uitermate succesvol.

Een interessante blogpost die mij aan het denken zette over mijn systemen was van Of Dollars And Data. Hij schrijft over het onderscheid tussen ‘fast risk’ en ‘slow risk’. De gevolgen van ‘fast risk’ zijn onmiddellijk en meestal verwoestend. ‘Slow risk’ daarentegen is de opeenstapeling van slechte beslissingen die uiteindelijk leiden tot een ongewenst resultaat. Je krijgt een hartaandoening na decennia ongezond eten. Je gaan scheiden nadat je je partner jarenlang hebt verwaarloosd. Mijn systemen helpen mij bij het voorkomen van ‘slow risks’.

Over systemen en gewoontes zijn honderden boeken geschreven. Ik wil er twee noemen die mij geholpen hebben in mijn zoektocht naar systemen die werken voor mij (géén affiliate links):

Doelen

Voor het jaar 2021 had ik een beperkt aantal concrete meetbare doelen. In onderstaande tabel de eindstand voor 2021.

OmschrijvingDoelstellingEindstandDat vind ik
Spaarpercentage40,0%53,9%++
Gewicht‘in range’nog steeds 3 kilo teveel
Pagina’s lezen10.000 pagina’s5.955 pagina’s
Blog2 berichten / weekmeestal 2 berichten / week++

Spaarpercentage

Het spaarpercentage heeft zich, surfend op de corona-golven, boven verwachting ontwikkeld. Als we in 2021 een ‘normale’ wereld hadden gehad, zonder lockdowns en reisbeperkingen en al die andere dingen die maken dat ik meer tijd dan gebruikelijk thuis doorbreng, dan was mijn spaarpercentage ook ‘normaler’ geweest. Maar ik klaag er niet over. Het is een tussensprintje in mijn vermogensopbouw.

Gewicht

Het gewicht blijft een strijd. Sinds afgelopen zomer train ik weer trouw elke week. Mijn Gezond Leven systeem functioneert naar behoren. We hebben zelfs een (vrijwel) Dry November gedaan in Huize Geldnerd, een maand zonder alcohol. Maar ik ben een emotionele eter. Als ik mij niet goed voel of erg veel druk ervaar door gebeurtenissen op het werk of in de privésfeer, dan ga ik snacken. En terugkijkend zijn er dit jaar wel een paar periodes geweest waarin ik mij minder voelde. Die ik dan, na extra tussenstops op de chips, koek, en snoep afdeling van de supermarkt, meteen weer terugzag op de weegschaal.

Het is zoals het is. Ik sluit het jaar in elk geval af met een weer dalende gewichtslijn. En denk na over het inrichten van mijn leven op een manier waarbij er minder ‘mindere periodes’ zijn.

Lezen

Ook het lezen blijft voor mij een uitdaging. Bij de tussenstand schreef ik al dat ik minder lees als ik onrustig ben. Mijn voortgang in een boek is dus ook als een indirecte maatstaf voor mijn innerlijke rust.

In mijn leeslijst (ja, ook dat houd ik bij) zie ik dat ik tussen 28 juli 2021 en 6 november 2021 geen enkel boek afgerond heb. Ruim drie maanden heb ik over één boek gedaan. Van 368 pagina’s. En begin dit jaar was ik ook al twee maanden bezig in een boek van 384 pagina’s. Vanuit dat perspectief is de eindscore nog niet zo slecht. Maar tevreden ben ik niet. Want het vertelt me dat er nog te weinig rust en teveel druk in mijn leven is.

Blog

Inspiratie blijft een bijzonder iets. Soms schrijf ik vier nieuwe blogposts in een week en zet ze klaar, soms komt er wekenlang niets. Ik heb periodes gehad dat de planning een maand vooruit vol stond met kant-en-klare blogjes, en ik heb weken gehad dat het uit mijn tenen moest komen. Toen het ook nog eens druk werd op mijn werk door de kabinetsformatie heb ik zelfs het schema van twee blogposts per week losgelaten. Ik dacht op dat moment dat ik voor een langere periode maximaal één blogje per week zou publiceren. En dan begint die inspiratie ineens toch weer te stromen, en komt de planning als vanzelf weer vol.

Het blijft leuk, bloggen en de discussies en mailwisselingen en inzichten die daaruit voorkomen. En dat is maar goed ook, want een tijdrovende hobby is het wel. Zoals gebruikelijk nam ik een zomerpauze en ook in de kerstvakantie was het hier even stil. Na ruim zes jaar bloggen kunnen we dat bijna ‘routine’ noemen. In 2021 heb ik 103 berichten geplaatst en zijn er 983 reacties gekomen.

De lezersaantallen waren in 2021 niet zo spectaculair als in 2020, maar blijven mij nog steeds verbazen. In totaal kwamen er in 2021 meer dan 220.000 unieke bezoekers (2020: 330.000) en genereerden jullie samen 1,4 miljoen pageviews (2020: 1,7 miljoen). Wat fijn dat jullie er zijn!

Een nieuw jaar!

En wat worden de doelen voor 2022? Daar ben ik nog niet helemaal uit. Maar als het zover is, dan lees je het hier! Het onderscheid tussen systemen en doelen is wel een blijvertje.

Heb jij in 2021 jouw doelen behaald?

Derde kwartaal 2021

Het (demissionaire) kabinet beloofde ons een ‘zomer vol mogelijkheden’. De media spraken (hoopvol) over een ‘summer of love’. Het weer werkte in Nederland ook niet erg mee, en ‘de buitenlanden’ (inclusief Limburg) werden geteisterd door overstromingen en bosbranden. Uiteindelijk viel het dus allemaal een beetje tegen in het derde kwartaal. En dat nieuwe kabinet is er ook nog steeds niet, terwijl de verkiezingen alweer bijna zeven maanden geleden waren. Er kwamen wel steeds meer nieuwe ministers en staatssecretarissen in het oude kabinet, omdat bewindspersonen opstapten wegens gezondheidsklachten, juridische klachten, coronagerelateerde klachten of ongezonde nieuwe functies. Wat betekende dat allemaal voor het derde kwartaal van Geldnerd? Lees het in kwartaalrapport nummer 21!

Aandelenmarkten – (Ever)Grande Finale?

Wat valt er nu nog te zeggen over de aandelenmarkten? Optimisme blijft de boventoon voeren. Ik begrijp steeds minder waarom. En houd het persoonlijk maar op de grote hoeveelheid geld die de centrale banken in ‘het systeem’ pompten en die wanhopig op zoek is naar pekken om rendement te behalen. Zelfs tulpenbollen zouden het nu weer erg goed doen, onwetende beleggers speculanten kopen alles.

Eind augustus was het jaarlijkse symposium van de Amerikaanse Centrale Bank (FED) in Jackson Hole. In zijn langverwachte speech zei de baas van de FED vooral héél voorzichtig te zullen zijn bij het misschien eventueel stapsgewijs in hele kleine stapjes met voortdurende zorgvuldige heroverweging misschien wel afbouwen van de ondersteuningsmaatregelen. Voor de aandelenmarkten was dat geen signaal om te gaan dalen.

Nervositeit kwam er uiteindelijk wel in september, toen een van de vastgoedzeepbelbedrijven in China dreigde om te vallen en we er weer aan herinnerd worden dat de definitie van ‘vrije markt’ in China toch een andere is dan in de traditionele markten van met name Europa en de Verenigde Staten. De situatie roept herinneringen op aan de val van Lehman Brothers in de Verenigde Staten in 2008, wat terugkijkend het begin van de financiële crisis was. Ik volg ‘m dan ook met belangstelling. En de laatste weken van september was er ook een daling te zien. Die werd veroorzaakt door een stijging van de rente op Amerikaanse staatsleningen (Treasuries) uit nervositeit over de afbouw van de steun (die toch ooit zal moeten gebeuren) en de politieke begrotingsperikelen in de Verenigde Staten.

Per saldo eindigde de S&P500 index het afgelopen kwartaal een ietsiepietsielager dan dat het begonnen was. In eerste instantie steeg de index gewoon door, met af en toe een dipje van een paar dagen als ‘de markten’ weer even nerveus werden over mogelijke inflatie, afbouw van de steunmaatregelen, of stijging van de coronabesmettingen. Het gaat nu al zo lang ‘goed’ dat je bijna zou geloven dat de markt nooit meer gaat dalen. Maar dat gaat de markt echt wel weer een keer doen. Het is inmiddels oktober, de mythische crisismaand op de markten, dus wie weet?

En ja, ik heb nieuwe grafieken! De grafieken voor de aandelenmarkten in mijn kwartaalrapportages waren vrijwel de enige grafieken op dit blog die ik tot nu toe elders haalde, bij Yahoo Finance en eerder bij IEX. Maar sinds dit kwartaal sla ik wekelijks automatisch de stand van de S&P500 index, de Eurostoxx 600 index, en de rentestand van de 10-jarige Amerikaanse staatsobligaties (US 10Y Treasuries) op in mijn beleggingsspreadsheet als ik mijn portefeuille bijwerk. En die heb ik ook met terugwerkende kracht bijgewerkt tot 1 januari 2013, de start van mijn portefeuille. Dus ik kan nu eenvoudig mijn eigen grafieken laten zien.

De  rente op tienjarige staatsobligaties in de Verenigde Staten was in het eerste kwartaal behoorlijk opgelopen, van 0,92% naar 1,68%. Maar in het derde kwartaal kwam de rente in eerste instantie niet echt van z’n plek. De laatste maanden was er toch weer een stijging, om uiteindelijk iets boven de 1,5% te eindigen. Gaf mijn spaarrekening maar zoveel rente…

En ook de beurzen in Europa stegen in het derde kwartaal in eerste instantie rustig verder. Maar in de tweede helft van het afgelopen kwartaal werd ook die stijging weer volledig ingeleverd.

Inmiddels krijg je voor € 1,00 ongeveer US$ 1,16, dat was US$ 1,18 aan het einde van het tweede kwartaal. Ik ontvang nog steeds een groot deel van mijn dividend in Amerikaanse dollars. Maar heb nog maar één ETF in mijn portefeuille die in dollars genoteerd staat

Mijn portefeuille

Mijn portefeuille is nog steeds goed gespreid over de wereldwijde aandelenmarkt en de markt voor staatsobligaties, met dank aan VWRL en DBZB aangevuld met enkele dividend-ETFs. En mijn portefeuille beweegt dus zoals altijd keurig mee met de wereldwijde aandelenmarkten. Ik heb ook dit kwartaal elke maand normaal bijgekocht met mijn maandelijkse storting, steeds het fonds dat mijn spreadsheet adviseerde om dichter bij de gewenste portefeuilleverdeling uit te komen.

Ondanks de beperkte stijging van de aandelenmarkten steeg mijn portefeuille dit kwartaal ook weer redelijk door. Ik heb weer een aantal keren een Virtual All Time High (VATH) aangetikt. Het VATH bereken ik door het vorige reële All Time High te nemen plus alle inleg sinds die datum. De totale waarde van mijn beleggingsportefeuille staat nu 68,0% boven mijn totale inleg. Aan het einde van Q2 was dat 63,3%

Hoe lees je deze grafiek? De (op dit moment) bovenste zwarte lijn geeft de actuele waarde van mijn beleggingsportefeuille op de betreffende datum. De (op dit moment) onderste zwarte stippellijn geeft de totale inleg tot die datum weer. Je ziet dat ik de afgelopen jaren elke maand een inleg doe. Het groene vlak tussen de twee lijnen is mijn huidige papieren beleggingswinst. Als ik op verlies zou staan (de portefeuille is minder waard dan de inleg) dan wordt er een rood vlak zichtbaar. Zie ook mijn nadere uitleg over hoe ik deze grafiek opgebouwd heb.

De ROI YTD is per einde van het derde kwartaal 17,1%. De 12-maands XIRR staat op 29,0%.

Indicator202Q32020Q42021Q12021Q22021Q3
% boven inleg33,1%46,3%60,3%63,3%68,0%
ROI YTD-7,0%4,1%11,1%14,9%17,1%
XIRR 1Y-1,4%3,2%46,6%29,3%29,0%

Dividend en Spaarrente

In het derde kwartaal van 2021 ontving ik netto € 1.113,52 aan dividend op mijn rekening. In het derde kwartaal van 2020 was dat nog € 489,01 en in het tweede kwartaal van 2021 was het € 429,32. Het beeld is een beetje vertekend. Door een storing bij mijn broker werden twee dividendbetalingen pas op 1 juli (Q3) bijgeschreven op mijn rekening, terwijl ze eigenlijk al op 30 juni (Q2) uitbetaald hadden moeten worden. Maar (zelf opgelegde) regels zijn regels…

Ik registreer mijn dividend op netto contante basis in Euro’s, de basisvaluta van mijn administratie. Dat betekent dat ik het netto dividendbedrag opneem in mijn administratie op het moment dat het op mijn beleggingsrekening bijgeschreven wordt. Als het een dividend in buitenlandse valuta (US dollar) is, dan reken ik het om naar Euro’s tegen de wisselkoers van het moment van ontvangen op mijn rekening.

Mijn verwachting is nog steeds dat de spaarrente nog jaren laag blijft. Ik heb maar 3 maanden kunnen genieten van 0,30% rente op mijn bufferrekening, eind september verlaagde Lloyds Bank de rente naar 0,15%. Nog altijd 15 keer zo veel als de 0,01% op de kleine bufferspaarrekening bij mijn huisbank.

Spaarpercentage

In het derde kwartaal kwam er een (dramatisch?) einde aan de spaarpercentages boven de 65%, die ik haalde in de eerste helft van het jaar. Er werden inhaaluitgaven gedaan. Er werd weer iets vaker buiten de deur gegeten en geborreld. Er werd een bril gekocht. En zo nog wat dingen. Maar het spaarpercentage voor het hele jaar tot nu toe (YTD) staat nog steeds op een gezonde 55,6%. Mijn doelstelling voor 2021 is 40,0%. Die ga ik naar verwachting wel halen.

Mijn administratie houdt ook voor mij bij hoeveel No Spend Days (NSDs) ik heb. Dat zijn dagen waarop ik niks betaal met mijn creditcard, pinpas, Apple Pay, of contant geld. Corona zorgt er nog steeds voor dat het aantal NSDs hoger is dan ‘vroeger’. Gemiddeld had ik er toen een stuk of 10 per maand. Dit jaar zijn het er nog steeds minimaal 20 per maand.

Eigen Vermogen

Dit kwartaal was er ‘alleen maar’ regulier salaris, inleg in mijn beleggingen, reguliere en extra aflossingen van de hypotheek, en natuurlijk de bewegingen van de beleggingsportefeuille op de golven van de aandelenmarkten. Niets bijzonders dus.

En dat leidt tot onderstaande ontwikkeling van mijn vermogen per kwartaal. In het derde kwartaal van 2021 is mijn eigen vermogen gegroeid met 2,1%.

Beste Uitgave(n)

In het derde kwartaal was er een heel pijnlijk moment in mijn leven. Voor de allerallereerste keer kreeg ik leeftijdskorting. Ik ben begin augustus gaan trainen bij een nieuwe sportschool, en daar heb ik een abonnement genomen. En kreeg ik leeftijdskorting, omdat ik 50+ ben. Dat was even schrikken. Maar ik ben heel blij dat ik weer aan het trainen ben.

Verder heb ik in het derde kwartaal vooral de potjes aangesproken. Voor onze vakantie en voor een nieuwe bril. De oude stond alweer drie jaar op mijn neus, en dus vond ik het tijd voor een nieuwe oogmeting die leidde tot glazen met een sterker ‘varifocus’ leesgedeelte en ook een nieuwe bril. De bril kon ik maar voor een klein gedeelte betalen uit mijn potje, omdat ik pas sinds kort hier apart voor spaar. Maar dat heb ik dus aangevuld uit andere potjes. Het brillenpotje staat nu weer op nul en wordt elke maand bijgevuld, zodat er over drie jaar wel ongeveer genoeg geld gaat zijn voor de volgende bril.

Hoe was jouw derde kwartaal?

Je kunt oude kwartaalberichten teruglezen via mijn overzichtspagina.

Tussenstand jaardoelen 2021

  • Berichtcategorie:The HOT Life

Nu is het al begin augustus, en ik heb nog niks geschreven over de tussenstand van mijn jaardoelen! Terwijl publiekelijk verantwoording afleggen juist zou moeten helpen om mij te motiveren. Waar je mee omgaat wordt je door besmet, zullen we maar zeggen. De Nederlandse politici vinden het immers ook niet allemaal fijn om altijd maar verantwoording af te moeten leggen…

Wat waren mijn doelen ook alweer?

Op Blue Monday schreef ik een blogpost over mijn doelen voor 2021. Die zaten op twee niveau’s. Ik wilde mijn goede gewoontes en systemen behouden en verder versterken. Met name noemde ik hier mijn Financiële Systeem, mijn Gezond Leven systeem, en het systeem waarmee ik op mijn werk de dingen gestructureerd probeer te houden. Daarnaast had ik enkele concrete meetbare doelen. Een spaarpercentage van minimaal 40,0%, minimaal 10.000 pagina’s aan boeken lezen. Op gewicht blijven (komen). En blijven schrijven op mijn blog.

Systemen

Mijn Financiële Systeem draait goed door. Elke maand zodra het salaris binnenkomt vliegen de boekingen nog alle kanten op en betaal ik mijzelf eerst. Dat werd wel geholpen door de coronalockdown. Maar ook heb ik de afgelopen periode mijn beleggingen weer eens onder de loep genomen. Ik heb mijn spaargeld en buffer weer eens kritisch bekeken (en verhuisd). De tien geboden van mijn financiën zijn uitgeschreven, een blogpost hierover staat in de planning. En mijn spreadsheets zijn verder uitgebreid en geoptimaliseerd, daar schrijf ik binnenkort nog wel eens over.

Mijn Gezond Leven Systeem heeft het iets moeilijker. Het goede nieuws is dat mijn gewicht nog ‘binnen de marges’ is. Er mogen een paar kilo’s af, maar de spijkerbroek die ik begin 2020 kocht na ruim 10 kilo afvallen past nog steeds uitstekend. Mijn eetgedrag is een stuk gezonder dan voorheen, en ik houd het keurig bij in mijn eetdagboek. Maar het bewegen is minder. De sportscholen waren natuurlijk een hele tijd gesloten vanwege de corona-situatie. En de winter vond ik niet de meest prettige tijd om buiten te trainen. Af en toe ging ik hardlopen, maar het lukt me maar niet om daar regelmaat in te krijgen. Ik vind het ook niet leuk genoeg, dus een regenbuitje is genoeg om mij binnen te houden. Maar inmiddels ben ik volledig gevaccineerd, en dus ben ik afgelopen week weer begonnen.

Over mijn Werk Systeem ben ik erg tevreden. Voor het eerst in meer dan 10 jaar heb ik regelmatig het gevoel dat alles onder controle is. Geen overlopende e-mail inbox met honderden berichten. Geen tientallen Post-Its en schriftjes en losse blaadjes met aantekeningen en actiepunten. Ook de vierdaagse werkweek bevalt uitstekend. Het langere weekend zorgt voor voldoende hersteltijd en ontspanning. Voorlopig werken wij nog steeds vrijwel volledig thuis. Dat scheelt ook veel reistijd. Er wordt bij de Rijksoverheid druk gesproken over de invulling van ‘hybride werken’, ik hoop maximaal één dag per week (en af en toe een incidentele vergadering) op kantoor door te gaan brengen.

Ook de kleine systemen, zoals mijn dagelijkse opruimrondje in de ochtend, draaien lekker door en helpen me om het huis en mijn leven op orde te houden. Met uiteraard wat hulp van mijn elektronische agenda.

Doelen

Voor 2021 had ik een beperkt aantal concrete meetbare doelen. In onderstaande tabel een stand van zaken.

OmschrijvingDoelstellingTussenstandDat vind ik
Spaarpercentage40,0%65,5%++
Gewicht‘in range’3 kilo teveel
Pagina’s lezen10.000 pagina’s5.150 pagina’s+/-
Blog2 berichten / week2 berichten / week++

Het lezen blijft voor mij een uitdaging. Ik lees minder als ik onrustig ben, bijvoorbeeld door dingen die spelen op het werk, in het nieuws, of in mijn leven. Ik heb dan niet de rust in mijn hoofd om een uurtje in een boek te duiken en me alleen daarop te focussen. Inmiddels beschouw ik mijn voortgang in een boek dus ook als een indirecte maatstaf voor mijn innerlijke rust. En kijk ik minder vaak naar het nieuws, dat helpt ook.

Wat ook niet hielp was dat ik eind februari begon in een boek dat ik heel graag wilde lezen, de opvolger van één van mijn favoriete boeken van de afgelopen 10 jaar. Het boek viel enorm tegen, maar ik wilde het per se uitlezen. Waardoor ik dus 2 maanden deed over 375 pagina’s.

Het bloggen gaat daarentegen prima. Vroeg in het voorjaar kostte het mij even wat moeite om voldoende inspiratie te vinden, maar daarna had ik mijn planning op een gegeven moment twee maanden vooruit vol staan. En zelfs nu, in mijn zelfverzonnen zomerstop, stromen de stukjes toch gewoon door.

Hoe staat het met jouw jaardoelen?

Vijf jaar vermogensontwikkeling

Door een instellingsfoutje mijnerzijds stond deze blogpost er afgelopen donderdag ook al even. Maar dat was natuurlijk niet de bedoeling, twee blogjes op één dag. Dadelijk raken jullie nog verwend…

Onlangs publiceerde ik mijn twintigste kwartaalrapportage. Omdat er vier kwartalen in één jaar passen, doe ik dus al vijf jaar gestructureerd verslag van de ontwikkelingen in mijn vermogen. Ik rapporteer per kwartaal omdat ik maanden te kort vind. Ik kijk liever naar de wat grotere lijnen, ook om te voorkomen dat ik op ‘incidenten’ reageer en dingen te snel verander. Maar na zo’n lange periode van vijf jaar (de meeste bloggers halen dat niet…) leek het me ook wel leuk om eens terug te kijken over die vijf jaar. Welke stappen heb ik gezet in de ontwikkeling van mijn vermogen?

Situatie zomer 2016

Twintig rapportages, de eerste ging dus over het derde kwartaal van 2016. Vijf jaar geleden, in de zomer van 2016, waren we net een paar maanden terug uit het Verre Warme Land (VWL). We woonden in een gemeubileerd huurappartementje elders in Geldnerd City, en waren op zoek naar een eigen stekje. Onze inventaris stond in een zeecontainer op een schip dat op weg was naar de haven van Rotterdam. Hondje moest wennen aan zijn nieuwe status als binnenhuishond na het buitenleven in VWL, maar had het wel goed naar zijn zin met de uitlaatservice. En ik blogde destijds bijna een jaartje onder de naam Geldnerd.

Mijn vermogen was destijds simpel. Ik had een beleggingsportefeuille en een spaarrekening. De verhouding was heel anders dan nu. Aan het begin van het derde kwartaal van 2016 zat 30,6% van mijn vermogen in de beleggingsportefeuille, 69,4% in contanten. En dat vond ik destijds ook verstandig. We wilden graag een huis kopen. De woningmarkt vonden we al ‘duur’ (‘broehaha’ denk ik nu) dus ik hield graag contant geld achter de hand.

Taartgrafiek vermogen eind tweede kwartaal 2016

In die allereerste kwartaalrapportage schreef ik ook dat ik eerder dat jaar ‘uit de beurs gestapt was’ omdat ik ervan overtuigd was dat een sterke daling nabij was. Die sterke daling hebben we, behalve de kortdurende ‘corona-dip’, nog niet gezien. En ik kocht veel nieuwe kleding, dat was na terugkomst uit het Verre Warme Land (en met de koude en natte Nederlandse winter in het vooruitzicht) geen overbodige luxe.

Niet zo vreemd dus dat ik gedurende het derde kwartaal vooral contant geld verzamelde. Er ging maar een klein bedrag naar de beleggingen. Geld was er nodig, voor Geldnerd HQ. Al gebruikte ik toen nog niet van dit soort grafieken, die kwamen pas véél later.

Waterval verandering vermogen derde kwartaal 2016

Ontwikkelingen sinds 2016

In november 2016 kochten we een huis en sloten een hypotheek af. Die hypotheek was ongeveer 75% van de leencapaciteit van één salaris. De rest financierden we met eigen geld. Een bewuste keuze. Het moest allemaal wel goed betaalbaar blijven, en we vonden de huizenmarkt al best wel verhit. Het kon nog veel heter, bleek de afgelopen 5 jaar. De prijzen stijgen en stijgen maar door. Dat is erg vervelend voor mensen die willen (moeten) verhuizen of die starten op de woningmarkt. Maar voor ons een voordeel. We hebben inmiddels een behoorlijke overwaarde opgebouwd. En de (lineaire) hypotheek lossen we versneld af met de sneeuwbal-methodiek. Gewaardeerd tegen WOZ is onze loan-to-value ratio momenteel nog maar 35,8%.

Opbouw waarde eigen woning restant hypotheek, eigen geld, aflossing, overwaarde

Daarnaast ben ik, mede beïnvloed door mijn blogactiviteiten, veel bewuster gaan sturen op mijn financiën. Ik heb functionaliteit gebouwd in mijn administratie om beter op de inkomsten en de uitgaven te letten. Het spaarpercentage wordt (meestal dan toch) goed in de gaten gehouden, en tientallen grafieken laten mij de trends zien. Mijn contant geld buffer is gerationaliseerd en ik heb een potjessysteem ingevoerd met reserveringen voor grote uitgaven.

Hieraan gekoppeld ben ik begonnen met een vaste maandelijkse inleg in mijn beleggingen. Die inleg wordt jaarlijks geïndexeerd voor de inflatie. En de maandelijkse inleg (samen met de dividendopbrengsten) steek ik in een portefeuille met breed gespreide en goedkope Exchange Traded Funds.

Nu heb ik natuurlijk de afgelopen vijf jaar ook wel gruwelijke mazzel gehad. Zowel de huizenmarkt als de beurs zijn ‘booming’ geweest. Zelfs een wereldwijde pandemie van ongekende omvang bracht slechts een tijdelijke dip van onzekerheid. Ik vraag me regelmatig af hoe lang dit nog goed kan gaan. Maar iedere Euro vermogen die ik opbouw is een buffer in moeilijker tijden. Die ongetwijfeld komen.

Situatie medio 2021

In totaal is mijn vermogen ruim 180% gestegen sinds het einde van het tweede kwartaal van 2016. Momenteel bestaat bijna 18% uit overwaarde, 35% zit in het huis en ruim 40% in de beleggingsportefeuille. De voorraad contant geld is fors afgenomen.

Binnenkort zal ik dieper ingaan op hoe ik mijn Eigen Vermogen bereken. Ik zal dan ook verder terugkijken, naar het begin van mijn metingen in 2003. Want er valt een hoop te kiezen bij de berekening van jouw vermogen. Je kunt mijn situatie en jouw eigen situatie dus niet zomaar vergelijken. Sowieso is vergelijken met anderen een slecht idee, daar word je maar ontevreden en ongelukkig van. Niet doen dus! Ik vergelijk alleen maar met mezelf!

Op mijn startpagina kun je alle kwartaalrapportages terugvinden.

Hoe heeft jouw vermogen zich de afgelopen vijf jaar ontwikkeld?