Voltooid Leven

‘Blog over (financieel) bewust leven’ staat er al een aantal jaren boven mijn weblog. Daar wijdde ik zelfs al eens een schrijfsel aan. Mijn schrijfsels gaan al lang niet meer alleen over geld, financieel nieuws, en spreadsheets. Dan zou ik na 7 jaar ook wel uitgeschreven zijn. Ze gaan ook over jaardoelen, gezond leven, hoe ik mijn werk doe, en over opgeruimd leven. En bij ‘opgeruimd leven’ hoort voor mij ook het opruimen van mijn eigen sporen op deze planeet, inclusief mijzelf. Vanuit die overtuiging heb ik nagedacht en geschreven over euthanasie.

Het was een blogpost die in verschillende omgevingen tot discussie leidde. Dat was, eerlijk gezegd, niet helemaal onverwacht. De dood is een taboe, en taboe roept discussie op. Ik kreeg veel vragen, deels in de reacties, en deels via de e-mail. En ook bij andere gelegenheden ontstond er een levendige (pun intended…) discussie. Voer dus voor een vervolg-blog.

Geef ‘m maar een spuitje dan…

Veel gesprekken gingen over het subjectieve karakter van de begrippen ondraaglijk en uitzichtloos lijden, kwaliteit van leven, en de menselijke waardigheid. Daar kun je inderdaad zeer verschillend over denken. Daarvan is er geen eenduidige definitie. Dat is dus heel persoonlijk inderdaad, en juist daarom is het van belang om er goed over na te denken en met mensen over te praten. Voor mij zit de definitie in de volledige afhankelijkheid van anderen voor dagelijkse dingen als toiletgang, aan-/uitkleden, dat soort zaken, en ook in het niet meer zelfstandig kunnen genieten van de dingen die het leven mooi en waardevol maken.

Sommige mensen hebben ook de zorg dat wat je opschrijft uiteindelijk ‘tegen je’ gebruikt kan worden als een arts een beslissing zou moeten nemen. Je krijgt bijvoorbeeld een dwarslaesie zult dagelijks verzorgd moeten worden maar je kunt nog wel lezen, gesprek voeren en genieten van natuur. Dat is volgens mij een van de grootste misverstanden over euthanasie. Het is nooit de arts of iemand anders die beslist over euthanasie, maar altijd jijzelf. Ook op het moment zelf. Ben je wilsonbekwaam, dan krijg je dus geen euthanasie meer. Vandaar bijvoorbeeld mijn scherpe definitie over dementie, dat ik dan euthanasie wil terwijl ik nog wilsbekwaam ben. Ben je wilsonbekwaam, dan kun je met het behandelverbod en de medische volmacht wel voorkomen dat je behandeling eindeloos gerekt wordt, maar er is geen arts meer die dan euthanasie zal verlenen.

Overigens vond ik ook een paar heel mooie blogs over euthanasie. Vooral deze, over het perspectief van de arts, greep mij erg aan. Samen euthanasie meemaken vraagt volgens mij een heel intense en persoonlijke arts-patiënt relatie.

Falen als samenleving

Een andere interessante discussie ging over de vraag of we als samenleving niet enorm aan het falen zijn. Vorige week las ik nog een bericht over de sterk verslechterde geestelijke gezondheid van jongeren. De samenleving maakt mensen kapot, of maakt het leven op z’n minst heel erg moeilijk voor ze. Als die persoon vervolgens zegt ‘ik wil dood’, is dat dan een moment van zelfreflectie, of is het dan humaan om die wens in te willigen? Zijn wij als samenleving humaan genoeg om die verantwoordelijkheid aan mensen te geven? Gegeven alle crises van de laatste tijd zijn er mensen die moeite hebben daar volmondig ‘ja’ op te zeggen.

Want iemand kiest dan voor de meest impactvolle oplossing, die je als samenleving had kunnen (of zelfs moeten) voorkomen. Ik kan me goed voorstellen dat je daar als samenleving een grens trekt. De overheid trekt voortdurend grenzen die een individu beperken. Dat schept ook plichten voor de overheid, en daardoor zijn die twee verbonden met elkaar.

Toch heb ik daar een paar overwegingen bij. Ten eerste, iemand die echt dood wil vindt een weg. Maar dat is vaak ook lijden in stilte en eenzaamheid. Ik ben de afgelopen 20 jaar twee keer mensen tegengekomen die op die manier een naaste verloren hebben. Dat heeft ook een enorme impact op de achterblijvers. Ik denk dat, als we mensen een waardige uitweg bieden middels een Voltooid Leven wet met vergelijkbare waarborgen als de euthanasiewetgeving, dat er (a) meer ruimte ontstaat voor het gesprek of dit wel de juiste keuze is (want dat is nodig, we falen als samenleving), en (b) dat er een situatie is waar door dat gesprek en de waardige uitweg de achterblijvers meer vrede kunnen hebben met de keuze van hun naaste.

Ten tweede weegt voor mij persoonlijk de keuzevrijheid van het individu altijd het zwaarst. De overheid stelt grenzen, daar is de overheid ook voor. Maar die grenzen liggen meestal in de sfeer van de last die mensen elkaar mogen bezorgen en de omgangsvormen met elkaar (een ander niet in gevaar brengen door 150 km/u te rijden, we hebben er met elkaar voor gekozen dat dat verstandig is). In mijn wereldbeeld weegt de keuze van het individu om waardig uit het leven te stappen dus zwaarder dan de moeite die een ander daar mee heeft. Al is er natuurlijk altijd het risico dat kinderen dan enige druk op hun ouders uit gaan oefenen om…. Daar ga ik geen last van hebben. Ouders met kinderen lopen dat risico wel. 🤣

Wanneer is een leven Voltooid?

Euthanasie en Voltooid Leven zijn (denk ik) twee van de zwaarste thema’s in het maatschappelijk debat. Veel zwaarder dan dat andere taboe-thema, Geld, waar ik hier op mijn blog wel vrijer dan de meesten over praat. Maar ook niet helemaal vrij, want ik verberg mijn getalletjes meestal.

Ik schreef in mijn eerdere blog al dat ik liefst mijzelf op een dag uit het leven zie stappen. Wanneer dat zal zijn weet ik niet, maar er is een moment dat het ‘klaar’ is en dan heb ik liefst zelf de keuze en de mogelijkheid. Zonder daar iemand anders, bijvoorbeeld een huisarts, mee te bezwaren. Zelf zou ik het heel fijn vinden als dat op een humane manier kan. Ik wil niet kiezen tussen allerlei manieren die allerlei nadelen hebben.

Waarom wil je dan stoppen? Niet omdat ik ondraaglijk lijdt of ziek ben. Maar vooral omdat ik zélf wil bepalen wanneer mijn leven voltooid is. Dat is geen actieve doodswens, want ik wil het niet vandaag of morgen. Het is vooral een verlangen om zelf te kiezen voor het tijdstip en de manier van het einde. En dat is ook lastig om uit te leggen.

Wanneer je als 100-jarige volledig zelfstandig functionerend bent en vitaal, dan kan jouw leven dus nog steeds als ‘voltooid’ voelen. Maar het kan ook zo zijn dat je dan nog voldoende kansen ziet en vrolijk met je zesde partner, die 70 jaar jonger is, op huwelijksreis gaat. (On)Voltooid leven hangt dus ook sterk afhangt van je lichamelijke en geestelijke vitaliteit. Ik heb het ook gezien bij mijn grootouders: vrienden en kennissen van hun leeftijd gingen allemaal dood, (klein)kinderen kwamen ook niet elke dag langs, en de deur uit gaan was niet heel makkelijk, dus ze waren er eigenlijk wel klaar mee. Het was mooi geweest. De overtuiging ‘het is mooi geweest‘ hoeft overigens niet leeftijdsafhankelijk te zijn. Dat kan dus wat mij betreft ook gelden voor een 25- of 40-jarige, en is niet alleen het voorrecht van 70+.

Als iemand zijn/haar leven voltooid vindt (om de juiste redenen), dan vind ik het belangrijk dat het voor die persoon mogelijk is daar een punt achter te zetten. Dat het niet schimmig hoeft, of als naasten het begrijpen, dat zij bang moeten zijn vervolgd te worden. Wanneer je zover bent dat je die keuze maakt én ook doorzet, dan zit daar meer kracht achter dan ik me nu voor kan stellen.

Natuurlijk moet er vooraf goed gesproken worden of het écht voltooid is. Het kan en mag geen impulsieve handeling zijn. Maar het antwoord is wat mij betreft aan de persoon zelf, of het nu ja/nee is. Je kan niet in iemands hart en hoofd kijken en hetzelfde voelen of denken. Door het juridisch mogelijk te maken, schep je volgens mij juist ruimte voor een eerlijk gesprek.

Ziekte en euthanasie is rationeel nog makkelijker dan voltooid leven, en toch al zo moeilijk. Voltooid leven is nog minder tastbaar. Maar ik snap voltooid leven zeker wel. Mensen de optie bieden om zelf die keuze te kunnen maken vind ik geen falende samenleving, maar een zachte empathische samenleving. Wat je volgens mij dan vooral wilt verifiëren is of er enige externe druk is, en/of het niet een bevlieging is. Als aan die voorwaarden is voldaan dan is de reden verder niet zo relevant. Want heel persoonlijk.

De dood als taboe

Traditioneel is de dood een van de grootste taboes. Omdat we niet weten wat er daarna komt. Hele religies zijn rond die onzekerheid geconstrueerd. Maar ook hele normen- en waardenpatronen. De medische wetenschap is gericht op het verlengen van het leven. Niet vreemd dus dat de wens om niet te leven, of zelf je moment te kiezen om eruit te stappen, ook onderdeel is van de taboesfeer. Ik zie het maar als teken van een ontwikkelende beschaving dat die discussie nu eindelijk wel gevoerd wordt. De persoon in kwestie is de enige is die die keuze kan maken. Of iemand anders de reden kan begrijpen is niet relevant.

Hier gaan denk ik Voltooid Leven en Euthanasie ook van elkaar verschillen. Bij Euthanasie moet een ander (de arts) de handeling verrichten. Bij Voltooid Leven kun je dat hopelijk zelf, daar moet alleen een ander legaal het middel kunnen leveren. Dat is toch anders. Zie ook de discussies rond het werk van Coöperatie De Laatste Wil.

Wat denkt Geldnerd?

Het moge duidelijk zijn, ik zit zelf redelijk extreem aan de ‘een mens heeft het recht om te sterven’ kant. Of andersom gezegd, ik vind dat er geen plicht zou moeten zijn om te leven. Alsof levend zijn zaligmakend is en de dood iets wat koste wat het kost vermeden moet worden. Dat is namelijk erg geredeneerd vanuit de gedachte van mensen die zich niet kunnen voorstellen dat je misschien niet meer zou willen leven.

Geldnerd houdt ook graag zelf de controle. De gedachte dat ouderdomskwalen, een ziekte met bijbehorend lijden, een ongeval of iets anders uiteindelijk mijn levenseinde bepaalt vind ik dan ook moeilijk te verteren. Maar de controle nemen over mijn levenseinde blijft een uitdaging. Met de wilsverklaringen rond euthanasie en het behandelverbod doe ik op dit moment het maximale van wat er wettelijk mogelijk is. Echt zelf bepalen wanneer mijn leven voltooid is, en op welk moment en hoe ik er uit stap, vraagt een Voltooid Leven wet. Daar ben ik dan ook een warm voorstander van, ik hoop dat die er is tegen de tijd dat ik mijn leven voltooid vind.

Belangrijke data

Aanstaande 1 oktober is het de Dag van de Wilsverklaring. De NVVE organiseert dan allerlei activiteiten, juist ook toegankelijk voor niet-leden, om over dit onderwerp te praten.

En op 10 oktober is de zitting van het proces dat de Coöperatie Laatste Wil (CLW) vorig voorjaar heeft aangespannen tegen de Staat der Nederlanden over het verbod op hulp bij zelfdoding. In de Grondwet staat een aantal grondrechten, in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) ook. Deze grondrechten beschermen het recht van mensen om te kunnen leven zoals zij willen leven. Maar ook dat zij mogen sterven zoals zij willen sterven, humaan en waardig.

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft dit recht al eerder erkend. Tegelijkertijd is hulp bij zelfdoding in Nederland verboden volgens artikel 294, lid 2 van het Wetboek van Strafrecht. En de Staat werkt ook de toegankelijkheid van een legaal, veilig zelfdodingsmiddel tegen. CLW vraagt de rechter om te verklaren dat de Staat hiermee onrechtmatig jegens zijn burgers handelt.

Heb jij nog nagedacht naar aanleiding van mijn blog over het levenseinde?

Graag wil ik speciaal E , J1 , J2 , K , R1 en R2 bedanken voor hun inbreng in deze discussie! Jullie weten wie jullie zijn!

Denk je aan zelfdoding? 113 Zelfmoordpreventie is er om je te helpen!

Geldnerd kiest zijn levenseinde

Maak je geen zorgen, ik ben niet van plan om dat op korte termijn te doen. Maar ik vind het levenseinde wel een belangrijk onderwerp. Ik heb een actueel testament en ik werk jaarlijks mijn achterblijversdocument bij. De dood en de nalatenschap is iets waar iedereen met enig verantwoordelijkheidsgevoel over na zou moeten denken, vind ik. Zeker als je verantwoordelijkheden en verplichtingen hebt, zoals een koopwoning, vermogen, of kinderen. Want anders zadel je jouw nabestaanden op met onmogelijke keuzes en vragen ze zich vertwijfeld af wat je gewild zou hebben, in een periode dat hun hoofd er misschien niet naar staat. Als verwarring zaaien je doel is, prima. Maar het is wel hoe veel familieruzies ontstaan…

In mijn voornemens voor 2022 schreef ik al dat ik ik van plan was om dit jaar ook een Levenstestament te gaan maken, een samenstel van behandelverbod, euthanasieverzoek, verzoek om toepassen van comfortbeleid en medische volmacht. De term ‘levenstestament’ is misleidend, en volgens mij vooral bedacht door notarissen om mensen het gevoel te geven dat een (dure) gang naar de notaris noodzakelijk is (dat is overigens niet zo). Ik houd graag de regie in handen over mijn eigen levenseinde. Als leven lijden wordt dan hoeft het van mij namelijk niet meer. Dood ga je toch, lijden kun je beperken.

Ik zet deze stap niet zomaar. In mijn familie komen diverse vervelende (en mogelijk erfelijke) aandoeningen voor. Ik weet niet óf die mij gaan treffen, maar áls dat gebeurt wil ik mijn opties open hebben. En ook in mijn persoonlijke omgeving zag en zie ik diverse mensen door ziekte of ander ongeluk in situaties terechtkomen waarvan ik denk: ‘Dat wil ik niet! Dat is voor mij onvoldoende kwaliteit van leven, dat is uitzichtloos en ondraaglijk lijden!’.

Euthanasie dus. Het is geen onomstreden onderwerp, en veel religies wijzen het af. Van de wetgever mag het, mits aan een aantal voorwaarden is voldaan. Ik heb besloten om over mijn zoektocht en overwegingen te schrijven. Mocht je bezwaren hebben tegen het zelf kiezen van je levenseinde, dan kun je beter niet verder lezen. En ik herinner iedereen er even aan dat reacties op mijn blog altijd door mij bekeken en beoordeeld worden voordat ze geplaatst worden.

Kiezen voor je levenseinde

Nadenken over mijn eigen levenseinde is lastiger dan ik dacht. Zelfs als je er, zoals ik, uit volle overtuiging aan begint. Ik begon het jaar voortvarend. Werd voor een paar tientjes lid van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE), als Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie op 23 februari 1973 opgericht en met inmiddels meer dan 170.000 (nog levende) leden. Op hun website vind je een schat aan informatie, en leden hebben ook toegang tot informatiebijeenkomsten en individuele spreekuren, en kunnen gebruik maken van modellen voor de noodzakelijke wilsverklaringen. Dus vol goede moed begon ik te lezen.

Maar dat viel nog niet mee. Ik moet wel in de juiste stemming zijn om na te denken over de dood. Dat werkt niet zo goed als ik niet vrolijk ben, de dood drukt dan zwaar op het gemoed. Mijn hoofd staat er niet altijd naar. Dus het duurde langer dan ik gedacht had. Ook omdat wat ik las tot nadenken stemde. En dat waren geen eenvoudige vragen die ik mijzelf te stellen had.

Wat moet ik doen?

Wat euthanasie is en wat er in de wet staat ga ik hier niet uitleggen. Dat staat allemaal heel goed beschreven op de website van de NVVE. Twee stukjes informatie die ik wel bijzonder relevant vond: Euthanasie zit gewoon in het basispakket van de zorgverzekering, en meestal (maar niet altijd) heeft het geen gevolgen voor de uitkering van bijvoorbeeld een overlijdensrisicoverzekering of een uitvaartverzekering. Dat laatste is dus wel relevant om te controleren in de polisvoorwaarden als je zo’n verzekering hebt of afsluit. Ik heb deze verzekeringen niet, dus ik hoef me hier geen zorgen over te maken.

De kern van de keuze voor je eigen levenseinde zijn de Schriftelijke Wilsverklaringen. Handgeschreven, geprint, getatoeëerd op je lichaam, dat maakt niet uit. Als er maar uit persoonsgegevens blijkt dat het JOUW wilsverklaring is. De NVVE raadt er drie aan, een behandelverbod (met inbegrepen een verzoek om toepassen van comfortbeleid), euthanasieverzoek, en medische volmacht.

De Medische Volmacht is redelijk eenvoudig. Ik ga uiteraard niet precies vertellen wat er in de modellen van de NVVE staat. Daarvoor mag je gewoon zelf voor € 23,30 een jaar lid worden. Geen geld voor zo’n thema, toch? De NVVE krijgt geen subsidies en is dus afhankelijk van de contributies van leden en van giften. Als lid kun je het format gewoon online invullen en opslaan, downloaden, printen, enzovoorts. In de Medische Volmacht wijs je een gevolmachtigde persoon en een plaatsvervangend gevolmachtigde persoon aan, die namens jou mogen beslissen over medische behandelingen als je dat zelf niet meer kunt vertellen. Daar heb je uiteraard naam, geboortedatum/geboorteplaats, en contactgegevens van deze personen voor nodig. En het is vanzelfsprekend dat je dit vooraf met deze personen besproken hebt. Niet iedereen zal deze verantwoordelijkheid willen dragen.

Kwaliteit van Leven / Uitzichtloos en Ondraaglijk Lijden

Bijzonder kopje is dat, hè? Het Euthanasieverzoek is een stuk lastiger. Daarin schrijf je op dat je wilt dat een arts jou euthanasie verleent als jij ondraaglijk en uitzichtloos lijdt. Maar wat is dat dan, ondraaglijk en uitzichtloos lijden? Dat is natuurlijk een persoonlijk iets, en dat wordt je geacht in je eigen woorden te omschrijven. En dat vind ik lastig. Ook het Behandelverbod heeft een persoonlijke aanvulling nodig. Wanneer is jouw Kwaliteit van Leven onvoldoende en wil je niet meer medisch behandeld worden?

Om mijn denken te ondersteunen heb ik natuurlijk ook gezocht op internet. Google DuckDuckGo is your best friend. Met name de database met uitspraken van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie over specifiek dit punt vond ik heel leerzaam.

‘Lijden’ wordt in het Van Dale woordenboek omschreven als het ondergaan van verdriet, ellende enz. Vervelende lichamelijke en geestelijke dingen, denk ik dan aan.

‘Uitzichtloos’ is ook nog best makkelijk te definiëren. Lijden is uitzichtloos als de ziekte of aandoening die het lijden veroorzaakt niet te genezen is en het ook niet mogelijk is de symptomen zodanig te verzachten dat daardoor de ondraaglijkheid verdwijnt. Hierbij staan de medische diagnose en de behandelprognose centraal. Dat is meestal nog wel vrij objectief medisch vast te stellen. Hoop ik. Ik realiseer me hierdoor wel weer welke verantwoordelijkheid er bij de medische professie ligt…

‘Ondraaglijk’ is lastiger. Het is vooral een subjectief iets. Persoonlijk. En dus ook lastiger begrijpelijk en overtuigend op te schrijven. De art(sen) die uiteindelijk betrokken zijn bij de euthanasie moeten overtuigd zijn dat het lijden specifiek voor mij met mijn vaardigheden, historie, normen en waarden, en persoonlijkheid ondraaglijk is. Welke last draag ik, en welke kracht heb ik om die last te dragen?

‘Kwaliteit’ is ook zo’n fijn woord. van Dale definieert het als mate waarin iets goed is, gesteldheid, hoedanigheid en aard. Ook daar zit een grote mate van subjectiviteit en persoonlijke voorkeuren in. En dat is dus precies wat dit tot een lastige exercitie maakt. Wat is ‘ondraaglijk en uitzichtloos lijden’ voor mij? En wanneer is mijn ‘kwaliteit van leven’ onvoldoende?

Onlangs heb ik ook een goed gesprek gehad met een consulent van de NVVE. Het doel van dit gesprek was voor mij tweeledig. Allereerst het toetsen van de teksten die ik voor mijzelf opgesteld had over mijn persoonlijke invulling van het begrip ‘ondraaglijk en uitzichtloos lijden’ en het begrip ‘onvoldoende kwaliteit van leven’. Maar ik heb ook in mijn (concept) euthanasieverzoek vastgelegd dat ik dit gesprek gehad heb. Dat is bedoeld om te laten zien dat ik een zorgvuldige afweging heb gemaakt. Want de zorgvuldigheidseisen zijn erg belangrijk bij de toetsing van euthanasieverzoeken. Ook een reden om nu al te beginnen en dit regelmatig bij te werken. Dat is meer weloverwogen dan dit pas te doen als ik ondraaglijk en uitzichtloos lijdend in een ziekenhuisbed lig… En dat weegt zwaar voor de mensen die uiteindelijk moeten besluiten of ze mijn euthanasieverzoek in gaan willigen.

Ik hoop dat ik het Behandelverbod nooit nodig ga hebben. Want dat gaat eigenlijk om een situatie waarbij ik zelf al niet meer wilsbekwaam ben. Als ik wilsbekwaam ben kan ik vragen om euthanasie. Als ik niet meer wilsbekwaam ben kan ik met het behandelverbod en de medische volmacht hooguit voorkomen dan men mij verder behandelt. Hopelijk zal ik dan snel sterven. Maar euthanasie is dan geen optie meer.

Wat zijn mijn definities?

Onderstaand de teksten waar ik voorlopig op uitgekomen ben. Allereerst mijn tekst over Uitzichtloos en Ondraaglijk Lijden die ik heb opgenomen in mijn Euthanasieverzoek.

Ik verzoek mijn arts om mij euthanasie te verlenen wegens uitzichtloos en ondraaglijk lijden:

1. Wanneer ik mij bevind in een vergevorderd stadium van een kwaadaardige en/of dodelijke ziekte of een ernstige chronische ziekte of ziekte waarbij mijn geestelijke en/of lichamelijke vermogens geleidelijk en onherstelbaar achteruit gaan, als er geen zinvolle behandeling meer mogelijk is

2. Bij een psychiatrische aandoening met verlies van zelfstandigheid en perspectief, als een psychiater constateert dat ik ben uitbehandeld en er ook geen mogelijkheden zijn om het lijden te verminderen, als een psychiater behandelingen voorstelt terwijl ik hier geen vertrouwen in heb of hier simpelweg geen energie meer voor heb

3. Bij een te grote stapeling van ouderdomskwalen en / of een leven zonder eigen regie in volledige afhankelijkheid van anderen voor de algemene dagelijkse levensverrichtingen als eten, drinken, toiletgang en aan- en uitkleden, waarbij de menselijke waardigheid ernstig wordt aangetast, en / of waarin ik activiteiten die mij voorheen afleiding en plezier hebben geboden (zoals lezen, een goed gesprek voeren, genieten van genieten van natuur, kunst en cultuur) niet meer zelfstandig kan uitoefenen

4. Tijdig bij beginnende dementie, wanneer ik nog wilsbekwaam ben

Indien de behandelend arts geen euthanasie wil verlenen, verzoek ik de behandeling op te dragen aan een andere arts die wel mijn vorenstaande vrijwillige en weloverwogen wens wil uitvoeren. Ik wens geen opname in of overplaatsing naar een ziekenhuis of inrichting die beslist geen toestemming voor euthanasie zal geven.

En mijn tekst over Onvoldoende Kwaliteit Van Leven die ik heb opgenomen in mijn Behandelverbod.

Van onvoldoende kwaliteit van leven is voor mij persoonlijk sprake als ik door ziekte, een psychiatrische aandoening, ouderdom, ongeval of welke oorzaak dan ook in een situatie kom waaruit voor mij, ondanks alle pogingen van de behandelend arts(en), geen herstel voor een redelijke en waardige levensstijl (meer) te verwachten is, waaronder ik in ieder geval versta:

1. een situatie waarin ik kunstmatig in leven word gehouden

2. een leven waarbij ik structureel te maken heb met ernstige pijn, kortademigheid of invaliditeit

3. een leven zonder eigen regie in volledige afhankelijkheid van anderen voor de algemene dagelijkse levensverrichtingen zoals eten, drinken, toiletgang en aan- en uitkleden

4. een leven waarin de menselijke waardigheid ernstig wordt aangetast.

5. een leven waarin ik activiteiten die mij voorheen afleiding en plezier hebben geboden (zoals lezen, een goed gesprek voeren, genieten van genieten van natuur, kunst en cultuur) niet meer zelfstandig kan uitoefenen

Ik wens in elk geval geen enkele levensverlengende behandeling die een natuurlijke dood uitstelt. Ik wil geen opname op een intensive care, geen reanimatie, en ook geen overplaatsing naar een verpleeghuis.

Suggesties en aanvullingen zijn overigens van harte welkom, zeker van mensen die zelf ook hun wilsverklaringen gemaakt hebben!

Wat moet je nou echt regelen?

Mijzelf verdiepen in het levenseinde heeft me veel nieuwe inzichten opgeleverd. Ik realiseer me nu dat de term ‘levenstestament’ misleidend is, en suggereert dat er een notaris nodig is. Maar dat is dus niet zo. Tegelijkertijd realiseer ik mij dat er nóg een belangrijk puzzelstukje ontbreekt in het bouwwerk van mijn nalatenschap, namelijk een Algemene Volmacht. Ik wil graag regelen dat Vriendin en mogelijk nog iemand anders namens mij financiële beslissingen kan nemen en rechtshandelingen kan verrichten als ik om een of andere reden daar niet meer toe in staat ben.

Dat punt is namelijk wel geregeld na mijn dood, in het testament heb ik een Executeur aangewezen. Maar een testament werkt alleen als je dood bent. Zolang je niet dood bent, heb je daar niet zo veel aan. Met een volmacht zorg ik er bijvoorbeeld voor dat Vriendin eigenstandig onze woning kan verkopen als ik wilsonbekwaam raak maar nog niet overleden ben.

Die Algemene Volmacht wil ik wel in overleg met een notaris opstellen. Die gelegenheid wil ik ook gebruiken om wat details te wijzigen in mijn testament. Zo wil ik de optie opnemen om legaten toe te kennen een goede doelen die ik in een (door mij makkelijk aanpasbare) bijlage opneem. Ik denk dan aan vaste bedragen en de optie van een maximaal percentage van de erfenis.

Onderstaand schema laat zien wat ik dan allemaal geregeld heb voor de situatie waarin ik wilsonbekwaam word, ondraaglijk en uitzichtloos lijd, of overlijd. Voor de volledigheid noem ik ook voogdij regelen. Dat hoef ik zelf niet te doen (want Geldnerd heeft geen kinderen), maar is wel iets dat iedereen met jonge kinderen zou moeten regelen. Dat kan via dit formulier van de Rechtspraak, en het lijkt me ook verstandig om wensen hierover in een testament vast te leggen. Daar hoef ik in mijn situatie gelukkig niet over na te denken.

Het Behandelverbod, de Medische Volmacht, en het Euthanasieverzoek moeten in elk geval opgenomen worden in mijn medisch dossier, dat regel ik via de huisarts. Het Achterblijversdocument, de nog op te stellen Volmacht en het Testament bewaar ik in mijn kluis. De executeur heeft een kopie.

Komende periode wil ik ook nog een gesprek voeren met mijn huisarts om mijn wensen daar toe te lichten, en te zorgen dat de Wilsverklaringen inderdaad worden opgenomen in mijn medisch dossier. En om zeker te stellen dat die ter zijner tijd wil meewerken. Zo niet, dan moet ik ook nog op zoek naar een andere huisarts die deze bereidheid wel heeft. Ik heb er eerder met de huisartsenpraktijk over gesproken, en destijds gaven ze aan dat zij geen principiële bezwaren hebben tegen euthanasie. Het gesprek gaat dus nu vooral over mijn wilsverklaringen, en de vraag of mijn beschrijvingen van ondraaglijk en uitzichtloos lijden, en onvoldoende kwaliteit van leven, voor hen herkenbaar en werkbaar zijn.

En ondertussen heb ik dus ook mijn Achterblijversdocument maar weer eens bijgewerkt. Want daar was het weer eens tijd voor.

Ben ik dan klaar? Nee, nog lang niet. Ik verwacht dat mijn denken hierover doorgaat, en dat ik mijn Wilsverklaringen de komende jaren nog wel een aantal keren aan zal passen. Maar ik ben er wel mee bezig, en dat is meer dan veel mensen kunnen zeggen. Nou maar hopen dat ik ook nog even de tijd heb!

En ik hoop eigenlijk dat ik al deze constructies niet nodig ga hebben. Gewoon op een ochtend niet meer wakker worden of ineens dood neervallen vind ik te verkiezen boven welke lijdensweg dan ook. Of dat er tegen die tijd gewoon een Voltooid Leven wet is, en ik op een legale manier de beschikking heb over middelen om mijn moment van levenseinde te bepalen. Dat duurt nog even, maar ik heb hopelijk ook nog even.

Kijk- en Leestips

Wil je jezelf meer verdiepen in deze lastige thema’s? Dan is er gelukkig genoeg leesvoer! Onderstaand een aantal bronnen die ik zelf gebruikt heb en nog gebruik in dit proces.

Al diverse malen genoemd in deze blogpost: de website van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE). Met een schat aan informatie, en voor leden ook de mogelijkheid van telefonisch advies of een gesprek.

Dick Wittenberg – Wat doen we met de spullen? Heb ik ook aan mijn ouders cadeau gegeven om ze te laten zien wat er gebeurt als ze zelf niet op gaan ruimen… 😈

Je hebt de notaris niet nodig voor het Vrijwillig Levenseinde. Het mag wel. Op de website van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie vind je een handige checklist over het Levenstestament.

Marieke Henselmans – Wegwijzer voor Nabestaanden. Over wat je kunt en moet regelen, vooral gericht op testament en praktische zaken.

Marieke Henselmans – Laat je niet kisten door de commercie. Waar moet je op letten rond de uitvaart? Er is ook een werkboek bij.

Marina Milenkovic – Wat laat ik na gaat een tandje dieper dan Marieke Henselmans. Dat maakt het boek iets lastiger toegankelijk maar wel heel goed bruikbaar. De schrijfster heeft het boek geschreven (en haar bedrijf gestart) vanuit haar eigen, rauwe en vervelende, ervaring met de dood van een partner waarbij er niets geregeld was. Dat merk je. Dat is confronterend. Maar dat zorgt wel voor meer gevoel van urgentie.

Dertien Dagen. Indrukwekkende documentaire over een zelfgekozen levenseinde (gemaakt door de zoon van de hoofdpersoon) die onlangs werd uitgezonden op de NPO.

Denk jij wel eens na over jouw levenseinde? Heb je er dingen voor geregeld?

NB: maandag 5 september schreef Geld-Is-Tijd een indringende blogpost over de zorg(en) om een aftakelende ouder. Precies de situatie die ik zelf hoop te voorkomen.

En na de dood? Ach….

Spoorloos verdwijnen

Geldnerd heeft een fascinatie voor spullen. Of liever gezegd, Geldnerd heeft een fascinatie voor de fascinatie die andere mensen vaak lijken te hebben voor spullen.

Dat is niet altijd zo geweest. Heel lang heeft Geldnerd zelf ook een fascinatie voor spullen gehad. Ik consumeerde er op los, kocht een grotere woning en daarna nog een, richtte die helemaal in met nieuwe meubels, en ging vervolgens met een vrijwel lege bankrekening om me heen zitten kijken naar al die mooie spullen. Langzaam is dat veranderd. In mijn echtscheiding bleken die spullen helemaal niet zo belangrijk, en hadden de meeste spullen zowel geen financiële als emotionele waarde meer. Na vervolgens zeven verhuizingen in zeven jaar en een aantal jaren bewust bezig zijn met minimalisme zijn er helemaal weinig spullen over.

Toch voelt het nog wel als veel. Goed, ik heb mijn kledingkast opnieuw geoptimaliseerd. Ook in 2021 bijna niks gekocht. Maar toch is er een onrust in mij.

Wat doen we met de spullen?

Onlangs las ik het boek ‘Wat doen we met de spullen?’ van Dick Wittenberg. Wat mij betreft een absolute aanrader. Vlot en leesbaar geschreven. Het volgt de volwassen kinderen van een gezin die de nalatenschap van hun moeder af moeten handelen. Het is (non-fictie) een boek over hoe Nederland de afgelopen 100 jaar veranderd is. Over hoe de meeste mensen steeds meer spullen zijn gaan verzamelen. Over hoe moeilijk het is om afscheid te nemen van deze spullen. Over wat die spullen zeggen over de bezit(s)ter van de spullen. En waar je de nabestaanden mee opzadelt als je er zelf niet meer bent. Want dat moment komt onvermijdelijk voor eenieder van ons. De enige zekerheden in het leven zijn de dood en de belastingen, zeggen we dan.

Het boek opent met een citaat uit ‘Inventaris van enkele verliezen’ van Judith Schalansky (de vertaling van het in 2018 verschenen ‘Verzeichnis einiger Verluste‘):

“Kwetsend is het inzicht sterfelijk te zijn, en begrijpelijk het ijdele verlangen de vergankelijkheid te trotseren, en voor een onbekend nageslacht sporen achter te laten, ja, ‘onvergeten’ te blijven, zoals de in het graniet van de grafstenen gebeitelde intentieverklaring zo onverdroten beweert.”

Judith Schalansky

En daar begon mijn onrust.

Ik wil spoorloos verdwijnen

Ik herken mij namelijk niet in het verlangen dat Judith Schalansky beschrijft. Het is wat mij betreft onnodig om de vergankelijkheid te trotseren. Ik ben al blij als iemand in het hier en nu af en toe denkt dat ik iets aardigs heb gedaan, ergens mee geholpen heb. En dat is allemaal eindig. Want op een gegeven moment zijn de mensen die zich mij herinneren ook allemaal weg. Zijn de geheugens waar ik in sta gewist. En is er dus geen spoor meer van mij. Dan kun je wel fysieke sporen proberen na te laten. Maar ook die zijn meestal zinloos en vergankelijk, zoals ik lees in het boek van Wittenberg.

Geldnerd heeft geen kinderen. Die zullen er ook niet komen, ik ben te oud en deze planeet heeft het al zwaar genoeg met al het nageslacht dat andere mensen produceren. Maar ik zal dus ook geen nabestaanden hebben die uiteindelijk mijn puinhoop op kunnen ruimen. En dat geeft mij een verantwoordelijkheid. Ik zal er zelf voor moeten zorgen dat ik geen puinhopen achterlaat. Geen bergen spullen. Ik wil eigenlijk uiteindelijk gewoon spoorloos verdwijnen.

Met dat in gedachten wil ik de komende jaren naar mijn spullen blijven kijken. Blijven optimaliseren, minimaliseren, opruimen. Maar ook: van de dingen die overblijven bewust bedenken wat er mee zou moeten gebeuren als ik er niet meer ben. En dat op een of andere manier vastleggen en overdragen. Uiteindelijk opgeruimd spoorloos het leven uit. Misschien moet ik dit boek ook nog eens proberen?

Ik herken ook het gevoel dat de Amerikaanse blogger Route To Retire beschrijft, de bevrijding toen hij vrijwel al zijn bezittingen verkocht of weggegeven had. Datzelfde gevoel had ik na de afwikkeling van mijn echtscheiding, met een zeer beperkte set persoonlijke bezittingen in een gemeubileerd huurappartement. Het leven wordt daar echt eenvoudiger van, het voelde als een nieuwe start. En eigenlijk wil ik ooit, bij de finish, datzelfde gevoel weer hebben.

Welke sporen wil jij nalaten?

De financiële nalatenschap

Zoals jullie weten heb ik een Achterblijversdocument. Het document om in de situatie van overlijden het regelen van mijn praktische zaken makkelijker te maken. Maar dat is maar één deel van het verhaal. Dat realiseerde ik me* door deze blogpost van Budgets Are Sexy.

* Het is ’zich realiseren dat’ of ‘beseffen dat’. Niet ‘zich beseffen dat’. Als je schrijft ‘ik besef mij dat’, dan heb je niet goed opgelet bij het vak Nederlands op school. Ik heb daar een bloedhekel aan…

Testament

Acht jaar geleden stonden Vriendin en Geldnerd op het punt om samen naar het Verre Warme land te vertrekken. Om een aantal zaken goed te regelen hebben we destijds een samenlevingsovereenkomst opgesteld. En daarbij hebben we ook allebei een testament op laten maken. Voor Geldnerd was dat niet de eerste keer, voor Vriendin wel.

Die testamenten zijn al opgesteld met de mogelijke aankoop van een gezamenlijke woning in gedachten. Dat is uiteindelijk Geldnerd HQ geworden, eind 2016 na terugkeer uit het Verre Warme Land. Geldnerd en Vriendin hebben daarbij afgesproken om ons aandeel in de woning en de inboedel aan elkaar na te laten. Ook hebben we elkaar aangemeld voor het Nabestaandenpensioen bij ons pensioenfonds, de Absoluut Bodemloze Put. Op deze manier is gegarandeerd dat de achterblijvende partij gewoon in Geldnerd HQ kan blijven wonen. het nabestaandenpensioen is meer dan voldoende om de woonlasten te kunnen dragen. Of we dat zouden willen is een tweede, zo’n groot huis met zoveel herinneringen. Maar verhuizen hoeft in elk geval niet (meteen), dat geeft rust.

Voor de rest van onze vermogens (die houden we strikt gescheiden) hebben we elk andere bestemmingen. Die staan ook keurig in onze testamenten. En in onze testamenten staan ook executeurs genoemd. Dat zijn de mensen die ervoor moeten zorgen dat het testament ook netjes afgehandeld wordt.

Wat moet je meteen doen?

Als ik vandaag zou overlijden, dan wordt het even druk. Mijn crematie moet geregeld worden. Die wat mij betreft overigens simpel is. Ik volg de ontwikkeling van minder milieu-onvriendelijke technieken met interesse, maar voor nu lijkt ‘de fik erin en de pijp uit’ mij de meest voor de hand liggende techniek.

Verder zijn er diverse administrativia die moeten gebeuren. Daar heeft de overheid een mooie internetpagina voor gemaakt. Die maakt er, na het beantwoorden van wat eenvoudige vragen, een soort handige checklist van. Het aangeven van overlijden bij de gemeente is belangrijk, en je moet zorgen dat je de verklaring van overlijden krijgt. Die is namelijk nodig om veel dingen af te handelen.

De rest kan even wachten in mijn situatie. Ons huishouden kan draaien op één salaris. Dat is inclusief het betalen van de hypotheek. Door de extra aflossingen zijn de maandlasten namelijk beperkt. Er is dus geen acute nood om heel snel dingen te regelen.

De financiën afhandelen

In mijn geval is het wel handig om snel contact te hebben met het ABP om te zorgen dat de uitkering van het nabestaandenpensioen gaat lopen. En ook zal Vriendin een afspraak moeten met onze huisbank, tevens hypotheekverstrekker. Daar kunnen dan de formaliteiten geregeld worden die te maken hebben met de op dat moment nog resterende hypotheek. Als ik nog een paar jaar wacht met overlijden, dan hoeft dit niet eens meer omdat de hypotheek volledig zal zijn afgelost.

Verder moet de executeur een rondje maken langs mijn financiële dienstverleners. Mijn persoonlijke huisbank, de bank waar mijn buffer geparkeerd staat, en de broker waar mijn beleggingsportefeuille staat. Die moeten geïnformeerd worden over mijn overlijden, en de executeur moet zorgen dat de rekeningen worden afgehandeld en dat het geld toegankelijk wordt. Als het geld beschikbaar is, kan het verdeeld worden tussen de partijen die in mijn testament genoemd staan.

In mijn Achterblijversdocument staat een keurig lijstje met alle financiële dienstverleners waar ik gebruik van maak. Ik houd het ook eenvoudig, geen gedoe met meerdere brokers of 20 spaarrekeningen bij verschillende aanbieders. Daarmee maak ik nu mijn eigen leven makkelijk, maar zijn de dingen na mijn overlijden ook vrij eenvoudig af te handelen voor mijn nabestaanden.

De rest afhandelen

Na de financiën zijn er nog een paar extra dingen om af te handelen. In mijn Achterblijversdocument staat keurig een lijstje met alle reguliere abonnementen die op mijn naam staan. De mobiele telefoon, mijn lijfblad, dat soort dingen. Het zijn er op het moment dat ik dit schrijf (slechts) vijf. Die zal de executeur dan opzeggen. Hopelijk heeft die persoon ook nog het geduld om een zoveel mogelijk online accounts van mij te verwijderen en digitale sporen uit te wissen. Mijn wachtwoorddatabase geeft een compleet overzicht. Mijn Achterblijversdocument bevat ook instructies wat er moet gebeuren met mijn servers.

Ik heb nog niks geregeld voor mijn overige bezittingen. Dat is niet veel, als ik nu zou verhuizen dan passen mijn persoonlijke bezittingen (inclusief kleding) in tien verhuisdozen. Daar moet ik toch nog eens over nadenken, en misschien deze methode (die ze in Zweden schijnen te gebruiken) nog eens overwegen. Maar eigenlijk ben ik ook helemaal nog niet van plan om te overlijden. Dus ik heb nog even de tijd, hoop ik.

Hoe is jouw nalatenschap geregeld?

Mijn jaarlijkse morbide klusje

Onlangs werd ik getriggerd door een blog van Veel Voor Minder, die onverwacht weer een uitvaart en nalatenschap te regelen had. En rond dezelfde tijd kwam er een melding uit mijn agenda. Het was weer tijd voor mijn jaarlijkse morbide klusje, namelijk het bijwerken van mijn Achterblijversdocument. Het document om in de situatie van overlijden het regelen van mijn praktische zaken makkelijker te maken. Veilig opgeborgen in een kluis, maar wel zo dat mijn dierbaren er bij kunnen.

Want zo’n document maken is één ding, maar je moet het wel bijhouden. Ook dit jaar was ik weer verbaasd over alles wat er veranderd was rond de onderwerpen in dit document:

  1. Mijn eigen ICT-beveiligingsmaatregelen zijn aangescherpt. Voor vrijwel alle belangrijke accounts, bijvoorbeeld ook mijn beleggingen, heb je nu tweefactor-authenticatie nodig via de Authy-app op mijn mobiele telefoon. De omschrijving hiervoor moest dus aangepast worden.
  2. Ik ben het afgelopen jaar van werkgever veranderd, de contactgegevens hiervoor moesten aangepast worden. Ook heb ik een andere zorgverzekeraar genomen, ook die gegevens zijn nu aangepast.
  3. Mijn beleggingen zijn verhuisd van Binck naar Saxo Bank, en mijn spaarrekening is verhuisd van Nationale Nederlanden naar Lloyds Bank.
  4. In het document staat ook een lijstje met mijn persoonlijke abonnementen. Daarvan konden er twee verwijderd worden en één nieuwe toegevoegd.

Al met al best wel veel wijzigingen voor één jaar. Maar wel goed dat dit weer bijgewerkt is, het is onderdeel van de (gemoeds)rust reinheid en regelmaat. Volgend jaar gaan we er weer eens doorheen.

Heb jij een Achterblijversdocument? En werk je dat regelmatig bij?