Blog over (financieel) bewust leven

Label: omslagstelsel

Den Haag licht stilletjes de AOW door

Geldnerd werkt bij de Rijksoverheid, dat is geen geheim, ik volg dus ook uit professionele interesse wat er hier in Den Haag gebeurt. En na meer dan 15 jaar Den Haag ken je ook een aantal trucjes.

Zo weet ik dat je altijd goed op moet letten rond de momenten dat de Tweede Kamer met reces gaat (zeg maar ‘op vakantie’). Net voordat ze gaan of net nadat ze weg zijn worden er nog wel eens interessante brieven door de diverse ministers aan de Kamer gestuurd. In de hoop dat die, tegen de tijd dat de Kamerleden terugkomen, onderaan de stapel liggen. En in de hoop dat ze niet (of in elk geval minder) opgepikt worden door de media, want de parlementaire journalisten volgen hetzelfde vakantieritme als de Tweede Kamer (al hebben sommigen nog veeeeeel langer vakantie).

Net voor de Kerst gingen er vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op vrijdag 20 december enkele interessante brieven naar de Tweede Kamer. Die inderdaad nauwelijks media-aandacht kregen, iedereen zat met z’n gedachten al bij het kerstshoppendiner. Alleen op Twitter, de onderbuik van deze planeet, zag ik een aantal verontwaardigde reacties voorbij komen, met name over de tweede brief. Sommige mensen zijn zo gewend om alleen nog korte stukjes te lezen dat ze niet eens meer in staat lijken te zijn om een hele brief en rapport door te lezen.

De eerste brief is een voortgangsrapportage over de uitwerking van het Pensioenakkoord. Veel voortgang is er nog niet, dat is gegeven de relatief korte tijd die verstreken is ook niet zo gek. Wel staat er (op pagina 2 en 3) een interessante analyse van de verwachte effecten als de rente ook op langere termijn laag blijft. Ook in het Pensioenakkoord wordt namelijk uitgegaan van de ‘risicovrije rente’. Als die laag blijft dan is er wel een rekenprobleem te verwachten. Het blijft ingewikkeld, want het werkelijke pensioen hangt nog steeds af van de rendementen op beleggingen. Die, in elk geval historisch en over langere termijn, tot nu toe steeds hoger geweest zijn dan de risicovrije rente.

De tweede brief is nog interessanter, maar dan is het wel handig om even wat meer achtergronden van de Rijksbegroting te kennen. De Rijksbegroting, oftewel het financiële meerjarenplan van de Nederlandse Rijksoverheid, is verdeeld in Hoofdstukken. In de meeste gevallen is een hoofdstuk gelijk aan een ministerie, maar niet altijd. Bijzondere onderdelen zoals het Koningshuis, de Algemene Rekenkamer en de Raad van State, hebben een eigen hoofdstuk. Ieder hoofdstuk is weer ingedeeld in Artikelen. Die vallen samen met belangrijke thema’s en onderwerpen.

Periodiek wordt er voor elk artikel, zeg maar voor elk belangrijk thema, een Beleidsdoorlichting gedaan. Daarbij staat de vraag centraal of het gevoerde beleid op basis van dit artikel doeltreffend en doelmatig is geweest. In leesbare termen: Bereikt het beleid een beetje het doel, en gebeurt dat een beetje efficiënt of wordt er geld verspild? Beleidsdoorlichtingen zijn pittige exercities, waarbij een strenge blik van buiten meekijkt en fundamentele dingen ter discussie komen te staan. Als ze op ‘mijn’ beleidsartikel plaatsvinden dan levert dat altijd een hoop werk op.

De tweede brief gaat over de beleidsdoorlichting van Artikel 8 van de begroting van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Artikel 8 gaat over de oudedagsvoorziening, en heeft als doelstelling: “De overheid biedt een basisinkomen aan personen die de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt. De overheid stimuleert de opbouw van en stelt kaders voor de houdbaarheid van aanvullende arbeidspensioenen en draagt zorg voor toezicht op de naleving daarvan.” In de brief wordt al snel duidelijk dat deze beleidsdoorlichting zich gericht heeft op de eerste pijler van het pensioenstelsel, de AOW.

Het rapport van de beleidsdoorlichting is interessant leesvoer. Met name hoofdstuk 10, dat ingaat op de doeltreffendheid en doelmatigheid en beleidsvarianten. Zeg maar de conclusies en mogelijke alternatieven. In paragraaf 10.2 op pagina 85 staat de prachtige ambtelijke volzin “In de beleidsdoorlichting is wel geconcludeerd dat voorzover het doel van de AOW is dat het armoede moet voorkomen, in algemene zin gesteld kan worden dat nu de hoogte van de AOW (zeker in combinatie met de inkomensondersteuning AOW) boven het sociaal minimum ligt, dit doel ook met minder middelen bereikt zou kunnen worden”. In gewone mensentaal: het kan goedkoper want de AOW is hoger dan de huidige bijstand. Er worden dan ook twee beleidsvarianten uitgewerkt die de AOW dichter bij het sociaal minimum (‘bijstandsniveau’) zouden kunnen brengen.

Oei! Tijd om met de rollators naar het Malieveld te gaan? Actieplannen voor alle AOW-gerechtigden? Ik zou even wachten. Want dit is de conclusie van de beleidsevaluatie. Maar er zit ook een brief bij van de minister van SZW aan de Tweede Kamer. Die zijn ook altijd interessant, want daar lees je wat het kabinet van plan is om te doen met de evaluatie en de conclusies, onder het kopje ‘Kabinetsreactie’. Gelukkig lees ik daar ten aanzien van de beleidsvarianten dat het kabinet geen aanleiding ziet om, buiten de jaarlijkse indexatie, aanpassingen te doen in de hoogte van de AOW. In gewoon Nederlands: we gaan voorlopig niets veranderen aan de manier waarop de hoogte van de AOW wordt berekend.

Uiteindelijk verwacht ik wel dat de AOW in de toekomst neerwaarts bijgesteld gaat worden, richting het sociaal minimum. Dat is bijna onvermijdelijk. De AOW werkt volgens het omslagstelsel, waarbij de huidige AOW-uitkeringen worden betaald uit de premies die de huidige werkenden nu inleggen. Dat is iets heel anders dan het pensioensysteem, waarbij je zelf premie inlegt in een grote pot voor toekomstige betalingen. Omdat er steeds minder werkenden zijn tegenover steeds meer AOW-gerechtigden, is dat moeilijk houdbaar. Dan zijn er twee oplossingen: de AOW-premie verhogen of de AOW-uitkering verlagen. De huidige reactie van minister Koolmees zie ik dus als uitstel. Er liggen nog genoeg moeilijke dossiers voor deze kabinetsperiode (inclusief de uitwerking van het pensioenakkoord), de AOW mag nog even doorsudderen.

Volg jij de Haagse politiek?

50plusminus

Foto: Kamergotchi

Het zal niemand ontgaan zijn, het is weer verkiezingstijd. Nog iets meer dan twee weken te gaan, en Geldnerd heeft nog steeds niet besloten op welke partij hij gaat stemmen.

In deze verkiezingen spelen populistische partijen een belangrijke rol. Die partijen kenmerken zich meestal door hard geschreeuw, sterke gevoelens tegen bestaande structuren, oversimplificatie van problemen en oplossingen, en uitspraken waarvan men denkt dat ‘het volk’ die wil horen. Het moge duidelijk zijn dat dit in elk geval niet de partijen zijn waar Geldnerd op gaat stemmen. Maar iedere week word ik wel weer verrast (helaas zelden in positieve zin).

Eén van die partijen is 50plus. Of zoals ze dit weekend in de NRC genoemd werden, 50plusminus. Een partij voor boze 50-plussers die vinden dat hen tekort gedaan wordt. De lijsttrekker is een meneer die inmiddels betrapt is op liegen over zijn CV, gesjoemel met subsidies, geknoei met pensioenen van medewerkers en gedoe met zijn lease-auto. Blijkbaar maakt je dat uitermate geschikt om mensen te vertegenwoordigen die boos zijn. Oh ja, en rekenen kan hij ook niet.

Die meneer wil namelijk dat de AOW-leeftijd terug gaat naar 65 jaar. Dat is ‘ie al een tijdje niet meer, want we worden steeds ouder. En de AOW werkt met een omslagsysteem, waarbij de mensen die nu werken de AOW betalen van de mensen die daar nu recht op hebben. Dus als er relatief minder mensen zijn die werken en meer die AOW ontvangen, dan wordt het lastig om dat betaalbaar te houden. Gelukkig werkt ons pensioensysteem anders, daar sparen we met z’n allen een grote pot bij elkaar ‘voor later’.

En volgens die meneer kan dat dus wel, die lagere AOW-leeftijd. Ammehoela, natuurlijk kan dat. Alles kan. De vraag is alleen, willen we het met z’n allen betalen? En in die redenering liep meneer een beetje vast deze week.

Ik vind het een mooi voorbeeld van politieke luchtfietserij. We lezen allemaal nieuwe plannen die allemaal geld kosten. We lezen naar mijn mening te weinig hoe partijen dat willen gaan betalen. En net als in onze eigen financiën zijn daar echt maar twee manieren voor: meer inkomsten (=meer belastingen) of minder uitgaven elders (=ergens bezuinigen). Kortom, we krijgen niet het hele plaatje. En toch moeten we kiezen.

Overigens hoopt Geldnerd zelf ook dat over een tijdje de pensioenleeftijd wel weer omlaag kan. Als robots en automatisering het werk voor ons doen, en daar ook belasting over gaan betalen. Hopelijk op tijd voor Geldnerd…

Welke partij heeft jou de afgelopen week verrast?

© 2020 Geldnerd.nl

Theme by Anders NorenUp ↑