Belasting ontwijken met mijn koopwoning

Door de storingen bij de Belastingdienst deden Geldnerd en Vriendin een weekje later aangifte dan normaal. Maar medio mei hadden we allebei de definitieve aanslag 2020 in onze digitale brievenbus. En dat terwijl Geldnerd officieel een verdacht sujet is. De Belastingdienst heeft keurig conform onze aangifte beslist, en de teruggave is inmiddels al uitgegeven staat al op de bankrekening.

Toch realiseerde ik mij dat wij hier in Huize Geldnerd op grootschalige wijze aan belastingontwijking doen. Volledig legaal, dat wel. Maar legaal is nog niet altijd ethisch. Al schijnt het bedrijfsleven daar niet moeilijk over te doen. Maar hoe zit dat dan? Geldnerd, als onkreukbare en idealistische ambtenaar?

Fiscale behandeling eigen woning

Dat zit in de fiscale behandeling van de eigen woning. Dat is een complex systeem van aftrekposten en bijtellingen. Waar Geldnerd (en alle andere bezitters van een koopwoning) uitgebreid van profiteren. Onder andere het Internationaal Monetair Fonds (IMF) waarschuwt Nederland hier al heel lang voor, ook afgelopen week nog, maar we zijn in dit land nou eenmaal heel goed in wegkijken en ons struisvogelhoofd in het zand steken…

Hypotheekrenteaftrek

De rente die wij betalen over onze hypotheek mogen we aftrekken. Dat is een gestaag dalend bedrag per jaar. Enerzijds doordat wij een lineaire hypotheek hebben, waarbij je dus automatisch elke maand een lager rentebedrag betaalt over de lagere resterende hypotheek. Anderzijds doordat wij ook nog eens maandelijks extra aflossen, wat zorgt voor een extra sterke daling van het resterende rentebedrag per maand. Die curve verloopt iets anders bij een annuïtaire hypotheek, en de rentelijn blijft (zolang de rente vaststaat) natuurlijk gewoon een rechte lijn bij een aflossingsvrije hypotheek.

Hypotheekrenteaftrek (HRA) is in politiek Den Haag al heel lang een heikel thema. Stilletjes en stapsgewijs wordt die verlaagd. Over het jaar 2020 mochten wij, als trotse bewoners van de hoogste belastingschijf, 46% van de hypotheekrente aftrekken. In 2021 wordt  de aftrek beperkt tot 43%.

Maar er is nog iets anders aan de hand. Door onze extra aflossingen gaat het totale bedrag dat we jaarlijks aan rente betalen snel naar beneden. In onderstaande grafiek geeft de blauwe lijn aan wat we werkelijk aan rente betalen (voor 2021 een prognose gebaseerd op ons huidige schema met extra aflossingen). De oranje lijn geeft aan wat we jaarlijks betaald zouden hebben volgens het oorspronkelijke aflosschema, dus zonder extra aflossingen.

Eigenwoningforfait

De WOZ-waarde van de meeste woningen valt in de range van € 75.000 tot € 1.090.000. Zo ook de WOZ-waarde van Geldnerd HQ. Daarover moet je, als je een koopwoning hebt die ook je hoofdverblijf is (lees: je woont er) het eigenwoningforfait (EWF) berekenen, een bedrag dat in de belastingaangifte bij je inkomen opgeteld wordt. Over het afgelopen jaar moest ik 0,60% van de WOZ-waarde bij ons inkomen optellen. Het EWF als percentage daalt de afgelopen jaren gestaag. Maar omdat de WOZ-waarde in de huidige woningmarkt gestaag stijgt, is het bedrag aan EWF in mijn belastingaangifte eigenlijk niet noemenswaardig veranderd. En met de onlangs ontvangen WOZ-waarde en het percentage voor 2021 (0,50%) kan ik het EWF voor 2021 ook al uitrekenen.

Eindige Aftrekpost

In mijn belastingaangifte zie ik de afgelopen jaren een post Inkomsten en Uitgaven Eigen Woning, gelijk aan Betaalde Rente minus het Eigenwoningforfait. Dit levert sinds de aankoop van Geldnerd HQ steeds een negatief bedrag op, een aftrekpost. Maar die aftrekpost wordt gestaag kleiner. Het is even afwachten wat er gebeurt na de verwachte afvlakking in 2021, maar ik denk dat bij ongewijzigd beleid op de fiscale behandeling eigen woning en onze aflossingsstrategie wij ergens rond 2025 een omslagpunt bereiken. Onze eigen woning is dan geen aftrekpost meer, maar gaat ons inkomen verhogen. Gelukkig is daar voorlopig nog de Wet Hillen om dat te voorkomen. Maar de Wet Hillen wordt in 30 jaar afgebouwd naar nul. Ik schat overigens in dat het belastingstelsel, en dus ook de fiscale behandeling en het eigenwoningforfait, eerder hervormd gaat worden dan dat de afbouw van Hillen plaatsvindt. Dus hoe het er tegen die tijd echt uit gaat zien, daar hebben we nu nog geen idee van.

Box 1 in plaats van Box 3

Maar goed, de afgelopen jaren heeft onze woning ons dus netto een aftrekpost opgeleverd. Een belastingvoordeel. Op ons inkomen in Box 1. Maar dat is niet het enige voordeel…

Want we hebben bij aankoop eigen geld in de woning gestoken. En de afgelopen viereneenhalf jaar afgelost. De reguliere aflossing en de extra aflossingen. Dat is geld dat we anders grotendeels op een spaarrekening zouden hebben gezet. Of hebben belegd. Deels uitgegeven zouden hebben aan huur (daar kom ik straks op terug). Maar het merendeel van dat geld zou belast zijn tegen het tarief van de Vermogensrendementsheffing in Box 3. In plaats daarvan staat het nu in Box 1 bij te dragen aan een aftrekpost….

En daar bovenop hebben we, met dank aan de wilde woningmarkt, ook te maken met een forse stijging van de WOZ-waarde. Die ik gebruik als maatstaf voor de waarde van onze woning in mijn spreadsheets. Dat is fictief geld, dat weet ik, en het wordt pas echt geld als we onze woning zouden verkopen. En dan kan het tegenvallen, weet ik uit ervaring. Maar vooralsnog is het op papier een bijdrage aan ons vermogen die we helemaal niet zouden hebben als we Geldnerd HQ niet gekocht zouden hebben, en waar we geen belasting over betalen.

Het is zichtbaar in de grafiek met de verschillende componenten in de waarde van onze woning.

En dat gaat om veel geld. Aan het einde van het eerste kwartaal van 2021 was het iets meer dan de helft van het vermogen van Geldnerd.

Kopen versus Huren

Een huis kopen is financieel op allerlei manieren aantrekkelijker dan een huis huren. Geen wonder dat veel mensen nu het gevoel hebben dat ze de boot gemist hebben. En geen wonder dat veel mensen instinctief in verzet komen als iemand voorstelt om de groeiende ongelijkheid tussen kopers en huurders eens aan te pakken. Nederland is en blijft ingericht op economische groei en een koophuis blijft een ‘heilig huisje‘. Je bent immers een sukkel als je geen huis koopt? Dat lijkt langzaam maar zeker een onhoudbaar statement te worden. Zelf ben ik erg benieuwd wat een nieuw kabinet gaat doen met de fiscale behandeling van de eigen woning. Het regent momenteel in deze tijden van kabinetsformatie adviezen over dit onderwerp wat ook altijd weer dankbaar voer voor blogposts is.

Geldnerd gaat huren?

Toen ik de rekensommetjes besprak met Vriendin kwam zij met het idee om eens te kijken hoe onze situatie zou zijn als we gehuurd hadden. Meer specifiek met een redeneerlijn dat de echte uitgaven aan onze eigen woning gelijk zijn aan de eigenaarsdelen van OZB, rioolheffing, waterschap, VVE en onderhoudsreservering, en onze hypotheekrente. De rest (aflossing) is namelijk vermogensopbouw. In stenen weliswaar, maar toch vermogen. Als ik die echte kosten bij elkaar optel en door 12 deel kom ik dus op het bedrag dat wij maandelijks aan huur zouden mogen uitgeven om financieel niet slechter af te zijn dan nu.

Die exercitie was vrij eenvoudig te maken. Dat komt uit op een bedrag van minder dan € 700 per maand. Daar huur je in Geldnerd City een bezemkast voor. Waar Vriendin en ik ook niet voor in aanmerking zouden komen, want ons inkomen is te hoog (voor huur tot € 976 / maand heb je hier een huisvestingsvergunning nodig). Het appartement twee deuren verderop staat te huur. Even groot als de onze, ook een tuin. Die kost € 2.250 per maand….

Ook voor particulieren is een koopwoning een slimme investering, concludeerde het NRC onlangs. Je wordt vanzelf rijker door de fiscale behandeling van de eigen woning en door af te lossen. Als de huizenprijzen blijven stijgen krijg je er zelfs overwaardevermogen bij. Twee probleempjes. Ten eerste, dat overwaardevermogen komt pas vrij als je weer verkoopt. En meestal koop je dan iets duurders en groters terug en ben je dat geld meteen weer kwijt. Ten tweede: woningprijzen kunnen ook dalen…

Hoe rijk word jij van jouw koopwoning? Of heb je de boot gemist?

Hoe lang heb ik hypotheekrente-aftrek?

Onlangs schreef ik over dat boekje van de Rabobank over financieel gezond leven. Daarin las ik ondermeer dat sinds 2001 de hypotheekrente-aftrek beperkt is tot 30 jaar. Dat wist ik ook eigenlijk wel, maar dat had ik verdrongen.

Maar ineens realiseerde ik me wel iets. Ik heb sinds 2001 al behoorlijk gebruik gemaakt van hypotheekrente-aftrek.

In 2001 kocht ik samen met Ex een appartement, daarop liep vanaf november 2001 een hypotheek (de vermaledijde OpMaat-hypotheek) van EUR 333.000. En daar hebben we gewoond totdat we uit elkaar gingen. Eind 2012 heb ik het appartement verkocht aan Ex, de overdracht vond plaats op 31 december 2012. Vanaf dat moment was ik hypotheekvrij. Maar ik heb daarvoor dus wel 11 jaar en 2 maanden gebruik gemaakt van de hypotheekrente-aftrek, en ook daarvoor had ik een hypotheek. Dus: van 2001 tot en met 2012 voltijds…

Samen met Vriendin heb ik in oktober 2016 Geldnerd HQ gekocht. De overdracht vond eind november 2016 plaats, en vanaf dat moment hebben we hier onze lineaire hypotheek. Huis en hypotheek staan op ons beider naam. Sinds 2013 is er een aflossingsverplichting, daar voldoen wij aan met onze lineaire hypotheek. We maken dus ook hier gebruik van hypotheekrente-aftrek

Maar… Voor alle hypotheken afgesloten na 1 januari 2001 geldt dus dat de rente maximaal 30 jaar aftrekbaar is. Bij hypotheken afgesloten voor 1 januari 2001 loopt de termijn van 30 jaar vanaf 1 januari 2001. De hypotheek samen met Ex is gedurende 2001 afgesloten. Maar wat me niet helemaal duidelijk was, is of die 30-jaars termijn gekoppeld is aan de hypotheek, aan de fiscale eenheid, of aan de persoon. In het eerste en tweede geval is er niks aan de hand, en heb ik op onze huidige hypotheek gewoon aftrek tot en met 2046 (niet dat we zó lang over het aflossen willen doen). Maar als de hypotheekrente-aftrek persoonsgebonden is, dan heb ik al 12 jaar hypotheekrente-aftrek besteed aan mijn vorige hypotheken. En heb ik dus nog maar 18 jaar over, tot en met begin 2035.

Dus ik denk: dat zoek ik even op. Iets met internet en zoekmachines en zo, anno 2018. Dan kan ik dat vast ergens heel helder lezen. Want ik ben zeker niet de enige Nederlander met die situatie. Dus zo gezegd, zo gedaan.

Dat viel tegen… Heel veel stukjes over hypotheekrente en echtscheiding. Vooral over de periode rond de scheiding. En heel veel stukjes over hypotheekrente-aftrek. Maar nergens echt duidelijkheid over mijn vraag. Dan valt het mij weer op hoe slordig er vaak geschreven wordt. Maar als ambtenaar en overheidsfinancial weet Geldnerd dat je zorgvuldig moet zijn als het over regeltjes gaat. Dus ik wil dan weten hoe het echt zit.

De letter van de wet

Een avond zoeken en lezen verder, en ik wist het nog steeds niet zeker. Het ene berichtje zei hypotheek (ook op de website van de Belastingdienst). Het andere berichtje persoon. Maar door die onduidelijkheid liet ik me niet door uit het veld slaan. Ik ga dan op zoek bij de bron, de echte regeltjes, de teksten in de wet. Daar hebben we in Nederland een prachtige website voor. Dus ik ben maar eens in de Wet Inkomstenbelasting 2001 gedoken.

Heb je dat wel eens gedaan? Die wet is een monster… Je moet even zoeken, uiteindelijk kom je in artikel 3.119a terecht, dat gaat over de eigenwoningschuld (voor de meeste gewone mensen: een hypotheek). Daar wordt consequent gesproken over ‘de belastingplichtige’ Dat duidt erop dat ik inderdaad de pineut ben.

Belastingtelefoon

Maar ik wilde het echt zeker weten. Dus heb ik de Belastingtelefoon gebeld, die club die minder dan de helft van de vragen goed beantwoordt. Dat kost even tijd. Op een thuiswerkdag heb ik gebeld. Je worstelt je door een keuzemenu. Vervolgens hing ik 17 minuten in de wacht. De persoon die ik daarna aan de telefoon kreeg, ging mij doorverbinden met een collega zodra hij het woordje hypotheekrente-aftrek hoorde. Weer 5 minuten wachten. Een paar minuten mijn vraag uitleggen. Weer 10 minuten wachten. De tweede persoon kwam terug ‘na even overlegd te hebben met een collega’. Ze wisten het ook niet zeker, maar ze dachten persoonsgebonden. Toen ik aangaf dat ik het wel graag echt zeker wilden weten, werd ik doorverbonden met ‘een fiscale afdeling’. Dat is dus de truc, mensen. Doorvragen totdat je doorverbonden wordt met iemand die het wel weet.

Weer een minuut of 10 in de wacht. En toen iemand aan de telefoon aan wie ik nogmaals mijn situatie uitlegde en mijn vraag stelde. Dat was een goede vraag, zei hij. De regelgeving werd erbij gepakt en ik werd weer even in de wacht gezet. Een minuut of 10. Ook deze meneer kwam met artikel 3.119a op de proppen. En legde me uit dat de hypotheekrente-aftrek inderdaad ‘gebonden is aan de (individuele) belastingplichtige’. En dus niet aan de fiscale eenheid (‘Ex en ik’ versus ‘Vriendin en ik’) of aan de hypotheek (OpMaat versus lineair). Uiteindelijk heb ik 56 minuten en 23 seconden aan de telefoon gezeten. Gelukkig met mijn draadloze koptelefoon op, en de Belastingtelefoon bellen is gratis, en ik heb onbeperkt bellen in mijn mobiele abonnement. En ik heb gewoon door kunnen werken tijdens het wachten.

Wat betekent dit?

Tsja, en wat betekent dit? Ik heb voor onze huidige hypotheek dus maar 18 jaar recht op hypotheekrente-aftrek. Niet helemaal overigens. Want de nieuwe hypotheek is € 50.000 hoger dan de vorige, voor dat bedrag heb ik wel nog de volledige 30 jaar aftrek. Is dat erg? Dat weet ik niet. Sowieso zijn we van plan om de hypotheek sneller af te lossen. En we hebben de hypotheekrente-aftrek ook niet meegenomen in onze financiële berekeningen toen we het huis kochten. Bovendien wordt de hypotheekrente-aftrek toch al stapsgewijs (extra) verlaagd.

In 2017 betaalden wij in totaal € 8.724 aan rente en hadden we in onze aangifte € 5.087 aan aftrek eigen woning. In 2017 was de hypotheekrente-aftrek nog 50%. In 2023 is het 37%, daarna gaat er weer 0,5% per jaar er vanaf. In 2035 is er dan sowieso nog maar 25% aan aftrek over. Indien wij in de tussenliggende periode geen cent extra aflossen betalen wij in 2035 nog maar € 2.885 aan rente. En in november 2036 loopt onze huidige rentevast-periode af. Daarna is het sowieso ongewis. Maar de financiële impact valt dus wel mee, zeker als we extra (blijven) aflossen. Bovendien, in de tussenliggende periode krijgen we nog zeker 4 keer een nieuwe regering. Die vast ook weer heel veel regeltjes gaan veranderen.

Rustig versneld verder aflossen dus maar.

Hoe staat het met jouw hypotheekrente-aftrek?

Woningmarktgekte

  • Berichtcategorie:Wonen

Gaan we weer juichend naar de volgende financiële afgrond? Volgens het nieuwe kabinet hebben we Vertrouwen in de Toekomst (mits we allemaal de Nachtwacht gaan bekijken en het Wilhelmus leren zingen). Consumptie stijgt tot ongekende hoogte en er wordt weer meer geleend. En volgens de altijd neutrale en belangenvrije Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) zijn de huizenprijzen in een jaar tijd 18 procent gestegen in Geldnerdstad, las ik onlangs.

Doemdenker als hij is, heeft Geldnerd weer visioenen van de jaren vóór de financiële crisis. Geldnerd en Ex hadden een appartement, en Geldnerd hield nauwgezet een spreadsheet bij met alle te koop staande appartementen in het complex. Elke week werd de spreadsheet bijgewerkt met nieuwe verkoopinformatie. En elke keer als ik mijn Balans bijwerkte zette ik weer een hoger bedrag aan woningwaarde bij mijn bezittingen. We hadden een spaar/beleggingshypotheek (waarvan we het beleggingsdeel gelukkig op tijd omgezet hebben in sparen), dus ook die waarde nam gestaag toe. Het moge duidelijk zijn, mijn Eigen Vermogen, het verschil tussen mijn bezittingen en mijn schulden, spoot omhoog. Fictief in elk geval wel. Toen brak de crisis uit, en kwam er een echtscheiding. Eerst wilden we het appartement verkopen, maar Ex vond het enige bod veel te laag. Uiteindelijk heeft zij het appartement tegen een hogere waarde van mij overgenomen, ik was toen al lang verhuisd. En mijn Eigen Vermogen was weer terug op een veel lagere, maar wel reële waarde.

En het kan nu dus weer! Mezelf rijk rekenen. In de balans per 31 december 2017 kan ik een hogere waarde van het huis opnemen. Aankoopwaarde plus een percentage. 18 procent. Of misschien 10 procent, als ik voorzichtig ben? Dat levert een mooie ‘boost’ van het eigen vermogen op zonder dat ik er een Euro voor hoef te sparen.

Maar dat doe ik dus niet meer. Want daarmee houd ik mijzelf alleen maar voor de gek. Ik heb er een tijdje over nagedacht en laat het huis voorlopig lekker op de aankoopwaarde staan. Als de WOZ-waarde ooit hoger wordt dan de aankoopwaarde (of juist weer gaat dalen…), dan zie ik wel verder. En dan wacht ik ook nog even hoe de effecten van de kabinetsplannen met de hypotheekrente-aftrek (HRA) uit gaan vallen, en ook de voorgenomen afschaffing van de wet-Hillen. Gelukkig hebben we de HRA op geen enkele manier meegenomen in de berekeningen bij de aanschaf van ons huis. Ik vind al langer dat de overheid een onbetrouwbare partner is voor je eigen langere-termijn planning. Die afschaffing van de wet-Hillen zou ik wel vervelend vinden, want dat verandert het financiële plaatje voor na de volledige aflossing van onze hypotheek. Maar we kunnen nu even niet anders dan afwachten.

Hoe rijk reken jij jezelf?