Welke software gebruik ik?

  • Berichtcategorie:ICT

Een tijdje geleden schreef ik over mijn papierloze werkwijze en mijn Digitaal Archief. Naar aanleiding daarvan kreeg ik verschillende vragen over de software die ik gebruik om dit allemaal te ondersteunen. Verstopt in allerlei andere blogposts heb ik daar al het nodige over geschreven, met name in de serie over privacy en informatiebeveiliging. Maar een compleet overzicht was dat nog niet.

Gratis en Open Source

Ik ben een fervent aanhanger van open-source software (OSS), software waarvoor de originele broncode vrij beschikbaar is gemaakt en kan worden herverdeeld en gewijzigd. Dat is niet alleen maar omdat Geldnerd een vrek is die het liefst zo weinig mogelijk geld uitgeeft. Maar ik geloof oprecht in de voordelen die OSS biedt. Er wordt door meer ogen naar de software gekeken, en dat leidt vaak tot betere en veiliger software. Je bent minder afhankelijk van de (commerciële) belangen van één leverancier. Dat betekent dat er vaak ook oplossingen zijn voor jouw specifieke probleem. Een grote commerciële leverancier bouwt alleen iets als er voldoende vraag naar is. Maar als er één programmeur tegen hetzelfde probleem is aangelopen als jij, dan is er best kans dat die er in een open-source omgeving een oplossing voor gebouwd heeft. Mijn voorliefde voor OSS is de reden dat je mijn spreadsheets hier gratis kunt downloaden.

Ik kan dus ook oprecht genieten van WordPress met z’n vele duizenden Themes en Plugins, waar dit blog op draait. Van het grafische programma GIMP met z’n vele functionaliteiten. Van het boekhoudpakket GnuCash dat al heel lang onderhouden en doorontwikkeld wordt. Van de producten van de Mozilla Foundation, waar ik een enthousiast gebruiker ben van ondermeer de Firefox browser en het Thunderbird mailprogramma. En van de open-source kantoorsoftware LibreOffice.

Mijn ambitie is eigenlijk een persoonlijke werkplek die volledig op OSS gebaseerd is. Een Linux-variant als besturingssysteem. En alle functionaliteiten die ik nodig heb, ingevuld met OSS. Maar zover ben ik nog niet. Een handjevol applicaties zit me daar nog in de weg. Maar dat geeft niet, het is een stapsgewijs proces.

En natuurlijk zitten er ook nadelen aan OSS. Het vraagt vaak iets meer ‘knutselen’ en prutsen met instellingen en extra tooltjes om het helemaal naar je zin te krijgen. Daar moet je van houden. Ik ben wel zo nerderig dat ik dat leuk vind. En soms valt de ontwikkeling van een OSS tool (tijdelijk) stil en moet je op zoek naar iets anders. Zo hebben Geldnerd en Ex jarenlang gebruik gemaakt van Pegasus voor hun e-mail. Maar de ontwikkeling hiervan ging duidelijk achterlopen en heeft zelfs een periode helemaal stilgelegen. Uiteindelijk hebben we onze hele e-mail historie gemigreerd naar Thunderbird. En daar ben ik sindsdien ook bij gebleven. Moeten overstappen is een risico bij OSS (overigens ook bij commerciële software).

Waar let ik op?

Ik denk vanuit functionaliteit. Er is iets dat ik wil doen met behulp van mijn ICT, en daar moet dus een oplossing voor komen. Dat is altijd het begin van de zoektocht. Ik probeer voor mezelf te omschrijven wat de oplossing moet kunnen. Bijvoorbeeld ‘ik wil een veilige plek om mijn wachtwoorden te bewaren, eentje die ik ook op mijn mobiele apparaten kan gebruiken’.

Daarna is altijd de vraag of één van de software-oplossingen die ik al gebruik dit probleem op kan lossen. Want dan hoef ik geen nieuwe software-oplossing te zoeken. Zo heeft mijn mailoplossing (Thunderbird) ook een ingebouwd agendapakket en een handig adresboek. Niet nodig dus om daar aparte oplossingen voor te selecteren.

Als ik iets nieuws zoek, dan ga ik eerst maar eens met een zoekmachine aan de slag. Vaak via een omweg. ‘Open source alternative for Outlook’ is zo’n zoekterm. Of ‘open source bookkeeping’. En dan maar eens inlezen. Welke opties kom je tegen? Zo vormt zich met een paar uurtjes lezen wel een shortlist, en krijg je een beeld van de populariteit van de diverse oplossingen.

En dan heb ik ook nog een extra lijstje van dingen waar ik op let voordat ik mijn uiteindelijke keuze maak:

  1. Ten eerste: Hoe kom je er weer uit? het klinkt misschien gek, maar ik stap niet meer in een softwarepakket zonder te ontdekken of en hoe ik er ooit weer uitkom. Wat zijn de opties om je eigen gegevens weer te exporteren en toch in een andere oplossing te gaan gebruiken? Het was ooit best ingewikkeld om met bijna tien jaar mailhistorie over te stappen van Pegasus naar Thunderbird (ja, ik heb al mijn mail nog sinds 2001 en heb ook nog hetzelfde mailadres). En ik ben nog steeds niet overgestapt van Evernote naar Standard Notes omdat die laatste geen goede export-opties biedt.
  2. Ook kijk ik naar de datum van de laatste update van de software en de updatefrequentie. Hoe lang bestaat het pakket al, en is er afhankelijkheid van één ontwikkelaar? Want ik zoek naar oplossingen die ik langere tijd kan blijven gebruiken.
  3. Daarnaast vind ik het fijn als het softwarepakket ook een Nederlandstalige versie heeft. Dat is geen must (ik heb jarenlang internationaal gewerkt en ben gewend aan Engels als zakelijke taal), maar omdat Windows mij opzadelt met een Nederlandstalige versie heb ik liefst ook Nederlandstalige software, ik houd van consistentie. Alhoewel ik zelf niet helemaal consistent ben, ik heb de Engelstalige GnuCash geïnstalleerd omdat ik dan makkelijker gebruik kan maken van de informatie die ik op internet vind over dit pakket.
  4. Verder ben ik dol op de Dark Mode. Een zwarte achtergrond met lichte letters en een gebruikersinterface die daar op afgestemd is. Ik merk dat dat veel rustiger is voor mijn ogen dan de woeste kleurpaletten waar veel softwareleveranciers ons standaard mee afschepen. En ik kijk dus altijd even of de OSS oplossing een dark mode ondersteunt. Dat is gelukkig steeds vaker het geval.

Mijn oplossingen

En wat heb ik dan zoal op mijn laptop staan aan software? Een overzicht.

E-mail – Mozilla Thunderbird

In de praktijk gebruik ik drie e-mail adressen. Mijn persoonlijk mailadres, het mailadres van mijn administratie, en een mailadres voor Geldnerd. Die drie verschillende mailboxen komen keurig bij elkaar in Thunderbird.

Agenda en Adresboek – Mozilla Thunderbird

Ook mijn agenda en adresboek zitten in Thunderbird. En synchroniseren soepel met de ommuurde tuin van Apple via de gratis beschikbare TBSYNC add-on. het maakt dus niet uit waar ik mijn agenda of adresboek bijwerk, op mijn laptop, telefoon of tablet, ze blijven overal synchroon zonder dat ik er iets voor hoef te doen.

Webbrowser – Mozilla Firefox

Ruim anderhalf jaar geleden ben ik overgestapt van Google Chrome naar Mozilla Firefox. En daar heb ik nog geen seconde spijt van gehad. Ook Firefox heeft prima apps voor de mobiele telefoon en de tablet, en synchroniseert mijn favorieten en geschiedenis. En biedt betere privacybescherming.

Kantoorsoftware – LibreOffice / Microsoft 365

Eén van de categorieën waar ik nog niet helemaal OSS ben, is de kantoorsoftware. Voor documenten en presentaties / eenvoudige figuren gebruik ik LibreOffice. Maar mijn spreadsheets zitten nog in Excel. En zullen daar ook wel blijven als ik dit soort functionaliteiten ga gebruiken. Puntje van aandacht in Huize Geldnerd.

Grafische software – GIMP

Soms moet er even een foto aangepast worden. Dat doe ik met GIMP, sinds jaar en dag een meer dan volwaardig open-source alternatief voor de (voor een particulier onbetaalbare) Adobe software.

Financiële Administratie – GnuCash

Mijn administraties zitten deels nog in Excel. Maar deels heb ik ze ook al ondergebracht in GnuCash. Daar heb ik een uitgebreide blogpost aan gewijd. Wat mij betreft is dit pakket een juweeltje, en het bestaat al meer dan 20 jaar.

Wachtwoordmanagement – KeePass

Als ik nu terugdenk aan hoe ik mijn wachtwoorden vroeger beheerde, dan vind ik mijzelf enorm naïef. Ik ben jarenlang vrij eenvoudig te hacken geweest met wachtwoordjes van 8 tot 10 karakters die ik bewaarde in een Word-document. Medio 2019 ben ik overgestapt op KeePass. Dat beheert al mijn wachtwoorden en genereert ook nieuwe indien nodig. Waar mogelijk hanteer ik nu een wachtwoordlengte van minimaal 48 karakters.

KeePass integreert mooi met Firefox met behulp van een add-on, ik hoef dus nooit een wachtwoord handmatig in te typen. En ik gebruik diverse plugins in KeePass, onder andere voor de Dark Mode en om automatisch te controleren of mijn gegevens opduiken op lijsten van gehackte accounts.

Op mijn telefoon gebruik ik de app Strongbox die gewoon gebruik maakt van de KeePass database op mijn persoonlijke server, en de app Twilio Authy voor het genereren van codes voor twee-factor authenticatie.

Veel mensen die ik ken gebruik(t)en ook LastPass, een andere goede oplossing. Maar dat is onlangs minder aantrekkelijk geworden en lijkt ook niet helemaal jofel voor je privacy.

Notities en Documentbeheer – Evernote

Geen OSS, helaas, maar wel een van de meest gebruikte toepassingen op mijn laptop. Evernote. Waar ik vrijwel alle blogjes voorbereid die verschijnen op Geldnerd. Maar ik doe er nog veel meer dingen mee. Zo heb ik er allerlei checklists staan, variërend van inpaklijstjes voor vakanties tot en met lijsten met aanpassingen die ik door wil voeren in mijn spreadsheets. Informatie die ik nodig heb voor de opleiding die ik volg. Een apart onderdeel met mijn favoriete recepten. Allerlei informatie over het onderhoud van onze woning. Financiële checklists met informatie over mijn begroting. Actielijstjes. Vrijwel elk document op mijn laptop is ooit begonnen als Evernote-documentje.

Waarom? Omdat ik er dan overal bij kan. Evernote staat op mijn laptop, mijn tablet, mijn telefoon. Als ik op straat loop en ineens een blogideetje krijg, dan kost het maar een paar seconden om een paar sleutelwoorden in Evernote te zetten. En dat idee op een later moment weer op te pakken en verder uit te werken.

En omdat het structuur biedt. Mijn checklists netjes bij elkaar in één hoofdstuk. Mijn recepten idem dito. En de documentjes over mijn persoonlijke financiën. In één omgeving met één gebruikersinterface. Ik heb het pakket vaak vervloekt maar gebruik het nog steeds. En heb nog geen beter of zelfs vergelijkbaar alternatief gevonden.

Backup en Synchronisatie – DirSyncPro (of Syncthing?)

Mijn backup-obsessie heb ik recent nog uitgebreid beschreven. Een persoonlijke werkplek is niet compleet zonder beveiliging tegen dataverlies. En daar zorgt DirSyncPro voor.

Maar de meest recente versie van DirSyncPro is inmiddels 3 jaar oud, en de website en social media laten weinig activiteit meer zien. Het lijkt erop dat de ontwikkeling is stilgevallen en dat vind ik een risico. Inmiddels draai ik sinds een week parallel ook op proef met Syncthing. Dat ziet er veelbelovend uit. En ik kijk ook nog naar FreeFileSync. Ik zal er binnenkort een aparte blogpost aan wijden

En dan zijn er nog een aantal kleinere tooltjes die ik gebruik, en die meestal ook OSS zijn. Alleen Evernote, Microsoft 365 en Apple iTunes zijn de drie softwaretoepassingen die geen OSS zijn. Zij staan nog tussen mij en de volledige OSS werkplek….

Ben jij ook een aanhanger van de Dark Side Mode?

Aan de slag met GnuCash 4

  • Berichtcategorie:Administratie

Je kunt absoluut geen weloverwogen beslissingen nemen over jouw geld als je niet weet hoe het binnenkomt en hoe je het uitgeeft. Punt. Klaar. Wil je gaan sturen, dan zul het bij moeten houden. Dat kan zo summier of uitgebreid als je zelf wilt. Maar niets doen en verwachten dat jouw vermogen op magische wijze gaat groeien? Dat is slechts voor heel weinig mensen weggelegd. Deze woorden schreef ik bij de publicatie van de nieuwe versie van mijn administratiespreadsheet.

In die blogpost meldde ik ook dat ik aan de slag gegaan ben met de gezamenlijke administratie van Vriendin en mijzelf. Die bestaat feitelijk alleen maar uit onze gezamenlijke bankrekening (die we hebben sinds de tweede helft van 2013), ons huis en de hypotheek. Deze gezamenlijke administratie is gescheiden van mijn persoonlijke administratie. Het gebruikt wel een kopie van dezelfde spreadsheet, maar dat is elk jaar weer even lastig bij de start van een nieuw financieel jaar, en het is ook altijd ingewikkeld als ik een nieuwe functie bouw en deze in de twee administratiespreadsheets moet implementeren.

Tegelijkertijd is de gezamenlijke administratie eenvoudiger. Het gaat puur om het bijhouden van de inkomsten en uitgaven. Ik houd er minder ingewikkelde statistiekjes in bij, ook omdat het TAB-exportbestand van ABN AMRO minder informatie bevat dan het CSV-bestand van de Rabobank.

Dus werd het tijd voor een experimentje. Het onderbrengen van de gezamenlijke administratie in GnuCash. In deze blogpost een verslag.

Over GnuCash

GnuCash is een gratis opensource administratiepakket. Het bestaat al meer dan 20 jaar en gebruikt het ‘dubbel boekhoudsysteem‘. Je kunt de administratie helemaal zelf inrichten en het heeft functionaliteit voor het importeren van boekingen van je bankrekening, maar bijvoorbeeld ook voor het verwerken van hypotheekaflossingen. Ook (kleine) bedrijven kunnen het gebruiken, want het heeft ook functionaliteit voor het verwerken van inkoop- en verkoopfacturen.

Installatie

Er is een Nederlandstalige versie van GnuCash. Maar ik heb al snel besloten om de Engelstalige versie te installeren. Er zijn namelijk online weinig documentatie en nauwelijks gebruikerstips te vinden in het Nederlands. En dan zoek je je dus helemaal suf in de menu-opties als je die tips of documentatie wilt gebruiken. Als ik in het vervolg van dit artikel verwijs naar opties in de diverse menu’s, dan doe ik dat met verwijzing naar de Engelstalige inrichting van GnuCash.

De installatie verloopt overigens heel soepel op mijn Windows 10 laptop. Ook het bijwerken verloopt soepel. Je downloadt de nieuwe versie en dubbelklikt erop.

Inrichting

Met wat knutselen in Excel heb ik een kopie gemaakt van mijn kostencategorieën uit de gezamenlijke administratie, die ik zo kon importeren in GnuCash. Dat moet je dan wel aanvullen, want een dubbel boekhoudsysteem heeft ook andere soorten rekeningen nodig. Zo heb ik Activa-rekeningen aangemaakt voor onze eigen bankrekeningen en voor ons huis, en Passiva-rekeningen voor onder andere de hypotheek.

Als voorbeeld kun je mijn rekeningschema voor GnuCash 4 hier downloaden. Dat kun je importeren via ‘File | Import | Import Accounts from CSV’. Het scheidingsteken is een komma en het bestand gebruikt quotes. Ik gebruik nog steeds nummers bij mijn grootboekrekeningen, die corresponderen met de nummering in mijn oude Excel-administratie. Ik vind het handig, maar noodzakelijk is het niet.

Importeren van Bankboekingen

Verder heb ik bij ‘File | Import | Import Transactions from CSV’ een profiel aangemaakt en opgeslagen waarmee ik het TXT-bestand van ABN AMRO kan importeren. De instellingen van dit profiel zie je op onderstaand screenshot

Inmiddels heb ik alle boekingen sinds de start van de rekening in 2013 ingelezen. Gelukkig leert GnuCash snel om zelf de juiste rekening bij de boeking te selecteren, op basis van de boekingen die je al in de administratie hebt zitten. Ik ben begonnen met een bestand met 3 maanden bankboekingen, daarna een bestand van 6 maanden en uiteindelijk bestanden van een jaar. Omdat GnuCash dan steeds meer boekingen heeft om van te leren gaat het importeren dus steeds sneller.

Formele boekhoudtaal

Overigens kun je eenvoudig instellen of GnuCash de formele accounting labels bij de kolommen moet gebruiken, of iets begrijpelijker ‘normale mensentaal’. Dat doe je via ‘Edit | Preferences | Accounts | Use formal accounting labels’. Ik heb die optie uitstaan, GnuCash gebruikt bij mij dus termen als Deposit en Withdrawal in plaats van Debit en Credit.

Voorbeelden van Boekingen

Ook laat ik je graag wat voorbeelden zien van boekingen in GnuCash. Alle bedragen zijn fictief.

Allereerst een voorbeeldboeking van een uitgave, in dit geval een maandelijkse betaling van de servicekosten aan onze VVE. Deze wordt gecrediteerd aan de gezamenlijke bankrekening, en gedebiteerd aan de kostenrekening ‘1030 Servicekosten’. Dat ziet er dan ongeveer als volgt uit.

DescriptionBijdrage VVE mei 2020 Geldnerd & Vriendin
DateAccountDepositWithdrawal
03-05-2020Activa:Huidige Activa:Gezamenlijke Rekening80
03-05-2020Uitgaven:1000 Huisvesting:1030 Servicekosten80

Een inkomstenboeking is dus precies andersom, gedebiteerd aan de gezamenlijke bankrekening, en gecrediteerd aan de inkomstenrekening ‘120 Bijdrage Geldnerd aan Huishouding’.

DescriptionBijdrage Geldnerd aan gezamenlijke huishouding mei 2020
DateAccountDepositWithdrawal
27-04-2020Activa:Huidige Activa:Gezamenlijke Rekening1.400
27-04-2020Inkomsten:100 Bijdrage Huishouden:120 Bijdrage Geldnerd aan Huishouding1.400

Ook wel interessant is de verwerking van de waarde van onze eigen woning. Je hebt natuurlijk de oorspronkelijke aankoopprijs, maar ik waardeer de woning voor ons vermogen op basis van de WOZ-waarde. Dat betekent dat ik de jaarlijkse waardeverandering als boeking op moet nemen. Dat ziet er op de rekening ‘Activa: Vaste Activa: Eigen Woning’ als volgt uit.

DateDescriptionIncreaseDecrease
30-11-2016Aankoopbedrag eigen woning330.000
01-02-2017WOZ peildatum 2016 310.00020.000
01-02-2018WOZ peildatum 2017 332.00022.000
01-02-2019WOZ peildatum 2018 345.00013.000
01-02-2020WOZ peildatum 2019 360.00015.000

De aankoop van ons huis was sowieso een samengestelde transactie. Aankoopbedrag, aankoopkosten, overdrachtsbelasting, deels gefinancierd met een hypotheek en deels met eigen geld. Maar hier moet ik nog eens goed induiken. We hebben bijvoorbeeld het eigen geld van onze privé-rekeningen overgemaakt naar de notaris. Dat is dus niet via de gezamenlijke rekening gelopen. Ik moet dat nog eens een keer goed reconstrueren en correct verwerken in de boekhouding, want nu moet ik een ‘boekhoudkundige hack’ gebruiken om het te verwerken…. ook de Aankoopkosten moet ik nog eens uitsplitsen op basis van de factuur van de notaris. Vereenvoudigd ziet het er op dit moment uit als onderstaand.

DateDescriptionAccountIncreaseDecrease
30-11-2016Aankoopbedrag eigen woningActiva:Vaste Activa:Eigen Woning330.000
Overdrachtsbelasting 2%Uitgaven:9000 Taxes:9010 Overdrachtsbelasting6.600
AankoopkostenUitgaven:1000 Huisvesting:1099 Overig3.000
Hypotheek ABN AMROPassiva:Leningen:Hypotheek239.600
Eigen geldEigen Vermogen:Equity Hack100.000

Hier zie je ook weer mooi de basis van het dubbel boekhoudsysteem. De optelsom van posten aan de Debit zijde en posten aan de Credit zijde moet ten allen tijde gelijk zijn aan elkaar.

Ook de aflossingen van de hypotheek zijn samengestelde transacties. De bank schrijft één bedrag af, maar dat bestaat bij onze lineaire hypotheek uit een deel rente en een deel aflossing. Dat ziet er als volgt uit.

DateDescriptionAccountIncreaseDecrease
03-08-2020IncassoActiva:Huidige Activa:Gezamenlijke Rekening1.049,91
AflossingPassiva:Leningen:Hypotheek665,56
RenteUitgaven:1000 Huisvesting:1025 Hypotheekrente384,35

Het kost even eenmalig wat tijd…

Maar dan heb je ook wat. De ultieme controle van compleetheid en correctheid is natuurlijk dat, na het importeren van alle banktransacties, het saldo op de bankrekening overeen moet komen met het saldo op de bankrekening volgens GnuCash…. GnuCash en ik hadden een paar foutjes gemaakt in het verwerken van de boekingen. Maar door het saldo van de administratie en het saldo op de bank op een aantal peildata te vergelijken had ik die foutjes snel gevonden en hersteld. Ik moet zeggen, het geeft wel een kick op het moment dat het rekeningsaldo van onze bankrekening en het rekeningsaldo volgens GnuCash met elkaar overeenkwamen.

Inmiddels kost het bijwerken van de administratie nog maar een paar minuten. Ik download de boekingen van de bank en importeer ze met het ingestelde importprofiel. Daarna loop ik de lijst door om te zien of GnuCash de juiste uitgaven- of inkomstenrekening voorstelt. Meestal wel. Als er een hypotheekafschrijving is geweest dan splits ik die handmatig in het rentebedrag en het aflossingsbedrag. Dat schijn je ook te kunnen automatiseren, maar ik moet nog even uitzoeken hoe precies.

Nog te doen

Het automatiseren van de hypotheekaflossing is dus het eerste punt op het TO DO lijstje. En ik ga nog eens goed kijken naar de geldstromen rond de aankoop van ons eigen huis, en zorgen dat die administratief correct verwerkt worden in de administratie. Maar er is meer.

  • De maandelijkse bijdragen van Geldnerd en Vriendin aan de gezamenlijke huishouding bestaan uit een deel voor de aflossing van ons huis (vermogensopbouw) en een deel voor de normale huishoudopgaven. Ook die wil ik graag automatisch kunnen splitsen.
  • Ook moet ik mij nog even goed verdiepen in de rapportagemogelijkheden. Er zitten veel standaardrapporten in GnuCash, maar ik wil uiteraard ook kijken of ik zoveel mogelijk rapportages en grafieken uit mijn Excel-administratie ook in GnuCash kan maken. Daarmee zou mijn Excel-administratie echt overbodig kunnen worden.

Genoeg werk voor een aantal regenachtige zondagmiddagen, lijkt me. Uiteraard zal ik jullie op de hoogte houden.

Heb jij jouw administratie in GnuCash ondergebracht? En heb je nog tips voor mij?

Het logo van GnuCash aan het begin van dit artikel is eigendom van de GnuCash developers.

Naar een Meerjarenspreadsheetstrategie

Soms moet je dingen even de tijd geven. Zeker als ze groot en ingewikkeld zijn en impact hebben. De vraag ‘hoe verder met mijn spreadsheets‘ valt in die categorie. Voor mij in elk geval wel. <Opa-Geldnerd-alert>Dat is misschien een beetje tegendraadse mening in de huidige gejaagde en oppervlakkige samenleving</Opa-Geldnerd-alert>.

In mijn hoofd werden de visioenen steeds woester. Een aanvulling op GnuCash moest ik bouwen, voor personal finance doeleinden, met opties voor het bijhouden van de administratie, je hypotheek, je beleggingen, en alle rapportages die ik ook in mijn spreadsheets heb. Leuk idee. Maar weinig realistisch. De benodigde programmeervaardigheden leren gaat nog wel lukken. Maar zoiets bouwen is een megatraject, en zoiets onderhouden is een levensvervulling. Niet mijn levensvervulling.

Doorgaan met de huidige spreadsheets?

Tsja, die eeuwige twijfel. Er zitten honderden uren programmeerwerk in mijn spreadsheets. Ze zijn helemaal afgestemd op mijn situatie en het stelsel is, sinds ik mijn integrale financiële dashboard heb, ook wel een beetje ‘af’. Natuurlijk kan het altijd mooier, moet er af en toe een foutje worden opgelost of iets worden omgebouwd als een bank of broker iets verandert, en zal ik zeker grafiekjes en indicatortjes bij blijven bouwen, maar er ‘staat’ wel iets.

Tegelijkertijd, die twijfel is er niet voor niets. Visual Basic is verouderd. Microsoft werkt al jaren aan een Javascript API maar dat gaat erg traag. Dat zou ook weer betekenen dat ik alles moet ‘verherbouwen’. En bottom line, ik wil gewoon van Office af, en waarschijnlijk ook van Windows. Het is een kwestie van tijd voordat we die allebei alleen nog maar tegen een maandelijks of jaarlijks abonnementstarief kunnen gebruiken, terwijl er uitstekende gratis alternatieven zijn. En Microsoft blijft een van de techgiganten. Eén van de uitgangspunten van Operatie Data Footprint is dat ik daar zo min mogelijk van afhankelijk wil zijn en zo min mogelijk informatie mee wil delen.

Gewoon doorgaan met mijn huidige spreadsheets is dus uitstel van het onvermijdelijke. En blijft wat mij betreft het minst wenselijke scenario.

Maar wat dan?

Zoals Nerd01 terecht opmerkte in de reactie bij mijn vorige post over dit onderwerp zijn bijna alle oplossingen voor mijn probleem gevoelig voor een of andere vorm van lock-in. Zodra je speciale producten gebruikt, zelfs al zijn ze open-source, zit je er aan vast. Migratie kost dan veel inspanning en kan zelfs problematisch zijn als je niet (meer) kunt beschikken over de brondata. Dat is bij mij gelukkig niet het geval. Ik heb de brondata van al mijn banktransacties en beleggingstransacties sinds 2000

Bovendien heb ik de afgelopen jaren ook mijn spreadsheets aan elkaar gekoppeld. Dat maakt het gebruikersgemak groter maar een oplossing voor mijn probleem ingewikkelder. En dan kun je, zoals terecht opgemerkt in de reacties, twee dingen doen: elke 5 à 7 jaar op het op dat moment courante pakket overstappen (scenario ‘Migreren’), en je werkwijze op die oplossing aanpassen. Of je eigen oplossing bouwen met een courante programmeeromgeving (scenario ‘Bouwen’).

In elke 7 jaar overstappen heb ik geen zin, en het aanpassen van mijn werkwijze aan de beperkingen van een pakket is al helemaal niet aan mij besteed. Dus kom je bij optie 2. Mijn eigen oplossing bouwen. Wat ik feitelijk nu ook al doe met Excel en Visual Basic. Maar wat overeind blijft staan zijn mijn bezwaren tegen Excel en Visual Basic. Ik wil overstappen op een open-source oplossing en een programmeertaal die courant zijn.

Opties

GnuCash of LibreOffice als basis. Daar komt het dan op neer. Skrooge en KMyMoney, die ik noemde in mijn vorige blogpost, zijn kant-en-klare pakketten die eigenlijk bij scenario Migreren horen. En die vallen dus af.

Overstappen naar LibreOffice

Hier ben ik al eens aan begonnen. Ook dit betekent het volledig verherbouwen van mijn spreadsheets. Waarbij ik wel opties heb, want LibreOffice biedt verschillende mogelijkheden aan. Er is een eigen BASIC variant, maar die is ook verouderd en minder gebruiksvriendelijk en doorontwikkeld dan Visual Basic van Microsoft. Dat is dus niet echt een wenselijk alternatief. Maar je kunt je macro’s ook bouwen in JavaScript en Python. Twee van de populairste programmeertalen ter wereld. En dat biedt daarna ook wel weer andere mogelijkheden. LibreOffice bestaat sinds 2010, toen het werd afgesplitst van OpenOffice. Dat bestaat al sinds 2002, toen versie 1.0 door Sun Microsystems open-source verklaard werd in een poging om te concurreren met Microsoft Office.

Overstappen naar GnuCash

GnuCash bestaat sinds 1998. De ontwikkelaarsgroep achter GnuCash een van de grootste open-source teams ter wereld. Het is een keurig boekhoudpakket volgens het dubbel boekhoudsysteem. Maar het biedt maar een deel van de functionaliteit die ik zoek, die ik nu heb.

Eisen en Wensen

Nog even terug naar mijn eisen aan de oplossing. Ik wil mijn beleggingen, hypotheek en administratie in één integrale omgeving kunnen voeren. Met automatische importmogelijkheden van banktransacties en aandelentransacties, en mogelijkheden om een kasboek en creditcard bij te houden. Mijn huidige data wil ik migreren. Minimaal wil ik de functionaliteit van mijn huidige spreadsheets handhaven, en daar op voort kunnen bouwen.

Er moeten voldoende rapportagemogelijkheden zijn, liefst kan ik zelf rapportages en grafieken inrichten. Die ik ook op mijn blog kan gebruiken. En idealiter is de software open-source. De gegevens en idealiter ook de oplossing wil ik in eigen beheer, niet in de cloud. En de software moet beschikbaar zijn op verschillende platformen, in elke geval Windows 10 en Linux. Voor mijn eigen situatie zou de software moeten kunnen werken met de Rabobank, ABN AMRO, Binck en Nationale Nederlanden. Idealiter is er een Nederlandse versie, maar dat hoeft niet.

Daarnaast is mijn huidige systematiek erg afhankelijk van de rapportages die ik kan downloaden. ING beleggingen is al gestopt met het bieden van die optie, hoorde ik onlangs van een (teleurgestelde) bloglezer. Binck doet dat gelukkig nog wel. Rabo, ABN, en Binck: als jullie hiermee stoppen ga ik weg! Eigenlijk wil ik in mijn nieuwe oplossing dus langs verschillende kanalen de gegevens kunnen importeren.

Overwegingen

Er zijn altijd onzekerheden als je een meerjarenstrategie kiest. Hoe lang bestaan LibreOffice en GnuCash al en nog? Wat gaat Microsoft doen met Office, Windows 10 en Visual Basic en wanneer? Allemaal dingen die ik me al jaren afvraag, en die ik niet weet. Nou zul je natuurlijk net zien dat al die vragen over een week beantwoord worden, maar toch…

Zowel GnuCash als LibreOffice vragen veel werk om te voldoen aan mijn wensen. LibreOffice kiezen komt neer op het herbouwen van mijn spreadsheets. GnuCash komt neer op het kiezen en inrichten van een echt boekhoudsysteem. Beiden vragen programmeerwerk. Die programmeerinspanning schat ik voor GnuCash zwaarder in dan voor LibreOffice.

Als programmeertaal heb ik de keuze tussen Python en JavaScript. Tsja. Daar worden ideologische oorlogen over gevoerd. Een onmogelijke keuze. Ik lees wel dat Python wordt omschreven als makkelijker te leren. GnuCash en Python zijn samen bruikbaar, LibreOffice werkt met JavaScript en Python. En met LibreOffice Basic, maar dat is zelfs een stap achteruit ten opzichte van Visual Basic. Python wordt ook beschouwd als beste taal voor kunstmatige intelligentie, een thema waar ik mij ook nog eens meer in wil verdiepen..

Tsja, en mijn droom van een aanvulling op GnuCash , voor personal finance doeleinden, met opties voor het bijhouden van de administratie, je hypotheek, je beleggingen, en alle rapportages die ik ook in mijn spreadsheets heb? Hoe realistisch is dat?

Meerjarenstrategie

Op dit moment lijkt het beste scenario: Het opnieuw opbouwen van mijn spreadsheets in LibreOffice, waarbij ik Python gebruik als programmeertaal. Dat wordt een project van jaren. Maar dat was het opbouwen ook. En het is wel leuke tijdsbesteding, vind ik. De naam Geldnerd draag ik immers niet zomaar.

Zomaar wat losse gedachten tot slot…

Uiteraard is er ook een vierde scenario, namelijk stoppen met mijn spreadsheets en stoppen met het bijhouden van mijn financiën. Maar dat voelt zo tegennatuurlijk, dat ga ik zeker niet doen.

Iemand vroeg mij overigens waarom ik zoveel tijd aan programmeren besteed. Simpel, twee redenen. Ik ben dol op puzzelen. programmeren lijkt daar ook op, en is nuttiger dan sudoku’s invullen. En als ik mijn tijd besteed aan programmeren, voorkom ik daarmee dat ik steeds nieuwe beleggingstransacties uitvoer die alleen maar mijn rendement om zeep helpen.

Misschien ga ik GnuCash toch wel gebruiken voor onze gezamenlijke administratie. Gewoon omdat het kan. Want een echte boekhouding is wél leuk.

En ik word getriggerd door de slotopmerking van Nerd01: Voor iemand die Visual Basic al leuk vindt moet Python zoiets zijn als overstappen van een Fiat in een Rolls Royce. Daar verheug ik mij op!

Wat zou jij kiezen?

Stoppen met mijn spreadsheets (2)

  • Berichtcategorie:Administratie

Mijn hersenen draaien overuren sinds de twijfel over de toekomst van mijn spreadsheets weer heeft toegeslagen. Twijfelen is niet nieuw voor me, ik schreef bijna anderhalf jaar geleden al een blogpost over de vraag of er toekomst zou zijn voor mijn administratie. Maar de twijfel is nu wel een stuk concreter.

Zoals gezegd ben ik eens goed gaan kijken naar GnuCash. Dat heb ik grondig gedaan, maar ik ben nog niet klaar. Ik heb de volledige Concepts and Tutorial Guide doorgelezen. En heb het geïnstalleerd en ben eens gaan ‘spelen’. Dat leidt nog wel tot een paar interessante vervolgvragen.

Ik voer helemaal geen administratie…

Mijn administratiespreadsheet is natuurlijk eigenlijk helemaal geen echte boekhouding. Wat ik daar doe is een beetje mijn inkomsten en uitgaven bijhouden in categorieën. Het is geen boekhouding volgens het systeem van dubbel boekhouden. Als ik dat wil gaan doen dan komt er wel wat meer bij kijken. ik ben weliswaar werkzaam als financieel manager, maar zelf geen gediplomeerd boekhouder. Daarom ben ik begonnen om alle standaardsituaties die voorkomen in mijn boekhouding uit te werken volgens het dubbel boekhoudsysteem, om te kijken hoe dat zou werken. Dat is nog best een klus, overigens… En ik heb natuurlijk het bijhouden van de administratie zo eenvoudig mogelijk gemaakt. Mijn beleggingsrapportage wordt volledig automatisch ingelezen en verwerkt nadat ik deze gedownload heb. De transacties in mijn administratie gaan voor meer dan 90% automatisch, ik hoef alleen maar handmatig het grootboekrekeningnummer in te vullen voor die paar boekingen per week die mijn spreadsheet nog niet herkent. Dat scheelt veel tijd. Het lijkt erop dat ik GnuCash dit ook kan leren.

En het is niet alleen de administratie…

Was het maar allen de administratie, waar ik er overigens twee van heb. Een voor mij persoonlijk en eentje voor de gezamenlijke huishouding met Vriendin. Dat doe ik nu ook in twee verschillende spreadsheets (maar wel met dezelfde opzet). Dat kan ik ook in GnuCash op die manier inrichten. Maar mijn stelsel van spreadsheets is veel meer dan een administratie. Ik houd mijn beleggingen er in bij, en gebruik Excel dus ook als beleggingsmanagementpakket. En ik houd ook de stand van zaken rond ons huis en de hypotheek erin bij. Dus management van activa en leningen. En het is tegenwoordig vooral een rapportagetool. Steeds weer verzin ik nieuwe indicatoren, rapportages of grafiekjes om nog beter inzichtelijk te krijgen hoe ik er financieel voor sta.

GnuCash is een boekhoudpakket. Geen portfoliomanager. Je kunt er activa en leningen in zetten. Maar de informatie uit mijn beleggingsspreadsheet en hypotheekspreadsheet worden wel lastig te reproduceren. Al zijn er allerlei extraatjes gebouwd door enthousiastelingen. Zo is er GnuCash Portfolio, maar dat werkt alleen als je GnuCash gebruikt met een SQLite database, en allerlei andere toevoegingen, meestal gebouwd in Python. Maar daarmee word je wel weer afhankelijk van andere stukjes software en de enthousiastelingen die dat bouwen en onderhouden. Of je moet er eentje als basis nemen en het zelf gaan onderhouden en uitbreiden, natuurlijk. Python leren staat ook al een tijdje op mijn to-do lijst.

Maar ook de rapportages…

Ik moet wel kijken of ik zelf rapportages kan bouwen. Want alle noodzakelijke gegevens zitten namelijk wel in GnuCash, namelijk de beleggingstransacties en de boekingen van en naar de beleggingsrekening. En ook de betalingen voor de hypotheek. Als ik de boekhouding netjes ga voeren worden ze ze zelfs meer gedetailleerd uitgesplitst dan nu het geval is. Rente en aflossing apart uitgesplitst. Dan nog wordt het de vraag of ik al mijn rapportages en grafieken kan reconstrueren. Dat zijn er inmiddels ongeveer vijftig.

Een aparte categorie rapportage is de prognose, waarmee je probeert de toekomst te voorspellen. Zo’n functie heb ik maar in één spreadsheet zitten, namelijk die de hypotheek bijhoudt. Daar kan ik kiezen wat ik doen met mijn sneeuwbal en de extra aflossing, en de prognose vertelt me dan wanneer ik hypotheekvrij ben. Dat zie ik nog niet zomaar mogelijk zijn met GnuCash.

En hoe zit dat over 10 jaar…?

Terwijl ik bezig was met mijn testtraject, las ik een tweet van de Amerikaanse blogger en FIRE-icoon Get Rich Slowly over zijn gedwongen migratie vanuit Quicken 2007, met vele begripvolle en herkennende reacties daaronder. Migreren was tot daar aan toe, maar hij raakte een heel stuk historie kwijt. Dat zette me ook wel weer aan het denken. Want ook ik heb een historie, al sinds 2003, in Excel spreadsheets zitten. In spreadsheets zonder macro’s en in spreadsheets met macro’s. De data heb ik altijd nog en kan ik ook in LibreOffice of andere pakketten bekijken. De rapportages en grafieken die door de macro’s worden gegenereerd zijn het ding.

Dus heb ik ook nog even verder rondgekeken. Als (gratis) open-source oplossing voor beleggingen vind ik Portfolio Performance. Maar het nadeel vind ik wel dat dit een Duitse stand-alone oplossing is. Ik heb mijzelf de afgelopen jaren enorm verwend door al mijn spreadsheets aan elkaar te knopen om één integrale blik op mijn geld te creëren. Ik kom er langzaam maar zeker achter dat zoiets niet bestaat, tenzij je maandelijks een stevig abonnementsbedrag wilt betalen en je data wilt uitleveren aan commerciële partijen. Die voor de langere termijn ook geen zekerheid kunnen bieden. Naast GnuCash zie ik verder ook KMyMoney en Skrooge als open-source oplossingen voor personal finance, al is die laatste alleen op Linux beschikbaar. Beide wel opties om ook nog eens naar te kijken.

Kortom, ik ben er nog niet uit. Ik heb mezelf een groot plezier gedaan met de spreadsheets die ik de afgelopen jaren gebouwd en uitgebreid en gekoppeld heb. Maar ik ben ook steeds dieper een fuik ingezwommen. De fuik van vastzitten aan Excel en Visual Basic. Een fuik waar ik niet zomaar uit kan komen…

Heb jij nog ideeën?

Stoppen met mijn spreadsheets

“Als ik mijn spreadsheets kan migreren van Excel/Visual Basic naar een open(-source) en toekomstvaster systeem, dan kan ik van Excel en dus van Microsoft Office af. Als ik van Microsoft Office af kan, dan kan ik waarschijnlijk ook van Windows 10 af.” Die gedachte schoot door mijn hoofd toen ik bezig was met de evaluatie van mijn privacy- en beveiligingsmaatregelen in Operatie Data Footprint.

Ik besef al een tijdje dat ik, vooral door de spreadsheets die gebruik maken van Visual Basic (VBA) macro’s, effectief ‘vast’ zit aan Microsoft Office. Ooit heb ik geprobeerd om de spreadsheets te migreren naar LibreOffice. Maar dat bleek te arbeidsintensief, het was geen migreren maar volledig opnieuw bouwen. De administratie is grotendeels herbouwd (maar nooit in gebruik genomen), aan mijn beleggingsspreadsheet ben ik nooit begonnen.

Ik maak een onderscheid in spreadsheets met macro’s en zonder macro’s. Zonder macro’s is het geen probleem, die spreadsheets werken allemaal ook in open-source office pakketten zoals LibreOffice. Spreadsheets met macro’s is het issue. Een korte inventarisatie leerde mij dat ik macro’s gebruik in:

  1. Mijn administraties, sinds 2013, voor mijzelf en voor de gezamenlijke huishouding met Vriendin. Deze telt als eentje, omdat ze hetzelfde format hebben. Migreer ik er een, dan kan ik ze allemaal migreren.
  2. Mijn beleggingsspreadsheet, met de historie sinds 2013.
  3. Mijn transactie-converter, die kas- en beleggingstransacties van mijn broker omzet naar het format van de beleggingsspreadsheet.
  4. De hypotheekspreadsheet met de hypotheekgegevens sinds het begin in 2016.
  5. Het financiële dashboard.
  6. De FIRE Calculator.

Mijn spreadsheets zijn het hart van mijn financiële huishouding. Ik kan me niet meer voorstellen dat ik mijn administratie en beleggingen en hypotheek NIET meer bij zou houden. Tegelijk is mijn stelsel van spreadsheets stevig gegroeid en tijdrovend geworden. Niet om bij te houden, de meeste gegevens worden automatisch geïmporteerd en verwerkt. Maar wel om steeds maar uit te breiden en nieuwe functies bij te bouwen. Een leuke, maar ook best tijdrovende hobby.

“Misschien moet ik toch….” was de tweede gedachte in mijn hoofd. Toch wat? Toch serieus gaan kijken naar een softwarepakket om mijn financiën te managen. Ik ben verwend, met mijn spreadsheets die helemaal naar mijn wens zijn. Maar het zou natuurlijk wel veel tijd schelen! Ik kan me niet voorstellen dat ik mijn administratie en beleggingen en hypotheek NIET meer bij zou houden. Ik kan me WEL voorstellen dat ik dat niet meer in spreadsheets doe, maar in een softwarepakket.

Wat zijn dan zo globaal mijn eisen aan deze software? Ik wil mijn beleggingen, hypotheek en administratie in één integrale omgeving kunnen voeren. Met automatische importmogelijkheden van banktransacties en aandelentransacties, en mogelijkheden om een kasboek en creditcard bij te houden. Mijn huidige data wil ik migreren. Er moeten voldoende rapportagemogelijkheden zijn, ik moet zelf rapportages en grafieken in kunnen richten. Die ik ook op mijn blog kan gebruiken. En idealiter is de software open-source. De gegevens wil ik in eigen beheer, niet in de cloud. En de software moet beschikbaar zijn op verschillende platformen, in elke geval Windows 10 en Linux. Voor mijn eigen situatie zou de software moeten kunnen werken met de Rabobank, ABN AMRO, Binck en Nationale Nederlanden.

Door de open-source eis vallen bekende oplossingen als YNAB (You Need A Budget) al af. Ook een Nederlandse oplossing als WinBank voldoet niet aan de eisen. Veel Amerikaanse FIRE bloggers gebruiken Mint en/of Personal Capital, maar ook dat voldoet zeker niet aan mijn eisen. Ik kom eigenlijk uit bij twee mogelijke kandidaten. GnuCash, een open-source oplossing die ik al vaker genoemd heb op dit blog, en Firefly III, een oplossing die je op een eigen server kunt draaien. Bij die laatste vind ik het draaien op een server ingewikkeld, het nut daarvan zie ik wel voor een adresboek of agenda, maar niet voor mijn administratie. En Firefly lijkt afhankelijk van één persoon, terwijl GnuCash een ‘groepsding’ is.

Ik heb ook nog even gekeken in de lijst met ‘huishoudboekjes’ van Wijzer in Geldzaken. Maar daar vind ik vooral dure commerciële oplossingen. Die dus ook zeker niet aan mijn eisen voldoen.Dus. Ik ga de komende periode maar eens kijken of ik GnuCash naar mijn wensen in kan richten.

Gaat het dan echt gebeuren? ‘Mr. Excel’, Geldnerd de spreadsheetkoning, van de spreadsheets af? Wordt vervolgd…

Heb jij misschien ervaring met GnuCash?