In welke bubbel zitten we?

We hobbelen op deze planeet van bubbel naar bubbel. Evenwicht, ook in de financiële markten, is een theoretische toestand in een complexe wereld van chaos. Of het nou gaat om een tulpenbollenmanie, een cryptomanie, een tech-bubbel, of goudkoorts. je kunt bijna geen kapitaalgoed bedenken of er komt wel af en toe een bubbel langs. Naast de bubbels waar we zelf in leven.

De vraag is voor mij dus ook eigenlijk niet of er een volgende financiële bubbel komt, maar in welke bubbel(s) we zitten. En wanneer die bubbels gaan knappen.

Geldnerd heeft wel een theorie. Al een tijdje. We leven in een monetaire bubbel. Er zijn sinds de financiële crisis van 2008 enorme hoeveelheden geld gecreëerd door de centrale banken. En die zwerven tegen een record-lage rente door ons financiële systeem, om uitgegeven te worden en om te zoeken naar rendement.

Veel Geld. Heel veel geld…

Geld creëren. Centrale Banken kunnen dat, net als de algemene banken. En dat zie je terug op de balansen van de centrale banken. Tussen 2008 en 2019 is het balanstotaal van de Europese Centrale Bank meer dan vervijfvoudigd. Zelfs na de crisis liep dit proces door, terwijl we volgens mij in de periode 2015 – 2018 toch een gezonde economische groei kenden.

En net toen het een beetje leek te gaan dalen kregen we begin 2020 te maken met de coronapandemie. De meeste regeringen, die in de evaluatie van de financiële crisis het verwijt kregen dat ze te laat en te weinig financiële steun hadden gegeven aan de partijen die dat nodig hadden, gingen in een moordend tempo aan de slag met allerlei steunpakketten. De Nederlandse economie wordt al een jaar overeind gehouden door de overheid. Die het financiert met nieuwe staatsschulden. Die weer worden opgekocht door de Europese Centrale Bank.

Het effect is te zien in het balanstotaal van de Europese Centrale Bank. Die groeit alweer sinds 2015, toen de vorige crisis eigenlijk officieel voorbij was. En in 2020 wordt er een enorme sprong gemaakt, met name door het opkopen van obligaties. Op deze manier stopte de ECB in 2020 ongeveer € 2.328.941.000.000 (2,3 biljoen, oftewel 2.300 miljard, oftewel 2.300.000 miljoen) in ons financiële systeem.

Bron: Europese Centrale Bank

En de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, doet vrolijk mee. Daar is het afgelopen jaar ongeveer US$ € 3.000.000.000.000 (3 biljoen dollar) in het systeem gepompt. Dat is tegen de huidige koers ongeveer € 2,5 biljoen.

Bron: Board of Governors of the Federal Reserve System (US), Assets: Total Assets: Total Assets (Less Eliminations from Consolidation): Wednesday Level [WALCL], retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis

Samen hebben die twee centrale banken dus ongeveer € 5 biljoen in het systeem gepompt. En dat geld moet ergens naar toe. Deels is het gebruikt door overheden om steunmaatregelen te financieren. Denk aan alle regelingen die er in Nederland zijn voor ondernemers, het extra geld dat aangekondigd is voor het onderwijs, dat soort dingen. En deels zwerft het door het financiële systeem, op zoek naar rendement.

Nederlandse staatsschuld stijgt met 40 miljard

De Nederlandse staatsschuld, die in de financiële crisis tot en met 2014 behoorlijk was opgelopen, was juist mooi aan het dalen. Volgens de huidige schatting van de schuld per 2020 waren we ongeveer weer terug op het niveau van 2008 . En kaboem, alle steunpakketten die de regering bedacht heeft rond corona knallen er weer eventjes € 40 miljard bovenop. Veertig miljard. 40 en dan nog 9 nullen.

Bron: CBS

Wereldwijd steeg de schuldenberg met ongeveer € 23.000 miljard, bleek uit de jaarlijkse Global Debt Monitor van het Institute of International Finance, naar een recordstand van € 232.000 miljard. Het zijn duizelingwekkende getallen, eigenlijk niet te bevatten voor mij als gewone sterveling.

Symptomen van Gratis Geld

Enorme hoeveelheden geld zijn en worden er dus de economie in gepompt. Op allerlei manieren. Als steun aan ondernemers. Als geld dat banken uit kunnen moeten lenen. En daar zit een ander probleem. Wat gebeurt er met goederen als er heel veel van beschikbaar is? Dan is de prijs laag. En wat is de prijs van geld? Rente. Veel geld beschikbaar? Lage rente….

Zo las ik vorig jaar een interessante analyse van De Nederlandsche Bank. Zij betogen dat de stijging van de huizenprijzen misschien wel meer te maken heeft met de monetaire omstandigheden (veel geld tegen lage rente) dan met het woningtekort. Dat zou best wel eens kunnen. De enige rem op de huizenprijzen is wat de banken bereid zijn te financieren. Daar zit de overheid dan met alle mooie bouwplannen….

En ook op de aandelenmarkten zien we het ene na het andere record sneuvelen. Terwijl we midden in een enorme economische crisis zitten die het gevolg is van de corona-pandemie. Normaal dalen de beurzen toch in een crisis? In elk geval in het begin? Dat kan zo zijn, maar de beurzen stijgen door. Er is geld beschikbaar, en mensen kunnen nergens anders rendement halen. De echte lange-termijn trends bevestigen dat beeld. Pak de 100-jaars grafiek van de Dow Jones index er maar bij. Tot op heden was de groei de enige constante, met tijdens crises hooguit tijdelijke onderbrekingen. Zelfs de financiële crises van 1929 en 2008 zijn inmiddels deukjes in een verder gestaag oplopende lijn.

S&P 500 index 2008 tot 2021 – Bron: Yahoo Finance

Ook speculatieve beleggingsobjecten als cryptovaluta beleven gouden tijden. Het blijven wat mij betreft tulpenbollen, alhoewel je met wat geluk ook met speculeren veel geld kunt verdienen. De meeste mensen zullen uiteindelijk verliezer zijn, daar ben ik wel van overtuigd.

Het aantal faillissementen staat nog steeds op een extreem laag niveau. De overheid houdt met de steunmaatregelen de economie overeind. Of al die bedrijven straks nog op eigen benen kunnen staan, dat moeten we nog maar zien.

De vraag is ook of en hoe we al dat geleende geld ooit nog gaan terugbetalen. Voor zover dat nodig is om het vertrouwen van de financiële markten te behouden. Een huishouden heeft een levensduur, de staat niet. Die is voor eeuwig, denken we. En dus is er geen noodzaak om de volledige staatsschuld af te lossen. Regeren is soms ook problemen doorschuiven…

Een beetje inflatie zou wel helpen, want dan wordt een schuld minder drukkend. Maar die inflatie, die blijft maar laag.

Bron: CBS

Welkom in Bubbel Land!

Welkom in bubbelland. We zitten er nog. Een monetaire bubbel. Waar Geldnerd zelf ook op twee manieren van mee profiteert. Mijn eigen beleggingsportefeuille doet vrolijk mee aan de recordrace op de beurs. En zolang de huizenprijzen stijgen, stijgt ook de waarde van Geldnerd HQ, en draagt bij aan de groei van ons vermogen.

Maar elke bubbel heeft een uiterste houdbaarheidsdatum. Wanneer die datum is, dat is de wereldwijde ‘one million billion trillion zillion dollar question’. Ik weet het ook niet. Maar ik weet wel dat ik erg goed op ga letten als de balansen van de centrale banken stoppen met groeien, en als de rente begint te stijgen. Dat laatste is overigens al begonnen in de Verenigde Staten, veroorzaakt door optimisme over de economie en angst voor inflatie. Afgelopen week was daarom even een iets ‘minder’ weekje op de beurzen.

US 10-jaars Treasury Bonds – Bron: Yahoo Finance

Denk jij ook wel eens na over bubbels?

Alles wordt anders? Yeah right….

De gevaarlijkste woorden bij economische verandering zijn ‘dit keer is het anders’. Dat is tot op heden nog nooit zo geweest, we zullen zien wat er in de toekomst gebeurt. Ook deze keer zijn sommige mensen hoopvol. Maar er zijn wel wat dingen die ik me afvraag…

Leven op krediet?

De afgelopen 10 jaar hebben we één van de langste onafgebroken periodes van economische voorspoed gehad in de historie van de moderne mens. Je kunt je afvragen of het verstandig is geweest om de gezamenlijke schuld op de wereld in die periode steeds verder op te laten lopen. Bij het aangaan van schuld neem je een voorschot op toekomstig inkomen. Jouw toekomstig inkomen moet immers die schuld terugbetalen, inclusief de rente. Dat geldt voor landen, bedrijven, en individuen. Door de Corona-crisis is dat toekomstige inkomen voor veel mensen ineens een stuk minder zeker geworden. En is het dus minder zeker dat mensen / bedrijven / landen die schulden wel allemaal terug kunnen betalen.

De schuld van de een is het spaargeld van een ander. Niet terugbetalen op deze schaal kan vervelende schokken door het financiële systeem veroorzaken. Uiteindelijk zie je dat die schulden dan opgekocht worden door centrale banken. De enige instituten in de wereld die geld kunnen ‘maken’ en daarmee de pijn voor anderen kunnen verzachten. Dat doen ze al op ongekende schaal.

Niks aan de hand, zul je denken. Er wordt gewoon geld bijgedrukt. Maar al voor deze crisis was duidelijk dat daar ook grote risico’s aan zitten, onder andere het risico op hoge inflatie. En toen gingen we allemaal nog uit van een ‘gewone’ economische daling, niet van een economie die op volle snelheid tegen een muur aanrijdt en van de ene op de andere dag vrijwel tot stilstand komt.

Mijn lijfblad The Economist had afgelopen weekend een hoofdartikel over de huidige handelwijze van regeringen en centrale banken. Zij noemen het een ingrijpende verschuiving in de economie, van het soort dat maar één keer per generatie voorkomt. In de jaren zeventig gingen we van Keynesiaans denken naar het strenge monetarisme van Milton Friedman. In de jaren negentig kregen de centrale banken hun onafhankelijkheid. En nu tijdens de corona-pandemie hebben we een combinatie van grootse staatsschulden en het bijdrukken van geld (‘quantitative easing’) door de centrale banken, mede mogelijk gemaakt door de extreem lage inflatie (en dito rente).

Kunnen we iedereen helpen?

In 2008 was het eenvoudig. Er was een probleem met de banken. Dus werden ze ‘gekocht’ door de overheid, en er werden ook op andere manieren grote bedragen in gepompt zodat ze hun diensten konden blijven verlenen en de economie enigszins draaiend konden houden. In ruil daarvoor kregen de banken strengere regelgeving en beperkingen opgelegd. We wilden ze eigenlijk niet redden maar we moesten wel, ze waren ‘too big to fail’.

Maar nu? Ineens heeft iedereen hulp nodig. De luchtvaartsector was er als eerste bij. En inmiddels ben je een eikel als je nog niet je hand hebt opgehouden bij de overheid, lijkt het wel. Geldnerd is al heel lang ambtenaar, maar inmiddels zijn er heel veel mensen in overheidsdienst. Ze worden in elk geval met overheidsgeld betaald. Nederland had in 2015 een bruto binnenlands product (bbp) van ongeveer € 670 miljard. De overheid gaf destijds zo’n € 270 miljard uit. Dat kun je niet zomaar verdubbelen, in elk geval niet als er geen productie tegenover staat. De huidige steunmaatregelen zijn dus geen houdbaar model. Maar we hebben inmiddels wel iets van 90 miljard aan overheidssteun toegezegd aan iedereen. Dat is dus meer dan 10% van het BBP. En er wordt nu een krimp verwacht van een procent of 7. Die krimp zou dus 15 – 20 procent zijn zonder overheidssteun. En dan hebben wij een overheid die zich dat kan veroorloven… Dat is niet overal het geval.

Voor mij als belegger is het ook een interessant gegeven. Met miljarden aan ‘belastinggeld’ (eigenlijk: door centrale banken gecreëerd geld) wordt de economie zo goed en zo kwaad als het gaat gesteund. Daarmee worden de effecten van de crisis gedempt, de scherpe randjes worden er af gehaald. Het dempt mijn risico als belegger. Toch past het niet zo goed bij mijn liberale blik op de wereld. Bij rendement hoort ook risico. Rendement zelf houden en bij risico meteen naar de overheid kijken is wel een heel bijzonder economisch model.

Niet meer terug naar de oude situatie?

En wat nou als we niet meer teruggaan naar de oude situatie? Vaker thuiswerken blijkt voor een substantieel deel van de medewerkers best een optie. Dat hebben we de afgelopen periode wel bewezen. Oplossingen voor beter digitaal samenwerken en digitale bijeenkomsten met grotere groepen zijn nog even wennen. Ook in Huize Geldnerd denken we na over een betere thuiswerkplek. Maar verder ben ik voor. Het scheelt een hoop verplaatsingen. Geldnerd heeft jaren geleden al bedacht dat woon-werkverkeer verloren levensvreugde is, en is toen op een half uurtje lopen van z’n werk gaan wonen. Het geeft ook minder stress. Bij de werkgever van Geldnerd zijn we er serieus mee bezig. We zien allerlei innovaties ineens versneld van de grond komen. Ik ben benieuwd hoe we hier over een paar jaar op terugkijken.

Wereldwijd zagen we dat de (letterlijke) stilstand enorme effecten heeft op onze leefomgeving. Bijvoorbeeld hier in beeld gebracht door The Guardian, en bij ons eigen KNMI kijken ze naar de ‘seismische ruis’ en de luchtvervuiling. Nog een reden om misschien niet helemaal terug te gaan naar de oude situatie? Helaas duurde dat niet lang. Begin juni was de lucht boven China weer net zo vuil als voor de crisis. En eind juni maakten we in Nederland alweer net zoveel autokilometers als voor de crisis (al waren ze wel anders verdeeld over de dag, dus de ochtendspits is nog rustig).

Hetzelfde blijven doen? Wat moeten we anders?

Sparen is maatschappelijk ongewenst gedrag!

Verantwoordelijk omgaan met je eigen financiën en niet al je geld uitgeven. Dat is maatschappelijk ongewenst gedrag. Staatsgevaarlijk zelfs.

Het zijn niet mijn woorden, daar kun je je vast iets bij voorstellen. Bij Geldnerd, en in de wereld van financiële bloggers, is het spaarpercentage bijna heilig. Wat mij betreft is het dus tegenovergesteld. Maar dat is niet een gangbare mening, dat weet ik ook wel. ‘Men’ wil dat we geld uitgeven. Het systeem van economische groei (in deze tijd: van economisch herstel) is er op gebaseerd dat we al ons geld uitgeven. Liefst nog iets meer, in de vorm van schulden.

Aan beide kanten van de Atlantische Oceaan las ik de afgelopen weken berichten die sparen, niet al je geld uitgeven, omschreven als onverantwoord gedrag. Gedrag waarmee wij het economisch herstel in de weg zitten. Op The Simple Dollar (TSD) las ik dit bericht. Dat verwijst naar een CNN-artikel dat ik ook al gelezen had. Dat maakt het wel heel erg bont, het noemt sparen een bedreiging voor de economie. Zoals TSD terecht constateert worden er met opzet negatieve woorden waarmee de keuze om te sparen als ‘slecht’ wordt weggezet. Ook in ‘the land of the free’ (wat tegenwoordig al een heel relatief begrip is) ben je blijkbaar niet vrij om te kiezen wat je met je eigen geld doet. Consumeren zul je, en schulden maken!

Dichter bij huis voelt ook het FD zich bedreigd, met de kop ‘Sterk stijgend spaaroverschot zit herstel economie in de weg‘. De hoofdeconoom van de Europese Centrale Bank (ECB) noemt zelfs de vraag hoe lang huishoudens hun uitgaven uitstellen een van de grote macro-kwesties van het moment. En de Groningse hoogleraar Garretsen zegt zelfs dat er na het opheffen van de lockdowns eigenlijk weer ontspaard zou moeten worden. Stel je toch eens voor dat we ons allemaal verantwoord zouden gedragen en blijven sparen? De wereld zou in elkaar storten! Ik wordt ondertussen wel nieuwsgierig naar de persoonlijke financiële situatie van de heren (ja, het zijn weer heren) van de ECB en Groningen.

Ook mijn lijfblad The Economist constateerde dat de Amerikanen een recordbedrag gespaard hadden, voor hun doen dan. Hun bericht was gelukkig feitelijk en neutraal, één van de redenen waarom ik dol ben op dat blad.

NRC publiceerde eind mei een artikel waarin ze ingingen op het verrassend snelle herstel op de aandelenmarkten, dat ik ook in mijn eigen portefeuille terugzie.

In het artikel waarschuwt de NRC voor de ‘valse dageraad’. Want de macro-economische voorspellingen zijn zelden in de historie zo negatief geweest als nu. Ook het ondernemersvertrouwen en het consumentenvertrouwen zit in een diep dal. Dus het zou kunnen zijn dat de echte klap nog moet komen. Zelf ben ik bijvoorbeeld erg benieuwd hoe de tweedekwartaal-cijfers van het bedrijfsleven eruit gaan zien. Dat zien we vanaf de tweede helft van juli. Om nog maar te zwijgen over de langere-termijn effecten. Wat gaat er bijvoorbeeld gebeuren áls bedrijven inderdaad hun productieketens anders in gaan richten? De afgelopen maanden hebben erg duidelijk gemaakt dat we erg afhankelijk zijn geworden van het gesleep met spullen over deze planeet, en dat we daardoor erg kwetsbaar zijn geworden. Herinrichting kan een voordeel voor Europa zijn (zo eist de Franse regering dat Renault meer auto’s in Frankrijk maakt in ruil voor steun), maar kan ook nadelen hebben. De loonkosten zijn hier immers hoger en dat kan tot duurdere producten leiden.

Tegelijkertijd hebben we nog nooit een snelle economische omslag als deze meegemaakt. En al onze modellen zijn ook maar gewoon modellen: vereenvoudigde weergaven van de werkelijkheid, leerde ik tijdens mijn studie bij het vak Modelbouw. Daar moet je je altijd bewust van blijven. Een model kan nooit de hele werkelijkheid omvatten. Dat werd ook gememoreerd door één van mijn favoriete economen, Paul Krugman, in een Q&A met Bloomberg (waar de NRC overigens ook naar verwijst). Onze modellen zijn nooit gebouwd voor, en zeker nog nooit getest in, een extreme situatie als dit. Een wereldeconomie die op volle snelheid tegen een muur aanrijdt en in één klap vrijwel tot stilstand komt. We weten dus helemaal niet of onze modellen wel kunnen voorspellen wat er nu gaat gebeuren. Best spannend dus.

Zo. Nu eerst maar eens al mijn beleggingen verkopen en al mijn geld overmaken naar de lopende rekening. En daarna de stad in om te consumeren en daarmee de wereld te redden!

Ga jij nu ook al jouw geld uitgeven?

Zichtbare financiële effecten

Na de persconferentie van zondagavond kregen we een toespraak van de minister-president op maandagavond. Iets wat niet meer was voorgekomen sinds 1973, toen Geldnerd een heel klein peutertje was en premier Joop den Uyl het land toesprak over de eerste oliecrisis. Dan weet je dat je in een crisis zit met hoofdletter C.

Dat duurt in elk geval nog tot 6 april. Een bijzondere situatie die ik nog nooit heb meegemaakt, en die grote financiële consequenties zal hebben. Hele bedrijfstakken hebben wekenlang geen omzet. Kosten zullen (groten)deels wel doorlopen. Dat gaat leiden tot een cash crunch, een gebrek aan liquiditeit. In gewone mensentaal: te weinig geld op de bank om de rekeningen te betalen. De nummer één oorzaak van faillissementen, als er geen aanvullende hulp beschikbaar komt. Deels zal de omzet daarna wel ingehaald worden, maar deels ook niet. Eten doe je maar een paar keer per dag, en maar weinig mensen zullen straks ineens twee keer zo vaak uit eten gaan. Die omzet van de restaurants is dus weg, besteed aan maaltijden (en extra toiletpapier) in de supermarkt. Dat geldt voor meer branches. ZZP’ers en consultants kunnen na deze crisis niet ineens twee keer zoveel uren gaan maken om de gemiste omzet weer in te halen.

En dat alles in een economische omgeving die al te maken had met een lagere economische groei. Europa sukkelt voort, en de rente bij de Europese Centrale Bank (ECB) is al zwaar negatief. Dat geeft erg weinig ruimte voor maatregelen om de economie te stimuleren, en al helemaal niet als mensen de deur niet uit mogen/durven en veel plekken waar mensen normaliter hun geld uitgeven gesloten zijn. Zondagavond kwam er wel een drastische gecoördineerde actie van de grote centrale banken. De Amerikaanse Federal Reserve verlaagde de rente naar 0,00% – 0,25%, en er kwam een groot ‘quantitative easing’ programma van US$ 700 miljard. Ook werden er grote credit swap lines opengesteld tussen de belangrijkste centrale banken. In Europa had de Europese Centrale Bank natuurlijk weinig ruimte meer omdat die maatregelen al ingezet waren, maar ze deden wel mee met de swap lines. Allemaal bedoeld om het liquiditeitsprobleem op macro-economisch niveau te voorkomen.

En dan ook dat enorme steunpakket dat de regering dinsdagavond aankondigde. De overheid springt blijkbaar altijd bij. In 2008 bij de banken, en nu bij iedereen. Dat vind ik ergens toch wel een geruststelling voor ons als beleggers. Het beperkt het risico. Alleen gaat de buffer in de staatsschuld, die we sinds de vorige crisis hebben opgebouwd, er nu wel weer in één keer doorheen. Hopelijk hebben we snel weer 10 jaar economische voorspoed om een nieuwe op te bouwen. Het kabinet wil niet dezelfde fout maken als tijdens de vorige crisis. Toen bezuinigde de overheid heel zwaar, waardoor het consumentenvertrouwen verder onderuit ging en de recessie (naar mijn mening) langer en dieper werd dan nodig.

Zal er na afloop van deze crisis dan wel echt iets veranderen, of zakken we gewoon weer af naar ons normale levens- en consumptiepatroon? Ik denk (vrees) dat laatste. Hoeveel hebben we nu echt geleerd van de vorige crisis? De banken hebben iets meer buffers, er zijn iets strengere regels voor hypotheken. Maar verder kan ik niet zo heel veel opnoemen. Er zijn iets meer mensen die financiële onafhankelijkheid nastreven, maar dat is nog steeds maar een marginale beweging (echt waar, collega’s!). Ik denk dat we alles snel weer willen vergeten en overgaan tot de orde van de dag. En eigenlijk is dat maar goed ook. Want dan wordt er weer vrolijk geconsumeerd, groeien de bedrijven weer, en stijgen de aandelenkoersen (en de dividenduitkeringen).

Daar zitten we dan als wereld. Twaalf jaar na de vorige economische schok is er een nieuwe. En deze is weer heel anders. In 2001 was het de gebakken lucht van de internetbubbel, en in 2008 waren het de rommelhypotheken. Anno 2020 is het een virus dat de economie een zetje geeft. Heel verschillende aanleidingen, maar elke keer wel met grote financiële effecten. Ik ben alvast benieuwd wat de aanleiding gaat zijn voor de volgende crisis. En die mag van mij best weer een jaar of 10 op zich laten wachten.

Hoe denk jij over de financiële effecten van de Corona-crisis?

Sparen is zinloos…

Of liever gezegd: je geld op een spaarrekening zetten is zinloos. En dat zal nog wel even zo blijven. Afgelopen week besloot de Europese Centrale Bank (ECB) om maar weer een tijdje gratis geld aan de banken uit te gaan lenen. En als de banken het gratis en in grote hoeveelheden kunnen lenen bij de ECB, dan hebben ze onze bescheiden hoeveelheden geld niet zo dringend nodig. Dus hebben ze ook geen enkele reden om ons hogere spaarrente te geven als vergoeding voor het stallen van onze centjes.

Waarom de ECB dat doet? Omdat de economische groei in Europa weer afneemt. Niet alleen in Zuid-Europa, waar bijvoorbeeld de Italiaanse regering nou niet bepaald bezig is om de overheidsfinanciën en de economie op orde te brengen. Maar ook Duitsland, de altijd stabiele en betrouwbare motor van de Europese economie, zat in het laatste kwartaal van 2018 bijna tegen een recessie aan. Het land is erg afhankelijk van de wereldhandel, en daar blijft het nog steeds spannend dankzij de Verenigde Staten en China.

Bovendien is de inflatie vrij hardnekkig laag. Mijn lijfblad The Economist voorspelde daarom een week eerder al dat de ECB niet te lang zou wachten met het nemen van maatregelen. Helaas geldt dat dan weer niet in Nederland. Mede dankzij de verhoging van de BTW en de gestegen brandstofprijzen bedroeg de inflatie in Nederland 2,6%. De gemiddelde inflatie in Europa bedroeg 1,5%.

Dus… Zat jij te wachten tot jouw spaarrente weer gaat stijgen? Dan zul je nog wat langer geduld moeten hebben. Ik reken zelf in elk geval voor de rest van 2019 niet meer op verhoging van de spaarrente. Verlaging? Zou nog kunnen. Maar persoonlijk zou het mij verbazen als grote banken echt naar de 0,0% (of lager) zullen gaan. Ze zijn veel te bezorgd dat mensen dan wél gaan overstappen naar een andere bank. Voor mij persoonlijk maakt het niet heel veel uit. Ik heb niet veel geld op een spaarrekening staan, het meeste zit in beleggingen. Sparen, in de zin van minder geld uitgeven dan er binnenkomt, heeft uiteraard wel zin. Maar om er rendement uit te halen moet je wel iets anders doen dan het op een spaarrekening zetten.

Zelf heb ik erg gemengde gevoelens bij de stap die de ECB gezet heeft. Ik snap dat ze naar ‘het grotere plaatje’ moeten kijken en dat ze vooral een macro-economische verantwoordelijkheid hebben. Maar het neveneffect is wel weer dat spaarzaam leven niet beloond wordt, en dat de drempel om schulden te hebben en te houden nog steeds laag blijft (want lage rente op schulden). Dit moedigt veel mensen niet bepaald aan om te gaan sparen. En dat terwijl wij allemaal toch al moeite hebben om met geld om te gaan, waarbij Financieel Vrijer terecht opmerkte dat we ook de schuld graag buiten onszelf leggen, bij de maatschappij die gericht is op onmiddellijke bevrediging van iedere koopbehoefte. Ik vrees dat de ‘cheap-credit-bubble’, die we al een tijdje aan het oppompen zijn, nog wel iets groter gaat worden. Maar je weet wat het kenmerk is van bubbels: ooit knappen ze…

Welke invloed heeft de Europese Centrale Bank op jouw financiële gedrag?

Welkom in Bubbel-land

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft afgelopen week haar opkoopprogramma gehalveerd, maar ook met negen maanden verlengd. Daarbij hoort de verwachting dat de rente dus ook nog langdurig laag blijft.

Wat betekent dat? De spaarrente zal nog wel even ‘op nul’ blijven. Ook komt er extra ruimte om heel goedkoop geld te lenen. De hypotheekrente blijft in zo’n scenario vrijwel zeker tot het laatste kwartaal van volgend jaar erg laag. De woningprijzen zullen dus nog wel even blijven stijgen. Datzelfde geldt voor de aandelenbeurzen, want waar haal je anders je rendement vandaan? En over een jaar zijn we ons allemaal aan het verbazen over het barsten van de goedkoop-lenen-bubbel, vrees ik… Want die zagen we natuurlijk niet aankomen.

Wie kan er roet in het eten gooien? De ECB zelf natuurlijk, als ze toch weer af gaan wijken van dit plan. En de Verenigde Staten en China, als zij hun beleid aanpassen. Voor China ben ik niet zo bang, die hebben belang bij stabiliteit. Maar de Verenigde Staten en stabiliteit?

Hier overigens een interessant artikel over de historie van dit beleid van de ECB.

Wat denk jij van dit nieuwe rentebesluit?