Blog over (financieel) bewust leven

Label: data

Operatie Data Footprint

Je kunt wel zeggen dat ik de smaak te pakken heb. Nadat ik uitgebreid nagedacht heb over mijn privacy op internet ben ik aan de slag gegaan. Allereerst met mijn Gmail en de privacy-instellingen van de apps die ik gebruik. En ik heb ook geschreven over mijn strijd om de ommuurde tuinen van Google, Facebook, Apple en Microsoft te ontvluchten. Tenslotte heb ik ook gekeken naar mijn gebruik van Evernote. Maar daar blijft het niet bij. Mijn persoonlijke data footprint is een belangrijk onderwerp geworden voor mij.

In deze blogpost dan ook een overzicht van alle maatregelen die ik totnogtoe genomen heb, met de nodige achtergrondinformatie. En ook een overzicht van wat ik nog van plan ben. Deels zijn deze maatregelen al eerder genomen, maar meld ik ze voor de compleetheid van het overzicht. Maar grotendeels zijn ze onderdeel van de huidige Operatie Data Footprint.

Genomen Maatregelen

Mijn internetbrowser is vervangen. Ik ben gemigreerd van Google Chrome naar Mozilla Firefox. Dat was een eenvoudige stap. Ik kon al mijn favorieten uit Chrome automatisch importeren in Firefox. En ook Firefox ondersteunt synchroniseren over al je apparaten heen, dus ik heb op mijn laptop, smartphone en tablet dezelfde favorieten en instellingen. Ik ben erg tevreden over de snelheid en het gebruikersgemak van Firefox.

Voor het zoeken op internet ben ik overgestapt van Google naar DuckDuckGo. Deze zoekmachine garandeert dat ze je niet volgen en geen informatie over je verzamelen. Ik heb met mijzelf afgesproken dat ik eerst het veiliger alternatief gebruik, dus DuckDuckGo. Pas als ik daarmee niet kan vinden wat ik zoek, dan mag ik van mezelf ‘even terug naar Google’. Maar tot nu toe heb ik dat niet nodig gehad.

Mijn accounts en wachtwoorden staan nu opgeslagen in KeePass en zijn via de Strongbox app toegankelijk op mijn smartphone en tablet. Al mijn wachtwoorden worden nu met sterke beveiliging aangemaakt en beheerd. Overal waar mogelijk 2-factor authenticatie, vaak via een authenticatie-app op mijn mobiele telefoon. Daarvoor gebruik ik tegenwoordig Authy, waar ik eerder Google Authenticator gebruikte. Over de inrichting van KeePass heb ik een aparte blogpost geschreven. En Tweakers had onlangs een goed artikel over de toekomst van het wachtwoord, met een goed overzicht van maatregelen die je nu al kunt nemen.

Al mijn e-mail loopt nu via mijn eigen domein. Alle accounts zijn omgeschakeld vanaf mijn Gmail-adres. De accounts bij Microsoft, Google en Apple zijn er alleen nog vanwege de noodzaak voor toegang tot diensten (Office 365, AdSense en iCloud). Voor het bijhouden van mijn e-mail gebruik ik Mozilla Thunderbird als mailclient, met de Lightning add-on voor agendabeheer en TBsync voor de synchronisatie van mijn adresboek en agenda.

Mijn zoektocht naar het adresboek en de agenda heb ik uitgebreid beschreven in mijn blogpost over de ommuurde tuinen. Ik kom er zeker op terug zodra ik dit over kan brengen naar mijn eigen server. Vooralsnog is het in elk geval weg bij het vermijdbare Google, en staat het bij het vooralsnog onvermijdbare Apple.

Mijn router en firewall draaien al een tijdje op OpenWRT. Hoe dat zo gekomen is heb ik eerder in een uitgebreide (en veelgelezen) blogpost beschreven. Ik heb wel een nieuwe functie toegevoegd, namelijk het actief blokkeren van IP adressen via de firewall. Zo heb ik alle IP-adressen uit China geblokkeerd met een ‘geo-block’, en als ik in de log van mijn server zie dat er geprobeerd is om deze te benaderen wordt het betreffende IP-adres ook toegevoegd aan de blokkadelijst.

Mijn server is in dit proces een stuk belangrijker geworden. Met SSL en een VPN-verbinding is die goed beveiligd. Belangrijkste taak blijft het verzorgen van de dagelijkse back-up. Maar de bedoeling is ook zeker om mijn adresboek en agenda hier zo snel mogelijk onder te brengen!

Ergens in dit proces realiseerde ik me ook dat ik ooit in de eerste de beste synchronisatie-oplossing ben gestapt die ik kon vinden en die werkte voor mij. Ik draai SyncBack om mijn laptop te synchroniseren met mijn server. Maar ook die oplossing is closed source. Terwijl er ook open-source oplossingen zijn zoals FreeFileSync.

Verder heb ik kritisch gekeken naar mijn websites. Geldnerd draait op een eigen WordPress installatie bij mijn hostingprovider en is voorzien van extra beveiliging, die er onder meer voor zorgt dat de software en de plugins up-to-date blijven. Sowieso is het bijwerken van mijn software een wekelijks ritueel in Geldnerd HQ. Oude software met kwetsbaarheden is een belangrijke bron van beveiligingsproblemen. Daarnaast heb ik nog een andere website actief. Die draait op Joomla, ook een prima open-source contentmanagement-systeem. Maar wel iets ingewikkelder, en ik gebruik het minder vaak. Kennis over twee systemen bijhouden kost meer tijd dan kennis over één systeem. En standaardisatie maakt sites beter te onderhouden. Ik ben dus bezig om mijn andere website te migreren naar WordPress.

Verder heb ik documentatie gemaakt, oftewel uitgeschreven hoe ik bepaalde onderdelen van mijn netwerk heb ingericht en waarom. Verder maak ik nu zoveel mogelijk back-ups van de instellingen van bijvoorbeeld mijn router en servers. Daarmee zijn ze, mocht er ooit iets misgaan, snel weer te herstellen. Waar ik ook meer over nadenk: Het is fijn om jezelf afhankelijk te maken van specifieke software, maar hoe kom je er ooit weer vanaf? Zo heb ik me een tijdje geleden al gerealiseerd dat mijn spreadsheets prachtig zijn en me heel veel opleveren, maar dat ze er ook voor zorgen dat ik nog een tijdje aan Microsoft vastzit. Maar wat is mijn exitstrategie als bepaalde software wegvalt? Ook daar denk ik over na.

Open-source software

Een van de belangrijkste onderdelen van mijn ‘data footprint’ strategie is het gebruik van zoveel mogelijk open-source software (OSS). Dat is niet alleen omdat het meestal gratis is. Maar het heeft alles te maken met transparantie. Iedereen kan de broncode van OSS controleren. Dat verkleint de kans dat er verborgen achterdeurtjes of risico’s in de software zitten, en verbetert de kwaliteit van de software. Dat is iets dat ik extra belangrijk vind voor software die met mijn persoonlijke gegevens omgaat.

Jarenlang gebruik ik al naar volle tevredenheid GIMP voor het bewerken van foto’s en afbeeldingen, en Calibre voor het beheer van mijn e-book collectie. Filezilla wordt gebruikt voor het beheer van de ‘achterkant’ van mijn websites, en SumatraPDF als PDF-reader. En Mozilla Thunderbird is al heel lang mijn e-mail client, en die gebruik ik ook voor de agenda. En laat ik ook mijn router niet vergeten, die al vanaf dag 1 op OpenWRT draait. Ook de beveiligingscertificaten van mijn servers komen uit de open-source hoek, via Let’s Encrypt. Daar hoefde ik overigens weinig voor te doen, dat wordt gewoon ondersteund door mijn servers en was een kwestie van één druk op de knop.

Operatie ‘data footprint’ heeft deze collectie op een paar belangrijke punten uitgebreid. Als internetbrowser gebruik ik nu alleen maar Mozilla Firefox. En Keepass is mijn wachtwoordmanager. FreeFileSync heeft de synchronisatie van bestanden tussen mijn laptop en mijn server overgenomen van SyncBack. Drie essentiële functies die zijn overgenomen door OSS.

Nog te doen

Ik heb nog drie belangrijke applicaties die niet open-source zijn. Maar voor alledrie kijk ik naar open-source opties. Kansen liggen er nog bij de vervanging van Evernote, al is mijn eerste poging om over te stappen naar de open-source oplossing Standard Notes niet succesvol geweest. Verder gebruik ik nog Apple iTunes voor het beheer van mijn muziekcollectie en het maken van back-ups van mijn smartphone en tablet. Maar met de opkomst van streaming services gaat het bergafwaarts met de iTunes-alternatieven.

Tsja, en dan Office 365. Met dank aan mijn Excel spreadsheets met macro’s zit ik daar nog even aan vast. Met jaarlijkse abonnementskosten. Terwijl ik het best wel graag zou vervangen door LibreOffice, die eigenlijk ook alles doet wat ik nodig heb. Maar die spreadsheets….

En ik weet niet hoe het met jullie is, maar ik gebruik online kaarten en navigatiemogelijkheden dus best wel vaak. Om iets op te zoeken, een trip te plannen, dat soort dingen. Ik heb ook allerlei eigen kaarten. Met wandeltochten, zeilreizen, maar ook bijvoorbeeld met mooie locaties in het Verre Warme Land die ik niet wil vergeten. Maar ja, die kaarten staan wel weer bij Google. Een van de tips bij mijn vorige blog was om Google Maps te vervangen door OpenStreetMap. Dat ben ik serieus aan het onderzoeken. De conversie van mijn eigen kaarten lijkt vrij eenvoudig. Wat ik nog wel lastig vind is het vinden van een goede app voor OpenStreetMap op iOS. Want het grootste deel van mijn gebruik vindt op mijn smartphone plaats. En nee, ik ben niet meteen enthousiast over apps die door Russen of Chinezen gebouwd worden…

Onafhankelijk van Big Tech?

Hoe zit het dan met mijn afhankelijkheid van de traditionele grote ‘techreuzen’?

Bij Google gebruik ik alleen nog Maps en AdSense. Google Search komt alleen nog in beeld als de alternatieven niets opleveren. Mijn voorkeurszoekmachine is op alle apparaten nu DuckDuckGo. In mijn Google Dashboard heb ik zoveel mogelijk gegevens verwijderd. Ook Google Contacts en Google Agenda heb ik gewist, uiteraard nadat ik de gegevens heb overgebracht naar een nieuwe bestemming. Gmail is er alleen nog vanwege AdSense, en om het adres ‘gereserveerd’ te houden

Van de vrienden van Facebook gebruik ik alleen nog Whatsapp. Signal heeft de voorkeur, maar daar is helaas nog lang niet iedereen met wie ik contact heb van overtuigd..

Microsoft is nog onvermijdelijk vanwege het gebruik van Office 365 en Windows 10. Het gebruik van hun online OneDrive lijkt daardoor vooralsnog ook onvermijdelijk. Effectief heb ik hier een ‘lock-in’ totdat ik mijn spreadsheets ergens anders naartoe gemigreerd heb.

En Apple is onvermijdelijk vanwege mijn smartphone en tablet. Ik maak geen online back-up en ook mijn foto’s worden niet in de iCloud opgeslagen. Back-ups maak ik lokaal via iTunes, en die worden gesynchroniseerd op mijn server. Voorlopig staan bij Apple wel mijn adresboek en agenda.

Mijn afhankelijkheid is dus fors verminderd, maar helemaal vrij van Big Tech ben ik nog zeker niet!

Tenslotte

Het was een hele klus. Maar ik ben blij dat ik het gedaan heb. Het heeft me vooral verbaasd hoe naïef ik lang geweest ben met mijn eigen wachtwoordenbeleid. Goed, mijn wachtwoorden waren dan misschien niet ‘123456’ of ‘password’, maar heel erg ingewikkeld waren de meeste ook niet… De kans is een stuk kleiner geworden dat kwaadwillenden door te gokken of door een brute-force attack mijn accounts binnenkomen. Er zijn ook minder accounts om binnen te komen, dat helpt ook.

Tsja, en als dat me zou lukken, om die drie closed source pakketten te vervangen? Dan kan ik misschien ook maar beter stoppen met Microsoft Windows 10 en overstappen op Linux.

Heb jij voldoende aandacht voor jouw informatiebeveiliging en jouw privacy?

PS: Overdreven reactie? Kijk nog eens naar de uitzending van VPRO Tegenlicht van zondag 27 oktober 2019, over De Grote Dataroof.

Privacy is een luxe geworden

Met deze titel vertel ik jullie natuurlijk niets nieuws. Regelmatig lezen we over grote schandalen waarbij de privacy van ons, de eenvoudige en naïeve gebruikers, met voeten getreden wordt. Facebook en Cambridge Analytica, bijvoorbeeld. Als je op internet zoekt naar privacy-schandalen, dan vind je vooral verwijzingen naar dat ene grote sociale netwerk. Mede daarom heb ik enkele jaren geleden mijn Facebookprofiel al verwijderd. Maar ze zijn echt niet de enige. Google weet zo mogelijk nog meer van mensen. Als je niet oplet met je instellingen, dan kun je op een kaartje gewoon iedere plek zien waar je de afgelopen jaren geweest bent. Ze lezen mee met je e-mail, zodat ze je betere advertenties voor kunnen schotelen. Ja, ook hier in de marge van dit blog. En dan onlangs dat bericht dat Google-medewerkers meeluisteren met Nederlandstalige opnames. Ik ben vooral verbaasd dat mensen hier nog verbaasd over zijn.

Nog zo’n leuke. Een tijdje geleden ontstond er ‘lichte verontwaardiging’ toen ING bekend maakte te overwegen het betalingsverkeer van klanten te gaan analyseren om gerichte advertenties te kunnen tonen. En, nota bene op de dag dat de Autoriteit Persoonsgegevens laat weten dat dit wellicht in strijd is met de privacy-regelgeving, wordt duidelijk dat ABN AMRO en Rabobank dat al doen. Veel gedoe. Ik voel me dan behoorlijk machteloos, terwijl ik een beetje halfslachtig probeer om de ergste privacyschendingen buiten de deur te houden. Zoals het vermijden van ‘de cloud’. Want dat is gewoon een computer die eigendom is van iemand anders. En ‘gratis’ bestaat ook al niet.

Data Footprint

Zo af en toe neem ik mijn eigen ‘data-footprint’ eens onder de loep. Want mijn streven naar minimalisme strekt zich ook uit tot de digitale wereld. Dan denk ik dat ik heel erg mijn best doe, maar in de praktijk valt dat tegen. Dat komt ook omdat het gebruik van al die ‘gratis’ diensten wel heel erg gemakkelijk is. Ook ik maak er gebruik van. In het verleden had ik mailadressen bij alle grote dienstverleners, Yahoo, Hotmail en Gmail. Die eerste twee heb ik verwijderd, maar Gmail is nog steeds mijn ‘primaire’ adres voor nieuwsbrieven en online shopping, en het adres dat ik gebruik als inlognaam voor veel online accounts. En dat is natuurlijk al dom, want daarmee krijgt Google veel inzicht in mijn voorkeuren. Maar ondertussen heb ik wel weer een adres van Microsoft (want ik gebruik Windows 10), en ook van Apple (want voor mijn smartphone en tablet heb ik een Apple ID). Beide gebruik ik niet actief, maar ik ben er wel ‘bekend’. Voor ‘reguliere’ e-mail heb ik een adres op mijn persoonlijke domein, voornaam@achternaam.com. Dat adres heb ik al sinds 1999 of zo. Dat valt dan weer buiten het bereik van de grote datamonsters. Of dat hoop ik in elk geval.

Maar ook betaalde e-mail diensten zijn niet boven alle twijfel verheven. Er zijn allerlei aanbieders van beveiligde e-mail. Zelfs over ProtonMail, bekend sinds de affaire rond Edward Snowden, zijn twijfels sinds ze kapitaal uit Amerika aannamen. Zelf een mailserver runnen dan maar? Dat kan, maar vereist wel wat technische kennis. En gebruikersgemak is een ding, we zijn inmiddels allemaal gewend aan e-mail en ander gemak op onze smartphones.

Eigen server

Bij pogingen om mijn privacy te bewaken kom ik vaak uit bij mijn eigen server(s). Dubbel uitgevoerd en op twee verschillende locaties, dus redelijk goed beveiligd tegen dataverlies. Toegankelijk via beveiligde verbindingen via mijn firewall. Ze bieden me allerlei functionaliteiten die ik steeds meer gebruik. Ook het gebruik van open-source software is essentieel. Zo ben ik erg tevreden over OpenWRT, de software waar mijn router op draait. Zelden zo’n stabiel stukje software gezien, de enige keer dat de router ge-reset wordt is tijdens een update. Mijn servers gebruiken Virtual Private Network (VPN) verbindingen en zijn beveiligd met een SSL-certificaat. En mijn wachtwoorden beheer ik met KeePass, stuk voor stuk vervang ik mijn oude wachtwoorden door sterkere, door KeePass gegenereerde, wachtwoorden.

Wat kan ik doen?

Maar wat zou het betekenen als ik écht voor mijn privacy zou gaan? In elk geval zou ik dan Facebook en Google zoveel mogelijk moeten vermijden. Die eerste lukt al aardig, behalve dat vrijwel iedereen WhatsApp gebruikt. Dat is ook gewoon van Facebook, mensen, ze werken er zelfs aan om Messenger en WhatsApp dezelfde ‘achterkant’ te geven, dus maak je geen illusies over wat ze met je WhatsApp-gesprekken doen… Misschien, als ze volgend jaar advertenties gaan tonen in WhatsApp, dat meer mensen overschakelen op Signal. Nu voel ik me daar nog redelijk eenzaam…

Google mijden is nog lastiger, want die zit dieper in mijn ecosysteem. Zoeken gaat prima met DuckDuckGo. Google Maps vermijden vind ik vrijwel onmogelijk. De concurrentie biedt toch beduidend minder informatie, en het is ook gewoon het verplaatsen van jouw data footprint. Ook met mijn adresboek en privé-agenda zit ik een beetje klem. Mijn NAS heeft daar wel apps voor, maar die bieden toch beduidend minder functionaliteit. Ik kán dus wel van Google Contacts en Google Calendar af, maar wil ik dat wel? En dan zit ik ook nog steeds met dat Gmail-adres. Eigenlijk moet ik daar dan ook vanaf, maar dat betekent dat ik vrijwel overal mijn account moet wijzigen. En dat mailadres moet vervangen door een nieuw adres. Dat is nog een behoorlijke stap… Ik heb inmiddels wel een nieuw adres voor accounts, nieuwsbrieven en online aankopen aangemaakt. Gewoon lekker op één van de domeinnamen die ik bezit. Dus in elk geval buiten het bereik van Facebook, Google en Microsoft. Ik ga nog niet zo ver dat ik een eigen mailserver neerzet.

Tsja, en dan mijn webbrowser. Ik ben ooit overgestapt naar Chrome omdat het op dat moment de enige browser was die op al mijn apparaten dezelfde favorieten kon laten zien. En het was een efficiënte en snelle browser. Was, want tegenwoordig is het de grootste geheugenslurper op mijn laptop. En het geeft Google volledig inzicht in mijn surfgedrag, zelfs nu ze beweren dat je jouw zoekgeschiedenis kunt wissen. Maar tegenwoordig kan Firefox dat ook, synchroniseren over al mijn apparaten heen. Dus eigenlijk is dat een makkelijke keuze. Die heb ik dus onlangs doorgevoerd.

En ja, dan is er ook nog Evernote. Dat gebruik ik al jaren. Zo is vrijwel elk blogje dat hier verschijnt z’n leven begonnen met een werktitel en een paar steekwoorden in Evernote. Stuk voor stuk wordt door mij daar wel alle gevoelige informatie verwijderd. Ik bewaar er geen wachtwoorden meer. En ook de beveiligingsinformatie van mijn netwerk is verhuisd. Maar het blijft voorlopig wel de plek waar ik schrijf, aantekeningen en ideeën bewaar. Mijn digitale aantekenboekje.

Indirecte effecten

Zelfs als ik mezelf helemaal los weet te rukken uit de greep van de grote tech-bedrijven, dan zal dat overigens nog steeds maar beperkt effect hebben. Want steeds wanneer ik bijvoorbeeld een mailtje stuur naar een Gmail-adres, krijgt Google indirect toch weer een stukje informatie over mij. ‘We come in peace, resistance is futile…’ Ik weet het nog niet, kun je de grote dataverzamelaars überhaupt nog ontwijken?

Denk jij na over jouw privacy?

€ 192 bespaard

In mijn agenda stond al een tijdje een herinnering voor de verlenging van mijn mobiele telefoonabonnement. Geldnerd is een SIM-only gebruiker, en mijn huidige abonnement was in alle haast afgesloten toen mijn vorige Nederlandse nummer tijdens het verblijf in het Verre Warme Land spoorloos verdween.

Maar nu was ik al even aan het rondkijken. Data heb ik genoeg, vooral omdat die gratis verdubbeld is sinds mijn mobiele-telefoonprovider en onze internetprovider gefuseerd zijn, en ik dus ‘beloond’ word omdat ik bij beide klant ben. Maar ik wilde wel graag meer belminuten, want dat was erg karig (en kostte me dus de afgelopen periode regelmatig geld bovenop het abonnementstarief). En vooral: ik wilde zeker niet meer gaan betalen. Liefst minder uiteraard. Dat was nog een lastige, want als ik het vergelijk met een paar jaar geleden lijkt het er niet op dat de abonnementen goedkoper geworden zijn. O ja, en ik wilde ook wel graag bij de huidige provider blijven.

Afgelopen weekend heb ik mijn slag geslagen. Er was een kortingsactie waarbij de abonnementen met 50% korting werden aangeboden. Voor de hele looptijd. Dus ik heb een tweejarig abonnement afgesloten, met iets meer data (zo ‘weinig’ als in mijn oude abonnement is geen optie meer) die dus ook nog eens gratis verdubbeld wordt (Spotify streamen tijdens de dagelijkse treinreis, jippie!). En met onbeperkte belminuten. Dat is dan in deze categorie het instapabonnement, het kost me € 8 per maand minder dan mijn huidige abonnement. Oftewel, € 192 bespaard voor de komende twee jaar. Wie het kleine niet eert…

Het kan vast nog goedkoper. Maar mijn mobiele telefoon is mijn life-line, ik doe vrijwel alles digitaal. Dus daar neem ik geen risico’s mee. Een vaste lijn hebben we al heel lang niet meer. En over twee jaar kijken we wel of er nog wat te besparen valt.

Hoe is het met jouw telefoonabonnement?

© 2020 Geldnerd.nl

Theme by Anders NorenUp ↑