Beren(markt) op de weg…?

  • Berichtcategorie:Beleggen

Het eerste kwartaal van 2022 was niet heel fijn voor beleggers. En zoals verwacht is het tweede kwartaal niet veel beter. Ik schreef twee weken geleden nog over de huidige onzekere wereld. En afgelopen vrijdag kreeg de S&P 500 index dan officieel het predicaat ‘bear market’. Dat betekent dat de index meer dan 20% gedaald is vanaf het hoogste punt, eind vorig jaar. Zeven weken op rij is de S&P 500 lager gesloten, dat is niet meer voorgekomen sinds 2001. De NASDAQ index zit al langer in een ‘bear market’. Daar is meer dan 30% van af. Niet zo gek, de NASDAQ bevat veel technologie-aandelen en die zijn sterker gedaald dan gemiddeld. En onze eigen Nederlandse kneuterindex de AEX kan er ook wat van.

De eerste beleggers zijn al naar de uitgang gehold, hebben hun aankopen van het afgelopen jaar met verlies verkocht, komen nooit meer terug, en zullen de komende twintig jaar op verjaardagsfeestjes vertellen dat beleggen levensgevaarlijk is. Het is natuurlijk ook niet leuk om (papieren) winst te zien verdampen. Het menselijk brein werkt toch gewoon zo dat papieren verlies net zo erg voelt als echt verlies. Dat merk ik ook bij mijzelf.

De afgelopen dagen las ik verschillende interessante blogposts over de dalende aandelenmarkten. En dan bedoel ik niet de horoscopen waar sprookjesvertelster PorteRenee zich tegenwoordig (bij gebrek aan andere verhalen) mee bezig lijkt te houden. ‘Piekeraar‘ Luxe Of Zuinig schreef over de fluctuerende aandelenmarkt. En ook GroeiGeld gaf een inkijkje in de portefeuille na alle dalingen.

Zelfs Mr. Money Mustache (MMM), toch één van de grondleggers van de FIRE-beweging, werd wakker uit zijn FIRE-slaap en verwelkomde de huidige daling van de aandelenmarkten. En ik ben het met hem eens. Het werd ook eens een keer tijd. Ik zit er zelf ook al jaren op te wachten. Al in 2016 was ik er van overtuigd dat de Grote Daling had ingezet. In 2020 werd ik vervolgens alsnog overvallen door de Corona Crash. En nu is er dan de Bear Market van 2022.

MMM heeft een interessant staatje in zijn blogpost staan. Met daarin alle ‘bear markets’ sinds het begin van deze eeuw. Ik heb ‘m ook maar even vertaald en van wat Nederlandse duiding voorzien.

PeriodeOorzaakDaling
(piek naar bodem)
Duur
(maanden)
Maart 2000 – September 2001Dot-Com Crash-/-36%18
Januari 2002 – Oktober 2002Dot-Com en Huizenmarkt-/-34%9
Oktober 2007 – November 2008Grote Financiële Crisis-/-52%14
Januari 2009 – Maart 2009Grote Financiële Crisis II-/-28%2
Februari 2020 – Maart 2020COVID Crash-/-34%1
Mei 2022 – ????De Russen, Inflatie en meer…-/-20% tot nu??
‘Bear Markets’ van de S&P500 sinds het jaar 2000. Bron: Mr. Money Mustache.

MMM constateert terecht dat je, als je jonger dan 40 bent, zeer waarschijnlijk nog geen grote daling van de aandelenmarkten hebt meegemaakt. De COVID Crash was immers van zeer korte duur. Opa Geldnerd heeft elke crash sinds 1987 als actieve belegger meegemaakt. Maar pas de afgelopen jaren lukt het me ook echt om stil te blijven zitten zonder slapeloze nachten. En dan nog geef ik alleen maar een garantie tot vandaag, ik ben immers ook maar een mens.

Als je kijkt naar de ‘bear markets’ van deze eeuw dan is de kans groot dat we de bodem nog niet bereikt hebben. En als dit echt een Grote Beer is (zoals de Grote Financiële Crisis van 2007/2008 en de Dot-Com Crash van 2000 / 2001) dan kan het ook zomaar nog eens één à anderhalf jaar duren voordat de echte bodem bereikt is. Met tussendoor misschien nog wel wat kortere periodes van stijging (‘bear market rally’), maar daarna toch steeds weer een nieuwe daling met een lagere bodem.

En ja, dat duurt heel lang als je nu al nerveus bent. Of als je moet verkopen. Ik vind de blogpost van MMM wat dat betreft ook heerlijk relativerend. En mijn eigen uitgangspositie is niet slecht. Ten opzichte van 1 januari 2022 is mijn portefeuille, die wereldwijd gespreid is, pas 7% gedaald. En vanaf het huidige punt mag de portefeuille nog ruim 35% dalen voordat ik uitkom op een portefeuillewaarde die lager is dan mijn totale inleg.

En zelfs als dat gebeurt: ik geloof niet dat ‘alles nu anders is’ (want dat wordt bij iedere crisis beweerd). Het gaat om tijd. Ik blijf gewoon zitten waar ik zit. Het wordt pas echt verlies als je jouw beleggingen verkoopt voor een lager bedrag dan waar je ze voor gekocht hebt. En ondertussen ga ik gewoon door met inleggen en bijkopen. Morgen ook weer. Inmiddels koop ik mijn favoriete ETF VWRL ruim 10% goedkoper bij dan op de piek. Per 10 aandeeltjes kan ik er met dezelfde inleg dus eentje extra kopen. Ik hoop echt dat ik dit gevoel van rust vast kan houden!

Hoe nerveus ben jij?

Kriebels op de beurs?

  • Berichtcategorie:Beleggen

Ik schrijf weer eens over de beurs. En wijs dus graag eerst naar mijn Disclaimer. Want dit blog is niet bedoeld als beleggingsadvies, maar alleen om jullie mee te nemen in mijn eigen gedachten en hersenspinsels.

Geldnerd is een luie belegger. Breed gespreide ETFs met lage kosten zijn hier de favoriet. Op die manier volg ik ‘de markt’ op de voet. Naar boven, maar ook naar beneden. Want dat is de enige zekerheid die je als belegger hebt. We zijn natuurlijk verwend met vrijwel eindeloos stijgende beurzen sinds de financiële crisis van 2008 / 2009, met (terugkijkend) alleen een klein ‘blipje’ in het eerste kwartaal van 2020 bij de start van de coronapandemie. Maar ooit gaat de beurs weer langdurig en groots naar beneden. In mijn achterhoofd houd ik rekening met een daling van 40 tot 50 procent. Die op elk moment kan starten.

Het jaar 2022 is wat dat betreft enerverend gestart. Het begon de eerste week van januari al goed, toen uit de notulen van de meest recente vergadering van het Amerikaanse stelsel van centrale banken (de FED) bleek dat het ze menens was om het beleid op korte termijn te ‘verkrappen’, te stoppen met het in de markten pompen van meer geld, en dat er zelfs al werd gesproken over het afbouwen van de obligatieportefeuille. Dat ging veel verder dan waar de meeste beleggers op rekenden, en leidde tot rode cijfers op de meeste beurzen. De berichten over stijgende rente en oplopende inflatie buitelden over elkaar heen. Het leidde tot stuiterende koersen. Dagen met procentjes eraf werden afgewisseld door dagen met procentjes erbij. Als je de beurs volgt zou je er zenuwachtig van kunnen worden.

In de laatste week van januari begon de oplopende spanning tussen Rusland, de NAVO en de Oekraïne ook op de zenuwen van de beurshandelaren te werken. Onzekerheid is zelden goed voor de koersen, en ook dat leidt dan weer tot dalende koersen.

S&P500 index 2022 t/m 18 februari. Bron: Yahoo Finance.

De tienjaarsrente op Amerikaanse staatsobligaties is ondertussen behoorlijk opgelopen en heeft zelfs al boven de 2,0% gestaan. Dat is iets wat in Europa nog niet aan de hand is.

Rente op Amerikaanse 10-jaars staatsobligaties 2022 t/m 18 februari. Bron: Yahoo Finance.

Ruim een jaar geleden schreef ik al dat we volgens mij in een monetaire bubbel leefden. De bubbel van gratis geld, die de normale markt verstoort. Door de acties van de FED wordt duidelijk dat dit tijdperk ten einde aan het komen is. De Europese Centrale Bank hobbelt daar maar een beetje lafjes achteraan, en is sowieso veel minder relevant voor het sentiment op de belangrijke aandelenbeurzen. De onzekerheid of er inderdaad een oorlog met Rusland komt, en de onzekerheden die corona nog steeds veroorzaakt in de economie en de samenleving, zorgen voor extra zenuwen.

Hollen naar de uitgang dan maar? Dat zal voor veel (pas begonnen) beleggers de natuurlijke reactie zijn. Alles (met verlies) verkopen, de schamele restanten op een spaarrekening zetten of cryptovaluta kopen om nog meer verlies te maken, en de komende tien jaar op verjaardagsfeestjes vertellen dat beleggen echt levensgevaarlijk is en dat mensen er nooit aan moeten beginnen. Zo gaat het meestal, toch?

Of is dit gewoon een terugkeer naar normaal? Gratis bestaat niet, en gratis geld dus ook niet. Gezonde rente is heel OK. De arbeidsmarkt vertoont geen tekenen van crisis, er zijn meer vacatures en minder werklozen dan ooit. Tijd voor een goede correctie op de beurzen?

Wie het weet mag het zeggen. Geldnerd weet het in elk geval niet. Ik ben geen waarzegger, deskundige, of financieel adviseur. Ik ben gewoon een luie belegger met een buy-and-hold strategie. Er wordt hier dus niet in paniek verkocht, en gewoon elke maand bijgekocht voor de gewenste verdeling van mijn portefeuille. Gewoon de rit uitzitten. Ook als de beurs met 50% daalt. Dat trekt wel weer bij. En ondertussen blijf ik elke maand (goedkoper) bijkopen.

Elk weekend wordt mijn beleggingsspreadsheet bijgewerkt. Afgelopen weekend stond mijn portefeuille 3,9% lager dan op 1 januari. Dat is nog steeds 66,6% hoger dan de totale inleg die ik sinds 1 januari 2013 gedaan heb (dat was 74,2% op 31 december 2021). Als ik het afzet tegen de ontwikkeling van mijn portefeuille in de afgelopen vijf jaar dan is deze hectische periode sinds 1 januari nauwelijks relevant te noemen. Maar ooit gaat er weer een keer 40 of 50 procent van af.

Zelf heb ik dus op dit moment nog geen last van kriebels op de beurs. Gelukkig maar. Begin 2016 had ik die namelijk wel. Ik verkocht vrijwel al mijn aandelenposities en ging zitten wachten op de correctie die ik verwachtte en die niet kwam. Terugkijkend is het één van mijn domste financiële beslissingen ooit geweest. Pas in september 2016 durfde ik weer voorzichtig in te stappen. Dat ik nu geen kriebels heb is voor mijzelf een signaal dat ik daarvan geleerd heb. Maar de tijd zal leren of dat inderdaad het geval is.

Krijg jij al kriebels op de beurs?

Zichtbare financiële effecten

Na de persconferentie van zondagavond kregen we een toespraak van de minister-president op maandagavond. Iets wat niet meer was voorgekomen sinds 1973, toen Geldnerd een heel klein peutertje was en premier Joop den Uyl het land toesprak over de eerste oliecrisis. Dan weet je dat je in een crisis zit met hoofdletter C.

Dat duurt in elk geval nog tot 6 april. Een bijzondere situatie die ik nog nooit heb meegemaakt, en die grote financiële consequenties zal hebben. Hele bedrijfstakken hebben wekenlang geen omzet. Kosten zullen (groten)deels wel doorlopen. Dat gaat leiden tot een cash crunch, een gebrek aan liquiditeit. In gewone mensentaal: te weinig geld op de bank om de rekeningen te betalen. De nummer één oorzaak van faillissementen, als er geen aanvullende hulp beschikbaar komt. Deels zal de omzet daarna wel ingehaald worden, maar deels ook niet. Eten doe je maar een paar keer per dag, en maar weinig mensen zullen straks ineens twee keer zo vaak uit eten gaan. Die omzet van de restaurants is dus weg, besteed aan maaltijden (en extra toiletpapier) in de supermarkt. Dat geldt voor meer branches. ZZP’ers en consultants kunnen na deze crisis niet ineens twee keer zoveel uren gaan maken om de gemiste omzet weer in te halen.

En dat alles in een economische omgeving die al te maken had met een lagere economische groei. Europa sukkelt voort, en de rente bij de Europese Centrale Bank (ECB) is al zwaar negatief. Dat geeft erg weinig ruimte voor maatregelen om de economie te stimuleren, en al helemaal niet als mensen de deur niet uit mogen/durven en veel plekken waar mensen normaliter hun geld uitgeven gesloten zijn. Zondagavond kwam er wel een drastische gecoördineerde actie van de grote centrale banken. De Amerikaanse Federal Reserve verlaagde de rente naar 0,00% – 0,25%, en er kwam een groot ‘quantitative easing’ programma van US$ 700 miljard. Ook werden er grote credit swap lines opengesteld tussen de belangrijkste centrale banken. In Europa had de Europese Centrale Bank natuurlijk weinig ruimte meer omdat die maatregelen al ingezet waren, maar ze deden wel mee met de swap lines. Allemaal bedoeld om het liquiditeitsprobleem op macro-economisch niveau te voorkomen.

En dan ook dat enorme steunpakket dat de regering dinsdagavond aankondigde. De overheid springt blijkbaar altijd bij. In 2008 bij de banken, en nu bij iedereen. Dat vind ik ergens toch wel een geruststelling voor ons als beleggers. Het beperkt het risico. Alleen gaat de buffer in de staatsschuld, die we sinds de vorige crisis hebben opgebouwd, er nu wel weer in één keer doorheen. Hopelijk hebben we snel weer 10 jaar economische voorspoed om een nieuwe op te bouwen. Het kabinet wil niet dezelfde fout maken als tijdens de vorige crisis. Toen bezuinigde de overheid heel zwaar, waardoor het consumentenvertrouwen verder onderuit ging en de recessie (naar mijn mening) langer en dieper werd dan nodig.

Zal er na afloop van deze crisis dan wel echt iets veranderen, of zakken we gewoon weer af naar ons normale levens- en consumptiepatroon? Ik denk (vrees) dat laatste. Hoeveel hebben we nu echt geleerd van de vorige crisis? De banken hebben iets meer buffers, er zijn iets strengere regels voor hypotheken. Maar verder kan ik niet zo heel veel opnoemen. Er zijn iets meer mensen die financiële onafhankelijkheid nastreven, maar dat is nog steeds maar een marginale beweging (echt waar, collega’s!). Ik denk dat we alles snel weer willen vergeten en overgaan tot de orde van de dag. En eigenlijk is dat maar goed ook. Want dan wordt er weer vrolijk geconsumeerd, groeien de bedrijven weer, en stijgen de aandelenkoersen (en de dividenduitkeringen).

Daar zitten we dan als wereld. Twaalf jaar na de vorige economische schok is er een nieuwe. En deze is weer heel anders. In 2001 was het de gebakken lucht van de internetbubbel, en in 2008 waren het de rommelhypotheken. Anno 2020 is het een virus dat de economie een zetje geeft. Heel verschillende aanleidingen, maar elke keer wel met grote financiële effecten. Ik ben alvast benieuwd wat de aanleiding gaat zijn voor de volgende crisis. En die mag van mij best weer een jaar of 10 op zich laten wachten.

Hoe denk jij over de financiële effecten van de Corona-crisis?

Je kunt er niet tegen werken

Nog steeds zijn er chaotische taferelen op de beurzen. Nog nooit is de stemming zo snel omgeslagen. In de media en bij heel veel andere financebloggers heb je er al heel veel over kunnen lezen. De langste bull market tot nu toe is ten einde en we hebben nu een bear market. Nogal abrupt, op 9 maart vierde de bull market z’n 11e verjaardag, en 2 dagen later was het voorbij. Calculated Risk, één van mijn favoriete Amerikaanse economische blogs, is zelfs (voor het eerst sinds 2006) in verhoogde staat van recessie-waakzaamheid gegaan. En we hebben een pandemie. Maar ik ga niet schrijven over het Corona-virus en alle tips herkauwen die je elders ook kunt lezen. Ik probeer hier immers een serieuze financiële blog neer te zetten.

Inmiddels is het meer dan 35 jaar geleden dat Geldnerd (mini-Geldnerd) z’n eerste aandeeltje kocht. De ‘Zwarte Maandag’ crash van 1987 was de eerste waarin hij, als middelbare scholier toen nog, een deel van zijn vermogentje zag verdampen. Mijn papieren verlies nu is een veelvoud van het verlies toen. Al was het destijds procentueel nog net iets groter… Ik zeg bewust ‘papieren verlies’. Want ik zou het geld pas echt kwijt zijn als ik mijn portefeuille nu verkocht. Maar dat doe ik niet. Ik doe nog steeds niets.

Het gaat wel hard nu. Van het gat tussen mijn inleg en de actuele waarde is nu 2/3 weg. In drie weken tijd. Mijn portefeuille zat dit weekend 25,1% van z’n piekwaarde, en die was 4 weken geleden. Maar ik ga gewoon door met ademhalen, het trekt wel weer bij. En ja, dat kan een paar jaar duren. De enige manier om echt verlies te maken is nu verkopen als je in het rood staat. Heb je tijd, en heb je het geld niet nodig, laat het lekker op de beurs staan. Dat roepen we al jaren, nu is de echte test voor alle beleggers en finance-bloggers. Het went nooit, zo’n daling van de beurs, en ik heb er al een aantal meegemaakt. 1987, 2001, 2008… Het voelt altijd als jammer. Maar het is de enige zekerheid voor lange-termijn beleggers: af en toe moet je even een deel van je papieren winst inleveren. Of je hele winst en nog wat.

Zelf ben ik op dit moment weer terug waar ik eind maart 2019 was, qua portefeuillewaarde. Maar mijn portefeuille staat dus nog steeds hoger dan mijn totale inleg. Ik heb dus nog steeds ‘papieren winst’. In dit tempo duurt dat overigens niet lang meer. We zullen zien wat deze week weer brengt. Er is trouwens een treffende overeenkomst tussen zeer goede en zeer slechte dagen op de beurs. Op beide dagen denk ik af en toe: ‘daar kan ik met mijn gewone baan niet tegenaan werken’.

Ik ga je niet vertellen wat je moet doen. Daar ben ik niet zo van, daar zijn andere bloggers veel beter (belerender) in dan ik. Ik ga je wel vertellen wat ik doe en waarom. Geldnerd neemt zijn lezers serieus, en ik ga er in elk geval van uit dat jij wijs genoeg bent om je eigen financiële besluiten te nemen. Ik doe nog steeds niets. Ik blijf gewoon rustig zitten. Als mijn salaris volgende week weer gestort wordt maak ik gewoon het gebruikelijke bedrag over naar mijn beleggingsrekening. En ik ga gewoon weer bijkopen volgens het advies dat mijn beleggingsspreadsheet geeft, om dichter bij de gewenste verdeling over fondsen te komen. Ik ga, met andere woorden, gewoon door met het plan dat ik al jaren uitvoer.

Wat ik niet ga doen: uitgebreid bijkopen. Daar heb ik de vrije cash niet voor. Soms vind ik dat wel jammer. Maar als ik wel veel contanten zou hebben, dan was er teveel geld dat heel lang niets staat te doen. Dus het is eigenlijk maar goed dat het is zoals het is. Ik ben nu wel extra blij met onze tweesporenstrategie: elke maand inleggen op de beleggingen én elke maand extra aflossen op de hypotheek. Want die laatste levert ook in slechte beursmaanden een positief rendement op. #teamlagelasten

En ik heb nog een handelingsperspectief in mijn portefeuille zitten. Als de beurs (en mijn portefeuille) echt 40-50% daalt dan verkoop ik wellicht mijn obligaties, en wil ik van het vrijkomende bedrag aandelen-ETFs kopen. De obligaties houden tot nu toe redelijk stand, al was er afgelopen week wel een omslagpunt. Of misschien doe ik dat ook wel niet. We zullen zien.

Voor iedereen die er van overtuigd is dat het deze keer anders is? Ik denk het niet (en JL Collins is het met me eens). En als dat wel zo is dan (1) merken we dat pas op langere termijn en (2) maakt het niet zo heel veel uit waar je je geld hebt zitten en hoe het belegd is. Geld kun je niet eten. Toiletpapier overigens ook niet. Als er ooit nog iemand in mijn bijzijn beweert dat Nederlanders een nuchter volkje zijn, dan zal ik ze herinneren aan deze periode. Voor de niet-financiële aspecten van de huidige crisis kan ik je overigens deze mooie blog van Van Her Naar HOT van harte aanbevelen!

Heb jij al gehamsterd?