Blog over (financieel) bewust leven

Label: bear market

Wat als de beurs echt gaat dalen?

De beurzen stijgen alweer sinds maart 2009, met af en toe een kleine correctie tussendoor. Mijn portefeuille verbreekt dan ook het ene hoogterecord na het andere. Ik merk dat ik daar nerveuzer van wordt dan van een correctie zoals we in het laatste kwartaal van 2018 hadden…. Want inmiddels ben ik best een eind op weg naar financiële onafhankelijkheid. Ik heb dus ook meer te verliezen bij een correctie of een crash dan 10 jaar geleden.

De eerste vraag die dan bij mij opkomt, is of ik niet ‘teveel in aandelen’ zit? Dat is tegenwoordig best een goede vraag. Ik heb een buffer met contant geld die genoeg is om enkele maanden van te leven, met daarop wat ‘speciale potjes‘. De rest van mijn geld zit in beleggingen en in het huis, ondermeer door de versnelde aflossing. Iets minder dan 50% van het vermogen zit op dit moment in het huis, en ongeveer 50% zit in de beleggingen. Van mijn beleggingen zit 12% in obligaties, de rest in aandelen (via ETFs). Het rendement op de obligaties is niet best, en ik verwacht dat dat voorlopig zo blijft. Bovendien beschouw ik de obligaties en het huis als relatief ‘veilige’ beleggingen. Dat is relatief, dat weet ik ook wel, en zeker het huis is niet eenvoudig ‘even snel’ in contant geld om te zetten.

En omdat ik meer te verliezen heb, denk ik ook wel eens na over de mogelijkheden om mijn verlies te beperken. Want sommige mensen zitten zelfs op een stevige beurscorrectie te wachten om hun eigen rendement te verhogen.

De vorige ke(e)ren

De vorige crisis op de aandelenbeurzen begon eigenlijk in oktober 2007. De S&P500 stond toen op z’n hoogste stand sinds de voor-voorgaande crisis, 1.565,15 punten. Anderhalf jaar later, op 9 maart 2009, stond de S&P500 op z’n dieptepunt van 676,53 punten, ruwweg het gebied tussen de twee verticale lijnen in onderstaande grafiek. Een daling van 56,8%. Sindsdien is de beurs ongeveer verdrievoudigd. De voor-voorgaande crisis, een gevolg van de dot-com bubbel, leidde ook tot een daling van de S&P500 van ongeveer 50%.

Bron: finance.yahoo.com

Wat als?

Wat zou het effect zijn als dat nu weer zou gebeuren? Wat gebeurt er met mijn portefeuille en met mijn emotie als er weer een crisis komt, als de aandelenmarkt weer 50% daalt. De vraag is niet of het gebeurt, maar wanneer. En wat zou ik kunnen doen om het verlies te beperken, of in elk geval mijn inleg veilig te stellen? Laten we dat eens gaan verkennen. In onderstaand model gebruik ik fictieve cijfers, maar ik heb de exercitie uiteraard ook gedaan met mijn eigen portefeuille.

Het model opbouwen

In deze situatie gaat het even niet om rendement. Ik kijk naar de totale waarde van de portefeuille, in relatie tot de totale inleg die je gedaan hebt om die portefeuille op te bouwen. De aanname hierbij is dat de portefeuille een goede afspiegeling is van de markt.

Stel, je bent eind 2009 begonnen met inleggen. Elke maand maak je € 500 over naar je beleggingsrekening, en daar koop je dan een breed gespreide ETF zoals VWRL voor. Eind 2019 heb je dan 10 jaar x 12 maanden x € 500 ingelegd, in totaal € 60.000. En stel ook dat je portefeuille nu € 100.000 waard is, door alle koersstijgingen van de afgelopen 10 jaar. Je volgt een ‘buy-and-hold’ strategie (kopen en vasthouden).

De crisis begint

Stel dat de beurs morgen begint met dalen. Niet in één keer, maar gewoon stapsgewijs. Soms weer een beetje omhoog, maar dan ook weer iets verder naar beneden. Dat gaat zo de komende anderhalf jaar door. En medio 2021 staat de beurs 50% lager dan nu.

Nu wordt het even ingewikkeld. Want in die anderhalf jaar heb je, als het goed is, nog wel elke maand € 500 ingelegd. Dat is ook alweer € 9.000. Maar dat negeren we even, we gaan even uit van de €60.000 inleg en de € 100.000 portefeuille die je hebt op het moment dat de markt piekt.

Scenario 1 – We doen niets

Je bent een stoere belegger, en de strategie heet niet voor niets kopen en vasthouden. Dus je blijft rustig zitten op je portefeuille. Medio 2021 heb je dan nog € 50.000 over. De helft van je piekbedrag van € 100.000. Maar ook € 10.000 minder dan je totale inleg tussen 20019 en 2019. 20 maanden inleg van € 500. Maar goed, dat trekt in de jaren daarna wel weer bij, toch? En in de praktijk heb je meer ingelegd, namelijk € 69.000. Maar ook daar ben je een deel van kwijtgeraakt. Hoeveel precies hangt een beetje af van de manier waarop de beurs in die anderhalf jaar gedaald is, maar laten we even uitgaan van de helft. Dan heb je nog € 54.500 over van je inleg van € 69.000.

Scenario 2 – Stapsgewijs verkopen

Eén van de strategieën waar ik over nadenk is het stapsgewijs verkopen van een deel van mijn portefeuille. Wat ik daarvoor nodig heb is een objectieve ‘trigger’. Wat is het signaal dat af moet gaan voordat ik deze strategie in werking zet? Dan kan ik het namelijk automatiseren. Dat haalt voor mij de emotie eruit. En zorgt dat ik minder gekke dingen doe. Zo doe ik dat met mijn maandelijkse betalingen, en zo doe ik dat het liefst ook met mijn beleggingen.

Hiervoor heb ik teruggekeken in mijn eigen portefeuille van de afgelopen 7 jaar, sinds het begin van mijn huidige portefeuille op 1 januari 2013. De grootste correctie in mijn portefeuille vond plaats tussen eind september 2018 en eind december 2018, en bedroeg -/-9,1%. Het vervelende is natuurlijk dat je nooit weet of zo’n daling het begin is van een echte crisis, of dat het een ‘kleine, tijdelijke’ correctie is die weer bijtrekt. Eind 2018 was het gelukkig dat laatste, maar ik herinner me dat veel mensen erg zenuwachtig werden. Bij mij viel dat wel mee gelukkig.

Maar stel nou eens dat ik 10% als ‘trigger’ neem. En met die 10% bedoel ik: De totale waarde van mijn portefeuille staat 10% beneden de hoogste waarde ooit. Een variant op de stop loss order, maar dan op het niveau van mijn hele portefeuille. Zodra de trigger afgaat, verkoop ik een bepaald deel van mijn portefeuille. En dat blijf ik doen zolang de daling van de beurs duurt. Dus na elke volgende 10% waardedaling verkoop ik weer een bepaald deel van mijn portefeuille. Wanneer zou ik dan mijn inleg veilig gesteld hebben?

Dat heb ik uitgewerkt in onderstaande grafieken. Ik ga er daarbij van uit dat de daling van de beurs gelijkmatig verdeeld verloopt, tussen maand T=1 en maand T= 18. En ik test verschillende scenario’s om te bepalen welk deel van mijn portefeuille ik steeds moet verkopen, variërend van 5% per keer tot 25% van de actuele waarde per keer. En elke keer is de trigger dus een daling van de portefeuille met 10% ten opzichte van het vorige verkooppunt. De eerste verkoop wordt getriggerd door een daling van 10% ten opzichte van de piekwaarde.

Verkoopstrategie bij inleg € 60.000 en piekwaarde € 100.000

In alle vier de scenario’s voer ik in die anderhalf jaar 5 verkooptransacties uit, in maand 4, 8, 11,14 en 17. Maar de omvang van die verkopen verschilt nogal. Daardoor verschilt ook het eindresultaat. In het scenario met verkopen van 25% per keer heb ik aan het eind nog maar een kleine portefeuille over, maar wel een groter bedrag aan cash veilig gesteld. Het gaat om het totale resultaat. Wat is de waarde van de veiliggestelde cash plus mijn resterende portefeuille? En hoe verhoudt die zich (1) tot de inleg van € 60.000 en (2) tot het scenario Niets Doen, waarbij ik nog € 50.000 over heb? Dat zie je in onderstaande grafiek.

Resultaat bij verkoopstrategie bij inleg € 60.000 en piekwaarde € 100.000

Wat me opvalt is dat (ten opzichte van het scenario Niks Doen) elk verkoopscenario dat ik getest heb een beter eindresultaat oplevert. Dat varieert van € 4.400 bij het scenario waarbij ik 5% van de portefeuillewaarde per transactie verkoop, tot ruim € 18.000 bij het scenario waarbij ik 25% van de portefeuillewaarde per transactie verkoop. Ten opzichte van de inleg moet ik al hogere percentages per transactie verkopen om ‘in de plus’ te eindigen, daarvoor moet ik 20% per keer verkopen. Maar dat zou natuurlijk anders zijn bij een andere verhouding tussen de piekwaarde en de inleg. Bij een inleg van € 60.000 en een piekwaarde van € 120.000 eindig ik ten opzichte van de inleg al ‘in de plus’ als ik 10% per keer verkoop, dat zie je in onderstaande grafieken.

Verkoopstrategie bij inleg € 60.000 en piekwaarde € 120.000
Resultaat bij verkoopstrategie bij inleg € 60.000 en piekwaarde € 120.000

Scenario 3 – Opties als verzekering?

Ik heb er ook nog even over nagedacht om opties in te zetten als verzekering tegen een beurscrisis. Amber Tree Leaves heeft hier een interessante presentatie over gegeven op FIN-X in september 2019. Lastig is hierbij dat ik een aantal ETFs in portefeuille heb, en een optie moet je ook een expiratiedatum geven. Het voordeel van de verkoopstrategie uit scenario 2 is dat die werkt ongeacht het moment waarop de beurs begint te dalen. Voor VWRL heb ik geen optie-informatie kunnen ontdekken.

Slotgedachten

Mijn denken over de verkoopstrategie is nog niet klaar. Zo ben ik nog aan het overwegen welk deel van mijn portefeuille ik als eerste zou gaan verkopen. Mijn eerste gedachten zijn dat dit niet de dividendfondsen moeten worden, die leveren ook bij een lagere beurs nog passieve inkomsten op.

En een ander puntje… Eruit stappen is één ding, maar wanneer stap je er weer in. Je mist time-in-the-market, en ook een eerste stukje van de stijging. Ik kan nog geen signaal verzinnen om dan weer in te stappen.

Wat zeggen anderen?

Ook andere bloggers denken na over wat ze zouden kunnen doen als (wanneer) er een nieuwe beurscrisis komt. In april schreef Groeigeld erover. In diezelfde maand stelde Kaskoe zichzelf een aantal vragen, ik wacht met smart op zijn vervolgverhaal. En Financieel Vrijer schreef over het besluit om afscheid te nemen van een specifiek aandeel.

Wat is jouw strategie als er een echte beurscrisis komt?

Gewoon doorgaan

Toch even een berichtje in deze donkere beleggingsdagen voor de Kerst. Ik vertel de meeste lezers niets nieuws als ik zeg dat de afgelopen periode op de beurs een achtbaanritje is. De koersen duiken stevig naar beneden, er is in elk geval sprake van een correctie (>10% beneden het hoogste punt) en we komen zelfs in de buurt van Bear Market (>20% beneden hoogste punt). J.L. Collins schreef er al over in zijn kerstwens.

De grafiek van de S&P500 lijkt in vrije val. Maar, om te relativeren, we zitten nu weer op het punt waar we in mei 2017 ook zaten.

S&P500 5 jaar, bron finance.yahoo.com

Ik download elke week de actuele cijfers van mijn aandelenboer, en ook daar was de afgelopen week niet best. Het was de grootste daling in één week tijd ooit. Dat is ook niet zo vreemd, want ik stort elke maand bij. Een daling van 5% nu is in absolute termen veel groter dan diezelfde procentuele daling 5 jaar geleden zou zijn geweest.

En eigenlijk valt de schade mij nog mee, als ik kijk naar mijn portefeuille in vergelijking met de S&P500.

Wat ik ga doen? Niks. Gewoon doorgaan met elke maand inleggen. Ik ga niet extra bijkopen, want daar heb ik de vrije ruimte niet voor. Al mijn geld is al optimaal voor mij aan het werk. En misschien win ik de Staatsloterij wel op 31 december. Dan kan ik begin januari natuurlijk wel extra inleggen…

Blijf jij ook rustig in de achtbaan zitten?

Koopjes jagen!

Nee, maak je geen zorgen. Geldnerd is niet aan het funshoppen geslagen. En ook wordt er niet driftig gezocht in de uitverkoop. Dat soort dingen zijn aan mij niet besteed.

Ik heb het natuurlijk over de aandelenmarkten. Die laten de afgelopen periode een iets andere beweging zien dan waar we de afgelopen 9 jaren aan gewend geraakt zijn. Neerwaarts. Al die arme mensen die afgelopen jaar pas zijn ingestapt zullen nu vast en zeker peentjes zweten. Sommigen verkopen misschien alweer. Tot vreugde van hun bank en/of adviseur: twee keer transactiekosten!

Vroeger zou ik nu nadenken over bijkopen, maar het waarschijnlijk niet durven. Meerdere malen per dag naar het financiële nieuws kijken, op zoek naar ‘signalen’ om mijzelf te overtuigen dat het een goede gelegenheid was om ‘in te stappen’. Om een deel van mijn spaargeld actiever in te gaan zetten, op zoek naar een ‘financiële klapper’. Maar daar heb ik tegenwoordig geen last meer van.

Op mijn Lopende Rekening staat niet meer dan ik in de maand nodig heb. Het meeste geld wordt meteen weggeboekt, de dag dat het salaris binnenkomt. Zo snel mogelijk voor mij aan het werk.

De Buffer is er als achtervang. Een kleine buffer om de grotere uitgaven van het jaar te kunnen doen, meestal gevoed met wat er maandelijks overblijft op de rekening. De grote buffer bevat een paar maanden leefgeld. Mocht mijn inkomen echt wegvallen, dan begin ik stapsgewijs met het liquideren van mijn beleggingen.

Er zit ook een aardig bedrag in ons Huis. Deels al bij de aanschaf, en deels door ons lineaire (en eerder dit jaar verdubbelde) aflostempo. Ik weet dat ik misschien op de beurs hogere rendementen kan (kon?) halen, maar elke maand lagere maandlasten is ook heel waardevol. We hanteren in Huize Geldnerd een mix-strategie

Maar het merendeel van het vermogen zit in de Beleggingen. De portefeuille die ik de afgelopen jaren heb opgebouwd, en waar ik trouw iedere maand bijstort en waar ik dit jaar ook echt de discipline heb om elke maand bij te kopen. Afgelopen week ook weer.

Daarmee is iedere Euro die ik bezit ook daadwerkelijk ingezet voor een specifieke bestemming. En zijn er dus geen vrije middelen beschikbaar om op koopjes te jagen. Aan de ene kant wel jammer. Maar aan de andere kant ook erg rustgevend. Want ik hoef er dus verder ook niet over na te denken. En ik merk dat ik daardoor ook veel minder de neiging heb om überhaupt naar de beurs te kijken. En dat is, met koersbewegingen zoals ze op dit moment plaatsvinden, misschien maar beter ook.

Onlangs schreef ik het al op de Slack-groep FIRE NL: Ik houd in mijn hoofd rekening met een correctie van de markt van 40%. Waarbij ik mijn portefeuille als ‘de markt’ beschouw. Dat voelt als een psychologische grens. Verder houd ik bij wat sinds de start van mijn portefeuille mijn totale eigen inleg is geweest, en die vergelijk ik met de huidige portefeuillewaarde. Zodra mijn portefeuillewaarde beneden mijn totale inleg komt gaat er ook een alarmbelletje af in mijn hoofd. Die twee criteria (40% portefeuillewaarde en mijn inleg) liggen in absolute termen ook dicht bij elkaar. Maar dit is allemaal een poging om iets dat emotioneel is, te rationaliseren. Maar uiteindelijk voelt het natuurlijk gewoon niet goed om mijn eigen vermogen te zien dalen…. Het wordt interessant om te zien wat dat met mijn gemoedstoestand gaat doen.

Jaag jij op koopjes?

Knikkende knieën op de beurs

Het was geen fijne week op de beurs, die afgelopen week. Uiteindelijk eindigde mijn portefeuille 4,5% lager. In absolute termen: 1 maandsalaris. In de Slack-groep FIRE NL, kanaal #aandelen, begon het te zoemen.

Ik herken het gevoel. Natuurlijk ben ik ook niet blij met deze daling. Ik heb liever dat de beurs door blijft stijgen. Maar je weet dat dat niet altijd gebeurt. We zijn allemaal een beetje zenuwachtig, nu de stijgende markt al zo lang duurt. De meesten hebben de sterke daling van de beurs in 2008/2009 niet meegemaakt als actieve belegger, laat staan de dot-com crash in 2000/2001. En voor de meesten van ons staat er veel op het spel. Je kunt zomaar een paar jaar achterop raken op de weg naar je droom, de financiële onafhankelijkheid. Als je veel inlegt, dan staat er ook veel.

Het bewijst voor mij maar weer eens dat de aandelenmarkt niks met ratio te maken heeft, maar alles met emoties. En ook de schijnratio van geld en cijfertjes bestaat niet, het is emotie. Want wat is er nou helemaal gebeurd? Voor de meesten van ons is een stukje papieren waarde verdampt. En eigenlijk ook weer niets. Je bent immers niks kwijt totdat je jouw portefeuille verkoopt, Tom haalde deze bekende uitspraak afgelopen week ook aan in de Slack-groep. Balen als je nu moest verkopen, maar niks aan de hand als je jouw portefeuille gewoon vast kunt houden en nog een jarenlange (of decennia-lange) beleggingshorizon hebt. Een driejaars grafiek van de S&P500 index geeft ook voor mij wel weer een beetje perspectief over de gebeurtenissen van afgelopen week.

De beurs stijgt al min of meer sinds maart 2009. Ik reken met mijn eigen portefeuille sinds 1 januari 2013, toen ik na mijn echtscheiding ‘voor mezelf’ begon. Regelmatig vergelijk ik de optelsom van al mijn inleg met de huidige waarde van mijn portefeuille. En dan zie ik dat de aandelenmarkt ruim 35% mag dalen. Als dat zou gebeuren, dan zou ik nog steeds al mijn inleg over hebben.

Dat stelt me gerust, maar het is natuurlijk niet wat ik wil. Elke top in mijn portefeuille is de nieuwe norm. En vanaf die nieuwe top wil ik toch steeds weer hoger. Hebzucht, ook een zeer menselijke emotie.

Ook spreiden is een mechanisme om deze emotionele oprispingen te dempen. Dat doen wij ook. Elke maand zet ik de helft van mijn maandsalaris in voor mijn langere-termijn doelen. Een kwart maandsalaris naar de beleggingen, een kwart maandsalaris voor het (extra) aflossen van onze hypotheek. Die laatste levert elke maand lagere maandlasten op, ongeacht wat de aandelenmarkten doen. Ik maak dus altijd wel ergens ‘winst’. Ik weet het, het is allemaal jezelf voor de gek houden, maar psychologisch is het ook voor mij belangrijk.

Ik weet ook nog niet of ik stil kan blijven zitten wanneer de markt ooit weer 30 of 40 procent naar beneden gaat. Maar ik wil gewoon doorgaan. Ook omdat vorige crises, en mijn (terugkijkend) niet-optimaal (zeg maar: zwaar nadelig voor mijzelf) handelen daarin mij geleerd hebben dat dit voor de langere termijn de beste strategie is.

Hoe heb jij de afgelopen week op de beurs beleefd?

© 2020 Geldnerd.nl

Theme by Anders NorenUp ↑