Welke software gebruik ik?

  • Berichtcategorie:ICT

Een tijdje geleden schreef ik over mijn papierloze werkwijze en mijn Digitaal Archief. Naar aanleiding daarvan kreeg ik verschillende vragen over de software die ik gebruik om dit allemaal te ondersteunen. Verstopt in allerlei andere blogposts heb ik daar al het nodige over geschreven, met name in de serie over privacy en informatiebeveiliging. Maar een compleet overzicht was dat nog niet.

Gratis en Open Source

Ik ben een fervent aanhanger van open-source software (OSS), software waarvoor de originele broncode vrij beschikbaar is gemaakt en kan worden herverdeeld en gewijzigd. Dat is niet alleen maar omdat Geldnerd een vrek is die het liefst zo weinig mogelijk geld uitgeeft. Maar ik geloof oprecht in de voordelen die OSS biedt. Er wordt door meer ogen naar de software gekeken, en dat leidt vaak tot betere en veiliger software. Je bent minder afhankelijk van de (commerciële) belangen van één leverancier. Dat betekent dat er vaak ook oplossingen zijn voor jouw specifieke probleem. Een grote commerciële leverancier bouwt alleen iets als er voldoende vraag naar is. Maar als er één programmeur tegen hetzelfde probleem is aangelopen als jij, dan is er best kans dat die er in een open-source omgeving een oplossing voor gebouwd heeft. Mijn voorliefde voor OSS is de reden dat je mijn spreadsheets hier gratis kunt downloaden.

Ik kan dus ook oprecht genieten van WordPress met z’n vele duizenden Themes en Plugins, waar dit blog op draait. Van het grafische programma GIMP met z’n vele functionaliteiten. Van het boekhoudpakket GnuCash dat al heel lang onderhouden en doorontwikkeld wordt. Van de producten van de Mozilla Foundation, waar ik een enthousiast gebruiker ben van ondermeer de Firefox browser en het Thunderbird mailprogramma. En van de open-source kantoorsoftware LibreOffice.

Mijn ambitie is eigenlijk een persoonlijke werkplek die volledig op OSS gebaseerd is. Een Linux-variant als besturingssysteem. En alle functionaliteiten die ik nodig heb, ingevuld met OSS. Maar zover ben ik nog niet. Een handjevol applicaties zit me daar nog in de weg. Maar dat geeft niet, het is een stapsgewijs proces.

En natuurlijk zitten er ook nadelen aan OSS. Het vraagt vaak iets meer ‘knutselen’ en prutsen met instellingen en extra tooltjes om het helemaal naar je zin te krijgen. Daar moet je van houden. Ik ben wel zo nerderig dat ik dat leuk vind. En soms valt de ontwikkeling van een OSS tool (tijdelijk) stil en moet je op zoek naar iets anders. Zo hebben Geldnerd en Ex jarenlang gebruik gemaakt van Pegasus voor hun e-mail. Maar de ontwikkeling hiervan ging duidelijk achterlopen en heeft zelfs een periode helemaal stilgelegen. Uiteindelijk hebben we onze hele e-mail historie gemigreerd naar Thunderbird. En daar ben ik sindsdien ook bij gebleven. Moeten overstappen is een risico bij OSS (overigens ook bij commerciële software).

Waar let ik op?

Ik denk vanuit functionaliteit. Er is iets dat ik wil doen met behulp van mijn ICT, en daar moet dus een oplossing voor komen. Dat is altijd het begin van de zoektocht. Ik probeer voor mezelf te omschrijven wat de oplossing moet kunnen. Bijvoorbeeld ‘ik wil een veilige plek om mijn wachtwoorden te bewaren, eentje die ik ook op mijn mobiele apparaten kan gebruiken’.

Daarna is altijd de vraag of één van de software-oplossingen die ik al gebruik dit probleem op kan lossen. Want dan hoef ik geen nieuwe software-oplossing te zoeken. Zo heeft mijn mailoplossing (Thunderbird) ook een ingebouwd agendapakket en een handig adresboek. Niet nodig dus om daar aparte oplossingen voor te selecteren.

Als ik iets nieuws zoek, dan ga ik eerst maar eens met een zoekmachine aan de slag. Vaak via een omweg. ‘Open source alternative for Outlook’ is zo’n zoekterm. Of ‘open source bookkeeping’. En dan maar eens inlezen. Welke opties kom je tegen? Zo vormt zich met een paar uurtjes lezen wel een shortlist, en krijg je een beeld van de populariteit van de diverse oplossingen.

En dan heb ik ook nog een extra lijstje van dingen waar ik op let voordat ik mijn uiteindelijke keuze maak:

  1. Ten eerste: Hoe kom je er weer uit? het klinkt misschien gek, maar ik stap niet meer in een softwarepakket zonder te ontdekken of en hoe ik er ooit weer uitkom. Wat zijn de opties om je eigen gegevens weer te exporteren en toch in een andere oplossing te gaan gebruiken? Het was ooit best ingewikkeld om met bijna tien jaar mailhistorie over te stappen van Pegasus naar Thunderbird (ja, ik heb al mijn mail nog sinds 2001 en heb ook nog hetzelfde mailadres). En ik ben nog steeds niet overgestapt van Evernote naar Standard Notes omdat die laatste geen goede export-opties biedt.
  2. Ook kijk ik naar de datum van de laatste update van de software en de updatefrequentie. Hoe lang bestaat het pakket al, en is er afhankelijkheid van één ontwikkelaar? Want ik zoek naar oplossingen die ik langere tijd kan blijven gebruiken.
  3. Daarnaast vind ik het fijn als het softwarepakket ook een Nederlandstalige versie heeft. Dat is geen must (ik heb jarenlang internationaal gewerkt en ben gewend aan Engels als zakelijke taal), maar omdat Windows mij opzadelt met een Nederlandstalige versie heb ik liefst ook Nederlandstalige software, ik houd van consistentie. Alhoewel ik zelf niet helemaal consistent ben, ik heb de Engelstalige GnuCash geïnstalleerd omdat ik dan makkelijker gebruik kan maken van de informatie die ik op internet vind over dit pakket.
  4. Verder ben ik dol op de Dark Mode. Een zwarte achtergrond met lichte letters en een gebruikersinterface die daar op afgestemd is. Ik merk dat dat veel rustiger is voor mijn ogen dan de woeste kleurpaletten waar veel softwareleveranciers ons standaard mee afschepen. En ik kijk dus altijd even of de OSS oplossing een dark mode ondersteunt. Dat is gelukkig steeds vaker het geval.

Mijn oplossingen

En wat heb ik dan zoal op mijn laptop staan aan software? Een overzicht.

E-mail – Mozilla Thunderbird

In de praktijk gebruik ik drie e-mail adressen. Mijn persoonlijk mailadres, het mailadres van mijn administratie, en een mailadres voor Geldnerd. Die drie verschillende mailboxen komen keurig bij elkaar in Thunderbird.

Agenda en Adresboek – Mozilla Thunderbird

Ook mijn agenda en adresboek zitten in Thunderbird. En synchroniseren soepel met de ommuurde tuin van Apple via de gratis beschikbare TBSYNC add-on. het maakt dus niet uit waar ik mijn agenda of adresboek bijwerk, op mijn laptop, telefoon of tablet, ze blijven overal synchroon zonder dat ik er iets voor hoef te doen.

Webbrowser – Mozilla Firefox

Ruim anderhalf jaar geleden ben ik overgestapt van Google Chrome naar Mozilla Firefox. En daar heb ik nog geen seconde spijt van gehad. Ook Firefox heeft prima apps voor de mobiele telefoon en de tablet, en synchroniseert mijn favorieten en geschiedenis. En biedt betere privacybescherming.

Kantoorsoftware – LibreOffice / Microsoft 365

Eén van de categorieën waar ik nog niet helemaal OSS ben, is de kantoorsoftware. Voor documenten en presentaties / eenvoudige figuren gebruik ik LibreOffice. Maar mijn spreadsheets zitten nog in Excel. En zullen daar ook wel blijven als ik dit soort functionaliteiten ga gebruiken. Puntje van aandacht in Huize Geldnerd.

Grafische software – GIMP

Soms moet er even een foto aangepast worden. Dat doe ik met GIMP, sinds jaar en dag een meer dan volwaardig open-source alternatief voor de (voor een particulier onbetaalbare) Adobe software.

Financiële Administratie – GnuCash

Mijn administraties zitten deels nog in Excel. Maar deels heb ik ze ook al ondergebracht in GnuCash. Daar heb ik een uitgebreide blogpost aan gewijd. Wat mij betreft is dit pakket een juweeltje, en het bestaat al meer dan 20 jaar.

Wachtwoordmanagement – KeePass

Als ik nu terugdenk aan hoe ik mijn wachtwoorden vroeger beheerde, dan vind ik mijzelf enorm naïef. Ik ben jarenlang vrij eenvoudig te hacken geweest met wachtwoordjes van 8 tot 10 karakters die ik bewaarde in een Word-document. Medio 2019 ben ik overgestapt op KeePass. Dat beheert al mijn wachtwoorden en genereert ook nieuwe indien nodig. Waar mogelijk hanteer ik nu een wachtwoordlengte van minimaal 48 karakters.

KeePass integreert mooi met Firefox met behulp van een add-on, ik hoef dus nooit een wachtwoord handmatig in te typen. En ik gebruik diverse plugins in KeePass, onder andere voor de Dark Mode en om automatisch te controleren of mijn gegevens opduiken op lijsten van gehackte accounts.

Op mijn telefoon gebruik ik de app Strongbox die gewoon gebruik maakt van de KeePass database op mijn persoonlijke server, en de app Twilio Authy voor het genereren van codes voor twee-factor authenticatie.

Veel mensen die ik ken gebruik(t)en ook LastPass, een andere goede oplossing. Maar dat is onlangs minder aantrekkelijk geworden en lijkt ook niet helemaal jofel voor je privacy.

Notities en Documentbeheer – Evernote

Geen OSS, helaas, maar wel een van de meest gebruikte toepassingen op mijn laptop. Evernote. Waar ik vrijwel alle blogjes voorbereid die verschijnen op Geldnerd. Maar ik doe er nog veel meer dingen mee. Zo heb ik er allerlei checklists staan, variërend van inpaklijstjes voor vakanties tot en met lijsten met aanpassingen die ik door wil voeren in mijn spreadsheets. Informatie die ik nodig heb voor de opleiding die ik volg. Een apart onderdeel met mijn favoriete recepten. Allerlei informatie over het onderhoud van onze woning. Financiële checklists met informatie over mijn begroting. Actielijstjes. Vrijwel elk document op mijn laptop is ooit begonnen als Evernote-documentje.

Waarom? Omdat ik er dan overal bij kan. Evernote staat op mijn laptop, mijn tablet, mijn telefoon. Als ik op straat loop en ineens een blogideetje krijg, dan kost het maar een paar seconden om een paar sleutelwoorden in Evernote te zetten. En dat idee op een later moment weer op te pakken en verder uit te werken.

En omdat het structuur biedt. Mijn checklists netjes bij elkaar in één hoofdstuk. Mijn recepten idem dito. En de documentjes over mijn persoonlijke financiën. In één omgeving met één gebruikersinterface. Ik heb het pakket vaak vervloekt maar gebruik het nog steeds. En heb nog geen beter of zelfs vergelijkbaar alternatief gevonden.

Backup en Synchronisatie – DirSyncPro (of Syncthing?)

Mijn backup-obsessie heb ik recent nog uitgebreid beschreven. Een persoonlijke werkplek is niet compleet zonder beveiliging tegen dataverlies. En daar zorgt DirSyncPro voor.

Maar de meest recente versie van DirSyncPro is inmiddels 3 jaar oud, en de website en social media laten weinig activiteit meer zien. Het lijkt erop dat de ontwikkeling is stilgevallen en dat vind ik een risico. Inmiddels draai ik sinds een week parallel ook op proef met Syncthing. Dat ziet er veelbelovend uit. En ik kijk ook nog naar FreeFileSync. Ik zal er binnenkort een aparte blogpost aan wijden

En dan zijn er nog een aantal kleinere tooltjes die ik gebruik, en die meestal ook OSS zijn. Alleen Evernote, Microsoft 365 en Apple iTunes zijn de drie softwaretoepassingen die geen OSS zijn. Zij staan nog tussen mij en de volledige OSS werkplek….

Ben jij ook een aanhanger van de Dark Side Mode?

De losse eindjes van Operatie Data Footprint

Ongeveer een jaar geleden was ik in de ban van Operatie Data Footprint. Een actie om bewust na te denken over hoe ik omga met mijn persoonlijke gegevens en de beveiliging daarvan. Als je hierover na gaat denken dan ontstaat het risico op paranoia. Je gaat al gauw denken dat je niets meer veilig kunt doen. En misschien is dat ook wel zo. Soms krijg ik dan ook de neiging om een rol aluminiumfolie te kopen en er een hoedje van te vouwen. Maar dat kunnen anderen dan weer veel beter dan dat ik het kan….

Een jaar later ben ik nog steeds erg blij met de resultaten van mijn actie. Maar ik vind ook nog steeds aandachtspunten. Overigens zijn dat vaak ook dingen die ik al jaren doe, maar waarvan ik me nu pas realiseer dat ze ook hiermee te maken hebben. En er is nog steeds voortgang in mijn pogingen om mijn Data Footprint op het grote boze Internet te optimaliseren.

Fysieke beveiliging

Geldnerd heeft al jarenlang een papierversnipperaar, eentje van klasse 4. En bij elk velletje papier dat ik niet bewaar doe ik even een check. Staat er een persoonsgegeven op? Naam, adres, informatie over onszelf en onze financiële situatie, medische gegevens, dat soort dingen? Als dat zo is, dan gaat het velletje door de shredder heen en gaan de snippers mee met het oud papier. Er gaat hier geen enkel privacy-gevoelig gegeven leesbaar de deur uit. Zelfs de adreslabels op de dozen van online winkels moeten eraan geloven. De afgelopen maand ben ik weer begonnen met de eindejaars-opruimactie. Dat leverde nog weer een extra zak met papiersnippers op die keurig met het oud papier meegaan.

Er zit ook al jarenlang een webcam-cover op de webcam van mijn laptop (geen aandelen). En een tijdje geleden heb ik ook een privacyscherm voor mijn smartphone gekocht, zodat het moeilijk is om mee te lezen. En het scherm is ook nog eens beschermd tegen krassen.

Internet

Ik gebruik de zoekmachine van Google bijna nooit meer, vrijwel alleen nog DuckDuckGo. Google gebruik ik eigenlijk alleen nog als ik specifieke nieuwsberichten zoek, op één of andere manier is DuckDuckGo daar (nog) minder goed in. Maar in vrijwel alle andere gevallen vind ik via DuckDuckGo prima datgene waar ik naar op zoek ben. Heb je een Google Account, neem dan trouwens eens een kijkje op jouw Google Dashboard. Daar vind je, keurig gerangschikt per product, een overzicht van alles wat Google van je weet. En kun je het in de meeste gevallen ook verwijderen. Niet alles overigens.

Mijn Websites

Mijn andere website is inmiddels gemigreerd van Joomla naar WordPress. Dat ging redelijk probleemloos. Een paar mensen vroegen om het adres, maar dat geef ik niet. Het wordt dan namelijk iets te eenvoudig om de echte identiteit van Geldnerd te achterhalen. Beide websites hebben uiteraard extra beveiliging en het admin-gedeelte is niet toegankelijk via de standaard URL. Ook gebruik ik twee-factor authenticatie. En op beide websites worden de plugins en de WordPress-software automatisch bijgewerkt. Verouderde software is immers een van de grootste beveiligingsrisico’s, zeker op internet.

Een tijdje geleden werd er, bij een Tweakers artikel over een datalek, door iemand gelinkt naar mijn artikelen over privacy en beveiliging. Dat leverde nog wat commentaar op over de trackers en cookies die hier op Geldnerd.nl staan. Het lijkt helaas onvermijdelijk om een link naar Facebook en naar Twitter te hebben zonder dat soort dingen, en ook mijn advertenties via Google Adsense zijn natuurlijk niet helemaal cookie-vrij… Als iemand nog suggesties heeft, dan houd ik mij van harte aanbevolen. Mijn onderzoek om dit anders op te lossen loopt nog. Projectje voor de Kerstvakantie.

Dan ga ik ook nog eens kijken naar mijn reactieformulier (waar toch ook regelmatig Spam doorheen glipt. En volgens mij worden er ook een aantal fonts van mijn opmaak van een externe server gehaald, ik zal eens kijken of ik die lokaal neer kan zetten. Goed voorbeeld doet goed volgen, collega Uitklokken heeft eerder dit jaar de privacy op zijn blog ook verbeterd.

Wachtwoorden

Verder ben ik nog eens door de wachtwoordenlijst in Keepass heen gegaan. Vrijwel alle oude wachtwoorden zijn nu vervangen door unieke, langere, door de generator bedachte, wachtwoorden van de hoogste categorie. Ook zijn de laatste wachtwoorden vervangen die ik nog op verschillende sites hergebruikte. Ik vind het wel opvallend bij hoeveel websites je alleen maar relatief korte wachtwoorden van maximaal 16 karakters in kunt geven. Verder heb ik overal waar mogelijk nu twee-factor authenticatie ingesteld. Daarvoor gebruik ik de Authy-app op mijn smartphone.

Op weg naar 100% open-source?

Eerder heb ik al eens geschreven dat ik nog maar een paar ‘closed source’ applicaties gebruik. Microsoft Office 365 vanwege mijn spreadsheets. SyncBack om de gegevens op mijn laptop te synchroniseren met mijn server. En iTunes voor het back-uppen van mijn iPhone en iPad. En eigenlijk gebruik ik iTunes ook nog voor het managen van de muziekcollectie op mijn telefoon. Maar ik krijg tegenwoordig zoveel data bij mijn mobiele telefoon dat ik het daar niet eens meer voor hoef te doen. Ik kan gewoon streamen. En tenslotte Evernote voor mijn notities en het voorbereiden van blogjes.

Ter vervanging van SyncBack heb ik uiteindelijk gekeken naar Duplicati en DirSyncPro. Duplicati is eenvoudig in te stellen en (maar) voegt alle bestanden samen in één groot versleuteld backup-bestand. DirSyncPro maakt (net als SyncBack) een kopie van de bestanden in dezelfde herkenbare directorystructuur. Maar de gebruikersinterface van DirSyncPro is minder vriendelijk en vooral het kiezen van de directories die je wel of niet wilt backuppen is nogal een klus. 

Ik heb uiteindelijk voor DirSyncPro gekozen. Want ik vind het belangrijk om mijn backup-bestanden rechtstreeks toegankelijk te hebben op mijn server, zonder eerst met een aparte tool te moeten ‘ontsleutelen’. Het instellen is meer werk, maar dat doe je maar één keer. En het werkt prima.

LibreOffice is hier ook geïnstalleerd. En ik heb een analyse gemaakt van mijn gebruik van Microsoft Word en Microsoft Powerpoint, de tekstverwerker respectievelijk het presentatieprogramma van Microsoft Office 365. In Powerpoint heb ik eigenlijk maar twee bestanden die van belang zijn. De eerste is het beplantingsontwerp van onze tuin, waarop ik bijhoud waar ongeveer welke planten staan. Die opent en bewaart probleemloos in LibreOffice Impress. Het tweede bestand is een serie sheets met daarop de figuren die ik gebruik t heb op deze website. Bijvoorbeeld onderstaande klassieker, die ooit het begin was van de FIRE Calculator. Die figuren teken ik altijd in Powerpoint, maar dat gaat net zo makkelijk in Impress. En ook dit bestand opent en bewaart net zo makkelijk in Impress.

Ik heb beide bestanden geconverteerd naar het Open Document Format van LibreOffice. En op mijn taakbalk het Powerpoint icoon vervangen door het Impress icoon. In Word is het ook karig. Daar schrijf ik af en toe (steeds minder vaak) een brief. En ik houd er mijn CV up-to-date. Als ik ze verstuur dan gaat dat meestal gewoon als PDF. Een format dat je ook prima vanuit LibreOffice Writer kunt produceren. Ook hier heb ik mijn CV inmiddels geconverteerd naar het Open Document Format. En op mijn taakbalk is het Word icoon vervangen door het LibreOffice Writer icoon. Bizar eigenlijk hoe weinig ik privé gebruik maak van Microsoft Office. Dat komt ook om dat mijn werkgever niet toestaat dat we werkzaken op privé-apparatuur afhandelen. Daarvoor moet ik inloggen op onze beveiligde online werkomgeving, waar ik gewoon over alle functionaliteit van mijn zakelijke werkplek kan beschikken. En dat vind ik prima. Maar Office 365 voor thuisgebruik wordt er wel duur van, ondanks dat ik het met maximale korting koop met dank aan de Pricewatch van Tweakers.

Microsoft Excel is natuurlijk een ander verhaal. Daarin zitten mijn spreadsheets. Sommige zijn eenvoudig, zoals mijn spreadsheet met sport- en gezondheidsstatistieken en de spreadsheet waarin ik wat statistiekjes van mijn websites bijhoud. Daar zitten geen macro’s in. Die werken dus ook probleemloos in LibreOffice Calc. Maar mijn ‘stelsel’ van financiële sheets bevat de Visual Basic macro’s. En dat is het langere-termijn project waardoor ik op dit moment nog niet helemaal van Microsoft Office 365 af kan.

Dan iTunes. Eigenlijk alleen nog nodig voor de reguliere back-up van mijn iPhone en iPad. Dat wil ik het liefst zonder iTunes en iCloud doen, op een manier die niet alleen onder Windows en MacOS kan, maar ook op Linux. Dit artikel beveelt DearMob aan. Of je hebt IMyFone. Maar beide zijn niet open-source en alleen beschikbaar voor Windows en Mac. En ik wil eigenlijk de optie hebben om over te stappen naar Linux. Er was een tool onder Linux, en de pagina van dat project is enkele maanden geleden weer tot leven gekomen. Maar ik heb nog geen tijd gehad om me daar echt in te verdiepen. Het staat nog op de actielijst.

En tenslotte Evernote. Daar heb ik nog steeds geen goede vervanger voor gevonden. Standard Notes kwam het dichtst in de buurt. Maar werd het uiteindelijk niet, vanwege de manier waarop ze omgaan met bestandsbijlagen. En ook heeft Standard Notes geen goede exportmogelijkheden. Het is fijn om al mijn informatie in zo’n tool te kunnen stoppen, maar hoe kom je er ooit weer vanaf? Overiogens is na een grote opschoonactie van jarenlang Evernote gebruik bijna tweederde van mijn notities opgeruimd.

Resterende losse eindjes…

Er moet dus nog wat gebeuren hier op deze website, met Evernote, en met iTunes. Het verbouwen van mijn spreadsheets blijft de grote klus. En verder zijn er nog wat kleinere losse eindjes:

  • Ik heb nog geen goede oplossing om het adresboek en de agenda van mijn smartphone op mijn eigen server te hosten.
  • Ook heb ik nog geen goed alternatief voor Google Alerts, waarmee ik een aantal interesses in de gaten houd en ook bewaak wat er over mij op het internet geplaatst wordt.
  • Ik heb me nog niet echt verdiept in OpenStreetMap als alternatief voor Google Maps.

Het is nog niet af, maar we zijn een heel eind. Stapje voor stapje komen we er wel. Ben jij bewust bezig met jouw Data Footprint?