In welke bubbel zitten we?

We hobbelen op deze planeet van bubbel naar bubbel. Evenwicht, ook in de financiële markten, is een theoretische toestand in een complexe wereld van chaos. Of het nou gaat om een tulpenbollenmanie, een cryptomanie, een tech-bubbel, of goudkoorts. je kunt bijna geen kapitaalgoed bedenken of er komt wel af en toe een bubbel langs. Naast de bubbels waar we zelf in leven.

De vraag is voor mij dus ook eigenlijk niet of er een volgende financiële bubbel komt, maar in welke bubbel(s) we zitten. En wanneer die bubbels gaan knappen.

Geldnerd heeft wel een theorie. Al een tijdje. We leven in een monetaire bubbel. Er zijn sinds de financiële crisis van 2008 enorme hoeveelheden geld gecreëerd door de centrale banken. En die zwerven tegen een record-lage rente door ons financiële systeem, om uitgegeven te worden en om te zoeken naar rendement.

Veel Geld. Heel veel geld…

Geld creëren. Centrale Banken kunnen dat, net als de algemene banken. En dat zie je terug op de balansen van de centrale banken. Tussen 2008 en 2019 is het balanstotaal van de Europese Centrale Bank meer dan vervijfvoudigd. Zelfs na de crisis liep dit proces door, terwijl we volgens mij in de periode 2015 – 2018 toch een gezonde economische groei kenden.

En net toen het een beetje leek te gaan dalen kregen we begin 2020 te maken met de coronapandemie. De meeste regeringen, die in de evaluatie van de financiële crisis het verwijt kregen dat ze te laat en te weinig financiële steun hadden gegeven aan de partijen die dat nodig hadden, gingen in een moordend tempo aan de slag met allerlei steunpakketten. De Nederlandse economie wordt al een jaar overeind gehouden door de overheid. Die het financiert met nieuwe staatsschulden. Die weer worden opgekocht door de Europese Centrale Bank.

Het effect is te zien in het balanstotaal van de Europese Centrale Bank. Die groeit alweer sinds 2015, toen de vorige crisis eigenlijk officieel voorbij was. En in 2020 wordt er een enorme sprong gemaakt, met name door het opkopen van obligaties. Op deze manier stopte de ECB in 2020 ongeveer € 2.328.941.000.000 (2,3 biljoen, oftewel 2.300 miljard, oftewel 2.300.000 miljoen) in ons financiële systeem.

Bron: Europese Centrale Bank

En de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, doet vrolijk mee. Daar is het afgelopen jaar ongeveer US$ € 3.000.000.000.000 (3 biljoen dollar) in het systeem gepompt. Dat is tegen de huidige koers ongeveer € 2,5 biljoen.

Bron: Board of Governors of the Federal Reserve System (US), Assets: Total Assets: Total Assets (Less Eliminations from Consolidation): Wednesday Level [WALCL], retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis

Samen hebben die twee centrale banken dus ongeveer € 5 biljoen in het systeem gepompt. En dat geld moet ergens naar toe. Deels is het gebruikt door overheden om steunmaatregelen te financieren. Denk aan alle regelingen die er in Nederland zijn voor ondernemers, het extra geld dat aangekondigd is voor het onderwijs, dat soort dingen. En deels zwerft het door het financiële systeem, op zoek naar rendement.

Nederlandse staatsschuld stijgt met 40 miljard

De Nederlandse staatsschuld, die in de financiële crisis tot en met 2014 behoorlijk was opgelopen, was juist mooi aan het dalen. Volgens de huidige schatting van de schuld per 2020 waren we ongeveer weer terug op het niveau van 2008 . En kaboem, alle steunpakketten die de regering bedacht heeft rond corona knallen er weer eventjes € 40 miljard bovenop. Veertig miljard. 40 en dan nog 9 nullen.

Bron: CBS

Wereldwijd steeg de schuldenberg met ongeveer € 23.000 miljard, bleek uit de jaarlijkse Global Debt Monitor van het Institute of International Finance, naar een recordstand van € 232.000 miljard. Het zijn duizelingwekkende getallen, eigenlijk niet te bevatten voor mij als gewone sterveling.

Symptomen van Gratis Geld

Enorme hoeveelheden geld zijn en worden er dus de economie in gepompt. Op allerlei manieren. Als steun aan ondernemers. Als geld dat banken uit kunnen moeten lenen. En daar zit een ander probleem. Wat gebeurt er met goederen als er heel veel van beschikbaar is? Dan is de prijs laag. En wat is de prijs van geld? Rente. Veel geld beschikbaar? Lage rente….

Zo las ik vorig jaar een interessante analyse van De Nederlandsche Bank. Zij betogen dat de stijging van de huizenprijzen misschien wel meer te maken heeft met de monetaire omstandigheden (veel geld tegen lage rente) dan met het woningtekort. Dat zou best wel eens kunnen. De enige rem op de huizenprijzen is wat de banken bereid zijn te financieren. Daar zit de overheid dan met alle mooie bouwplannen….

En ook op de aandelenmarkten zien we het ene na het andere record sneuvelen. Terwijl we midden in een enorme economische crisis zitten die het gevolg is van de corona-pandemie. Normaal dalen de beurzen toch in een crisis? In elk geval in het begin? Dat kan zo zijn, maar de beurzen stijgen door. Er is geld beschikbaar, en mensen kunnen nergens anders rendement halen. De echte lange-termijn trends bevestigen dat beeld. Pak de 100-jaars grafiek van de Dow Jones index er maar bij. Tot op heden was de groei de enige constante, met tijdens crises hooguit tijdelijke onderbrekingen. Zelfs de financiële crises van 1929 en 2008 zijn inmiddels deukjes in een verder gestaag oplopende lijn.

S&P 500 index 2008 tot 2021 – Bron: Yahoo Finance

Ook speculatieve beleggingsobjecten als cryptovaluta beleven gouden tijden. Het blijven wat mij betreft tulpenbollen, alhoewel je met wat geluk ook met speculeren veel geld kunt verdienen. De meeste mensen zullen uiteindelijk verliezer zijn, daar ben ik wel van overtuigd.

Het aantal faillissementen staat nog steeds op een extreem laag niveau. De overheid houdt met de steunmaatregelen de economie overeind. Of al die bedrijven straks nog op eigen benen kunnen staan, dat moeten we nog maar zien.

De vraag is ook of en hoe we al dat geleende geld ooit nog gaan terugbetalen. Voor zover dat nodig is om het vertrouwen van de financiële markten te behouden. Een huishouden heeft een levensduur, de staat niet. Die is voor eeuwig, denken we. En dus is er geen noodzaak om de volledige staatsschuld af te lossen. Regeren is soms ook problemen doorschuiven…

Een beetje inflatie zou wel helpen, want dan wordt een schuld minder drukkend. Maar die inflatie, die blijft maar laag.

Bron: CBS

Welkom in Bubbel Land!

Welkom in bubbelland. We zitten er nog. Een monetaire bubbel. Waar Geldnerd zelf ook op twee manieren van mee profiteert. Mijn eigen beleggingsportefeuille doet vrolijk mee aan de recordrace op de beurs. En zolang de huizenprijzen stijgen, stijgt ook de waarde van Geldnerd HQ, en draagt bij aan de groei van ons vermogen.

Maar elke bubbel heeft een uiterste houdbaarheidsdatum. Wanneer die datum is, dat is de wereldwijde ‘one million billion trillion zillion dollar question’. Ik weet het ook niet. Maar ik weet wel dat ik erg goed op ga letten als de balansen van de centrale banken stoppen met groeien, en als de rente begint te stijgen. Dat laatste is overigens al begonnen in de Verenigde Staten, veroorzaakt door optimisme over de economie en angst voor inflatie. Afgelopen week was daarom even een iets ‘minder’ weekje op de beurzen.

US 10-jaars Treasury Bonds – Bron: Yahoo Finance

Denk jij ook wel eens na over bubbels?

Dit bericht heeft 9 reacties.

  1. Luxe of Zuinig

    Ik schreef er ook al laatste over ja. Ergens moet het geld ook terugbetaald of kwijtgescholden gaan worden. En iemand betaald dat.

    Nu deze week met de stijgende rente merk je hoe “jumpy” de aandelenmarkt is.
    Dus ja we leven zeker in een bubbel, de vraag is alleen welke het eerst barst.

  2. geldistijd

    Mooie uiteenzetting! De bubbel wordt nog extra groot doordat mensen hun geld niet kunnen besteden aan vakanties en ander vermaak, dus pompen ze het in de beursbubbel

  3. Wessel

    Zie de Paradox of Thrift: https://en.wikipedia.org/wiki/Paradox_of_thrift

    In 1936 schreef John Maynard Keynes het boek The General Theory of Employment, Interest and Money. Paul Krugman heeft hier een eenvoudige uitleg geschreven: http://www.pkarchive.org/theory/baby.html

    Het komt erop neer dat je meer geld moet drukken als mensen willen sparen. Het geld dat de centrale banken drukken voorziet in de behoefte van mensen om grotere buffers aan te houden.

    Inflatie komt pas als mensen buffers gaan uitgeven. Daar ziet het nog lang niet naar uit.

  4. Roelf

    Ik kan me nog herinneren dat in 2001 de internetbubbel barstte. Het IT bedrijf waar ik net drie weken werkzaam was, slonk van 250 werknemers naar 50. Ik had mazzel, want de afdeling waar ik werkte ging onder een aparte BV verder.
    Mensen met verstand van zaken legden het op televisie uit. Met een gewichtige stem zeiden ze: “What goes up, must come down”. Vrij snel erna werd het zinnetje: ‘Behaalde resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst’ toegevoegd als extra waarschuwing bij reclames voor financiële producten.

    In 2008 werd dit beeld nog extra versterkt door de huizenbubbel in de VS die barstte, gevolgd door een bankencrisis die zijn weerga niet kende.

    Het heeft mij er al die tijd van weerhouden om mee te doen met het beursspelletje, uit angst voor de volgende bubbel die ongetwijfeld zou barsten. Het was immers allemaal één groot roulette spel, toch?

    Het is mens eigen om goed te zijn in het herkennen van gevaar, en daar aandacht aan te besteden. Precies dat gedrag heeft ons immers evolutionair voordeel opgeleverd boven de mensen die waarschuwingen in de wind sloegen.

    Maar toch, de balans opmakend over de afgelopen 20 jaar zie ik ook dat de economie en welvaart door zijn gegroeid, ondanks de twee bubbels die ik net beschreef. En wat ik het afgelopen jaar heb geleerd is dat we veel veerkrachtiger, flexibeler en ingenieuzer zijn dan we onszelf vaak inschatten. Zo’n bubbel is dan ongemakkelijk, maar zo slecht nog niet voor het algehele welzijn.

  5. Ties

    Beste geldnerd, je schrijft “Maar ik weet wel dat ik erg goed op ga letten als de balansen van de centrale banken stoppen met groeien, en als de rente begint te stijgen.”. En wat dan? Welk alternatief zie je voor je, behalve het proberen te timen van de markt? Ben benieuwd, want ik weet het niet.

    1. HJ

      Leuk, dat was precies wat ik me ook afvroeg toen ik dat las!

      Leuke blog btw, mooi uiteengezet Geldnerd!

    2. Geldnerd

      Ha Ties, ik weet het natuurlijk ook niet. Heb wel eens doorgerekend wat het effect zou zijn bij diverse stop/loss verkoopscenarios. En ben bij de daling in maart ook gewoon blijven zitten. Waarschijnlijk ga ik bij een langere daling even wat cash oppotten om op een lager punt weer te kopen, of obligaties bijkomen (al ziet dat er ook niet heel feestelijk uit momenteel). Ik ga dan vooral opletten om de paniek om mij heen te zien, de analisten die over elkaar heen buitelen en de ‘nieuwe beleggers speculanten’ die meteen weer naar de uitgang hollen…. Leedvermaak dus, niet een briljante marktstrategie of zo.

  6. Louis

    Het woord ‘bubble’ heeft nog maar weinig betekenis. Elk jaar wordt er ‘bubble!’ geroepen.

Reageren is niet mogelijk.